Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. Seite 360

19 זא ליסורנריזן נלוסע ר 360 דיק׳ הןןס ער געמורפלט םאר זיך אין גזנכליםעט. די םתי ה$ס פיד און םארשטיקט געזאגס: — אזא מזל הןןםטו שוין... — ןזט׳—האב איך מיר א םראכט געטון-מיך שלעםט אויך עםיץ׳ שטויםט ארײן אין די מיאוםע װינקעלעך, באװײזנדיק םיר דאם ברודיקע און טרויעריקע אץ לעבן און אלערלײ פאדנע, משונה םענטשן. איך בין שוין םיד םון דעם. ס׳קאן זײן׳ אז נישט מים אזעלכע װערטער האבאיך אטראכט געםון, אבער טאקע דער דאזיקער געדאנק האט אויםנעבליצט דע< םאלט אין םײן מח׳ און טאקע אין יענעם םרויעריקן אװנט הןןב איך דאס ערשטע םאל דערפילט די פידקײט פון דער נשמה און אן עסנדיקן שיםל אין הארצן. פון יענעם מאםענט אן האב איך זיך אנגעהויבן צו פילן ערגער׳ האב גענופען קוקן אויף זיך עפעם פון דער זײט׳ קאלט׳ מיט פרעמדע פײנטלעכע אויגן. איך האב געוען, אז כמעט אץ איטלעכן םענטשן פארײ־ ניקן זיך םטארטשענדיק און שלעכט צונויפגעפארט קעגנזאצן נישט נא־ פון װערטעד און מעשים, נאר אויך פון געםילן, — און זײער קאפריזנע שביל האט מיך באזונדערם שװער געדריקט. נאך ערגער איז אבער געװען דאס׳ װאם דאם דאזיקע שפיל האב איך בא> מערקט אין זיך אלײן. מיך האט געצויגן אין אלע זײטן — צו םרויען און צו ביכער, צו די ארבעטער און צו די םרײלעכע םסודעגטן, אבער אין ערגעץ האב איך נישט באװיזן צו דער צײט און געלעבט ,נישט אהין׳ נישט אהער״, זיך דרײענדיק, װי א דריידל, און עמיצנס אן אומבאמערקטע שטארקע האנט הןןט פיך אונטערגעשמיםן םיט אן אומגעזעענער בײטש. נאכדעם, װי איך הןןב זיך דערװ־סט, או יאקאװ שאפאשני• קאװ האס זיך געלײגט אין שפיטאל, בין איך אװעק געװןןר װערן, נאר דארטן האט מיר א דיקע פרוי מיט א קרופען מויל׳ אץ בתלן און א װײם םיכל, פון װעלכן ס׳זענען ארויםגעהאנגען רויטע צעקאכסע אויערן׳ טרוקן געזאגט: — געשםארבן. און׳ זעענדיק, אז איך גײ נישם אװעק׳ און שטײ א שװײ• געדיקער אנסקעגן איר,—איז זי בײז געװארן און האט א געשרײ בעטון: — נו? װאם נאך? בץ איך אויך אין כעס געװארן און געזאגט: — איר — זענט א נאר. — ניקאלאי — טרײב אים ארויס! — ניקאלאי האט מיט א טיכל געװישט עפעם אזעלכע דראטן, ער האט א ריטש געטון און האט מיר דערלאנגס א שםיץ פיטן דראט איבערן רוקן. האב איך אים א נעם געטון אין די הענט׳ ארױםגעטראגן אויפן גאס און ארײנגעזעצט אין א ליזשע װאםער בײם גאגיק םון שפיטאל. ער האט עס אנגענוםען גאנץ רויק. געזעםן אװײלע שטיל׳ אויםגלאצנדיק אויף םיר די אייגן, דערנאך הןןט ער זיך אויפגעשסעלט׳ זאגנדיק: — אײ׳ דו הונס א־יגער: איך בץ אװעק אין דערזשאװינם״גארטן, האב פיך ציגעזעצט דארט אויף א באנק בײם דיכטערס דענקםאל, פילנדיק א שארםן םארלאנג אפצוטין עפעס א בײז׳ םיאום שטיקל, פדי אן עולם מענטשן זאל זיך אויף מיר אװארף טון און דערפיט מיר געבן דאס רעכט זײ צו שלאגן. נאר, נישם קוקנדיק אויםן יום״טובדיקן טאג׳ אױ אין גארטן געװען פוםט און ארום גזןרטן — הזןם זיך קײן נפש גישט געזען׳ נןןר דער װינט הןןט געשפיסן, טרײבנדיק טרוקענע בלעטער, שורשענדיק םיס אן ןןפגעקלעפסער אפיש אויםן סלופ םון א לאםסערן. (המ״ך קימס) בםדר בײם בויען די קופע םון לעבן; דאס דאזיקע לעבן איז םיר םארגעקופען דורך און דורך נאריש און לאנגװײליק צום שטארבן. און׳ נישט זעלטן׳ האב איך געזען, אז בלויז מיט דער צוננ זענען די פענטשן בעלי־רהפים און פול מיט ליבע, באםת אבער, גיבן זײ זיך אונטער, אלײן נישט פאםערקנדיק דעם אלגעפײנעם םדר פון לעבן. זײער שװער איז מיר געװען. אײנמאל האט צו מיר געזאגט דער װעטערינאר לאװראװ׳ אגעלער און אננעשװןלענער פון דער װאםער־קענק: — די צכזרױת םוז אױף אזוי װײט פארשטארקם װערן׳ אז זי זאל אלע מענטשן פארמאסערן׳ זי זאל איטלעכן אײנעם נםאס װערן׳ פונקט װי דער םארשאלטענער הארבסטו דער הארבםט איז געװען אפריאיקער, רעגנױק, קאלט, רײך אין קראנקהײטן און זעלבםטםארדן. לאװראװ אלײן האט זיך אויך םארססט מיט ציאן קאלי׳ נישס װעלנדיק װארטן, ביז די װאםער-קרענק װעט אים דערשטיקן. — בהפות געהײלט,-װי א בהמה נעשטארבך — האט נאכ• גײענדיק נאכן מת גערעדט דעם װעטערינארס באלעבאס ם־ן דירה׳ דער שנײדער מעדניקאװ, אדאר גאטםפארכטיק מענטשל, װאם האט געקאנס אויף אױסנװײניק אלע הײליקע לידער לכבוד גאטס מוסער. ער פלעגס שפײםן זײגע קינדער — אפײרעלע פון זיבן יאר און א גימנאזיםט פון עלף יןןר — םיט א רימענעם קאנטשיק פון דרײ עקן׳ און דאס װײב םלעגט ער שלאגן םיט א באסבוק• שטעקל איבער די איקרעם פ.ץ די פיס און׳ קלאגנדיקזיך דערבײ. — דער םרידנס״ריכטער האט םיך פאראורטײלט דערפאר[ װײל איך האב כלופרשט איבערגענומען דאס דזןזיקע סיסטעם בײ די כינעזער, אבער איך האב קײנםאל אין פײנע אויגן נישט גע• זען קײן כינעזער, אויסער אויף שילרן און בילדער. אײנער פון זײנע ארבעטער, אן א־מעסיקער פענטש׳ םיט קרוםע פים׳ מיטן צונאםען ,דונקינם מאן״׳ פלעגט זאגן װעגן זײן באלעבאם•. — איך האב םורא פאר עניװתדיקע, פרוםע מענטשך דעם חצוף דערקענט םען גלײך און ס׳איז שטענדיק פאראן צײט צן באהאלטן זיך םון אים, און דער ענױ קריכט אויף דיר ארום אומבאםערקטערהײט, פונקט װי א בײזע שלאגג אין גראז — פלוצ. לינג גיט ער דיר אביס אין דעם נאקעטססן ארט פון דײן גשפה. איך ציטער םאר די שטילינקע... אין די װערטער םון ,דוגקינם מײן״—דעם שטילך כיטרן רכילותניק, װעלכן םעדניקאװ האט שטארק ליב געהאט איז גע• לעגן א שטיק אםת. אמןןל םלעגט זיך םיר דוכטן, אז די שטילע מע:טשן׳ צע. אקערן׳ װי די לישײעס, דאם שטײנערנע הארץ פון לעבן׳ מאכן דאס לעבן װײכער און פרוכטבארער, אבער עפטער, צוקוקנדיק די שפע פון עניװתדיקע םענסשן, זײער פלינקע צופאסוננב־פעיקײט צו אלץ׳ װאס עס איז געםײן, די אוםבאװעגלעכע םארענדערלעכ■ קײס און בויגעװדיקײט פץ זײערע נשמות, זײער אוםעטיק קאמא• ריש ניגונדל,—האב איך זיך געםילס, װי אגעפענטעסער פערד צװישן א םחנה בינעך װענן דעם האב איך געטראכס גײענדיק םון פאליציאנט. עם האט געקרעכצט דער װינט און ם׳האבן געציטערט די פײערלעך םון די לאמטערנעס, און געדוכט האט זיך-עם ציטערט דער טונקל״גראער היםל׳ באזײענדיק די ערד מיט א דיך שטוי• ביק אקטאבער<עגנדל. אדורכגענעצס גאסן־פײדל האט געשלעפט איבערן גאם א שכורך האלסנדיק אים אונטערן ארים און שטויםנ•