Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. Seite 361

361 ליסןרןרישן נלעסןר 19 זא פארשווײגן אדער פארשרײען־ (דזזר טומל ארום דעם ארטערװײ מיט א• זעלװעראװיטש) אין אלע;ןנסאדך• הלםאי?■עס אין א.זשןרגןנאחן בלןסל*! אין נאמת: נלעולײ דתחנפותן סום מזד, מ׳זןןל פןןרשהײגן די עקזיםכענץ, ד$ס לעבן א ן ש*8ן סין 8 נאאיע, םען איגנןורירס אייף שריט און סרינז די *לע עקינומישע און קולסורעלע אינסערעסן 6ון * 6אלק, נען ב*ק;מ6ס <די ועכסע — ןו6ן, *קסיװ, די ל־נקע-סארבאהאלסן, סאסיײ) *לע רעכט און םעג• לעכקײםן 6ין אויסלעכן ז ך םרײ און קודכורעל, — אין דא קוםם אײנער םין די אנגעז.ענססע *רסיםסן רעושיסערן אזן אין א ,זשארגאנאװע װןןכננלעכל׳ רעדט ער צו ײדן ױי בי גלי-כע, און רעדס םיס דרך־אוץ אין םיעםעס. דאם באהאנדלען ײדן ײי א וחית-דוגא-8ןלק איז ש1ין ארײן א־ן דעם בייס פין דער <1י<יש*ר ■רעסע. דאס א־ז שיין איר בװײסע נאםור. דאם בכיײנויקע איננארירן, 6ארשװײנן פין איץ אין אלעםען, ױאס הןןס א שי־כ ת בי אינזער לעבן, האס ש1ין דערגרײכט די העכססע מ1ראויקע פדרגד.. 8ון ױאנעס ס׳קיקם אריים תהים. אין דער סומל אחם דעם אינכערװױ האס מירערדיסאל באװיזן, ױי קוענקײן ♦ין נעכס דארם א1יף אונ• זער קױם, אונזער קןרף. אינזער שכועבן בו א נארםאל לעבן. סיר סראנן אלע התחייביתן א׳ן לאססן 6ון סילבארעכסיק• כע בירגער, און חען םיר װילן װי בירגער ע*עס געניסן, בא• האנדלס מען אונז ערגער װי ש: פקינדער. אינוערע ײדישע שולן. אװנסקירסן, ביבליאכעקן, סעפינארן. סעאנערן באקומען 6ון דער נלוכה, םוז די שנאס פארױאלכונ• גען נארנישס, אדער-נאך פיל מי אין םאסערניש—נאר ■רוסית. די גל״כנארעכסיקינג 6ון אונזער שפואך װערס נןך אלץ נישס אנערקענם אין דער אמתער, 6ולער פאס. װו נאר םיקאן, באםים םען זיך םים אלע םיסלען זי א1יםביראסן, זי בי באקעםפן. עם א־ז ראך אפילו נישט דערל1יבם קיין ײדישע א6ישן י1יף די שסאטישע קיאסקן. קײן ארם םאר אײדיש סעאסער איז נישסא םאר אונו. אסילו דער כשר־סאביאליססישער .יא באסניק׳ האם ױנז נישס 6ארגינען ברוך שסינאזאן, ױן אין דער 250 יאריקער פײערונג, האם ער דערבי־לם מכח דעם .הן- ל ע נ ד י ש ן סילאסאף ברוך שפינאזא׳. ױן נאך פער - אפילו דעם ײדישן ביתעלםין באםים מען זיך בו 6ארלײקענען יפ־לו פאר דער ס1ילישער ארגעבעדשאפס (מעשה פעליקס ■עול) א־ן בי האס דען אםאל א ■1 ל־שע צײכונג (א6ילו סון די ראדיקאלע, סאביאליססישן> נעװאגס יײגבושליסן בװ־שן זער סרוקינער רעפערטואר׳כיאניק א נאםען 6ין א ײדיש סעאסעוז בי האס םען אמאל געװידםעם ארם 6אר אן אסשאבונג 6ון אײד ש ױערק. 6ון א ײדישן שרי־בער, בי האס םען אמאל גע• ■דווום דעובײלן דעם ■ויליש; לעזער, אז די ,זשארנאנאװן׳ ■רעסע פארמאגם אין אײן ■1ילן א 15 סאנ־בלעסער םיט אסי• ראזש 6ין העכער סס1 סיױ. עקז. ױן א 50-40 װאכנבלעסער- סאליםיש-געזעלשא6כלעכע, ליכעראריש-קינככלערישע, ױגנסלןכע, קאאפעראסיױע, היגיענישע, היםאריכםישע, א. א. װ.ז בי האט א1יב זי ב־כט א פרימט פון דער ײדישער הולטור׳ מוזטו העלנן דעם ײדישן װיםנשאפטל• איגסטיטוט! דער אינסערװױ םים דעם באװוםםן •1ילישן ארסיסט ױן רעזשיסער אלןקםאנדער זעלװעראהיסש, װאס איז נןדרוקס גע• װען א־ן די ,ליסערארישע בלעסער׳ נום. 16-15, האס אר1יס• נערו6ן אין א םײל םון דער םייל־שער סרעסע א נעװאלריקן סוםל. סען האס געדרוקס א1יסבונן סונס אינכערװיו, םען האם געגעבן א שולע איבערועבונג, םען האס גיםכיק אטאקירם יי. זןלװעראװיכשן און גרײם געװען אים אינגאנבן מעביר נחדה זײן. דער ,קוריער סאיאגני׳, די .יװא גראשי׳ .זשנכשפאס• ■אליסא׳. ,קוריער װארשאװסקי׳, די ,עסאקא׳ - אלע האבן זיך אוגערו6ן• די ,זשעסשסאסיאליסא׳ האם יכתח־לה איבערגעדװקם דעם גאנבן אינסערװױ, אין בװײ סענ א־ום געגענן א. זעלװע• ראװיםשעם א6ענעם בריװ אין רעדאקביע מ־ם דער פאלננדיקער בושריםס: .בו דעם א1יגן דערמאנסן ענין ײעלן םיר זיך נאך ױםקערן. ם־ר םוזן נאכאםאל ױנסערשםרי כ;, אז דאם געבן איגםערװ וען רורך סוילישע אקסי^רן זשארגאנאװע רעפארכערן, באסרזןכסן םיר 6*ר זײער נ־שס-פאסיק בון געשעולעך׳• דער ,קוריער װארשןװסקי׳ רעכנס זיך הארב אס םיט א. זעלװעראיויששן׳ א ן ער שרײבס: ,װען אין א נעװיםן סאנ האט א. זעלװעראװיסש, סבל1םרשס א קריסיקער, אין תיך נענזמען נאר א םענאלאםאן, ארונסערגעריםן אין א אינסקרװױ, װאם ער האס נעגענן א נעװיםער זשא־נאן-א־יכשויאס, די נןגבע ■וילישע דראמאסו־גיע.. אן נע6אלן כ1רע־ם 6אר ײדן און ײדישקײס א• א. װ.' ,...נישס אנדערש, װי ס׳זאין זיך נע6ונען םער איעיכע העין, װאס װעלן אטאקירן אין דער זשארנאן-פרעםע אלץ. ײאם ס1 דיש ייז. אינסערװיגקענדיק אין דער זײט סון כ. ס• ס. ר. ױן רײםנדיק זיך בו רעזש־סירן (האב רחםנ1ת נאס!) אין ײדישן טעאסער.. אלר1ינע'. דער .קיריער ■אראנני׳ זאנס: ,די אינסערהױען 6ון ה׳ זעלװעראװיסש האבן ש1ין זײער רעפורסאביע. דאם םאל האם ער זײ אסנעערישס, געבנדיק אן יינכערװױ דער זשארגאן• װאצננלאט .ליםער. בלעסער׳. עס מעום א1יף דערבײים מכיח זײן .קניען זיך 6אר ײדן׳ און מכיח דער געװאלדיקע עװלה 6ין םסבים בו זײן בו רעזשיםירן א נאארב^סונג 6ון .אדריינע׳. די ,דװא גראשל׳ םוכס •עוס ,יעלות׳, װי איר שםײגער איז. הכלל, עם האס זיך 6ארקאנס א קאשע. װאס געהער די עבם־געדאנקען, װאם א. זעלװעראװיבש זאנס אר1יס םכח אריי םעאסער-פראגן, האס סען זײ אין דער אדער יענער יארם געהןרם שוין 6ון גאנץ כשרע ■1 לישע טעאכעסםענכשן א1יף די שסאלכן 6ון אמתיפיילישע בײסשריססן. און װער װײסס: װען אס די געדאנקען 6ון דעם חשיב; און יארדיגסן פיילישן אקסיאר א. זןילװעראװיסש װאלכן איבערגע• נעבן געװארן אין א ■וילישן זשורנאל, װאלסן אישר די פ1ילישע בײסוננען, האם האבן איבם געםאכס אזא .ויבעקו׳, איננאנבן נישם רעאגירס א1יף דער אסיקורכות .םין א• זעלװע• ראװיסשן. ױן נ;ך: װאלס ןר נאר קריםיקירם דעם פיילישן סעאסער און נישס דערםאנס בים ניסן דעם ײרישן, װאלם ער דערבײ נישס נעלויבס דעם ײדישן ארסיסם, די ײדישע שילער,- װאלט םען עס אראפנעשלונגען. דעם חסא אבער 6ון א. זעל• װיראװיסש איז שװער איבערבודראנן, — און דאם 6ילם זיך