Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. Seite 350

** 1$ ליסערןוריש? בלזגםןר 350 ג ווין פןםקװער ײרישן קןםער-סעןסער הןבן נןהןס די נ*׳ ■ידינגען א1יף ד• סעןסער>װענס פין שןנןלס הןנס. *ון נישס בל1יז דןס א1יסםןלן די װענס 1רן ■ינםםי־ סוביעם דןיף *יבערגענעבן װערן די םאלער. א1יך דןם 11*בן די װענם, דןם בןהעננען פיס בילדער, װןס געסיגען פיר אין דעם ר1ב םארײנען אין ןנשסןלסן? ביליקע קארםינקעס 6ין •ןרסײ״םירער, שלעכס געדרוקסע קןי עם 0ין *ןסןגרןסיעם, אץ בעססן סןל — םןסןגרןםיעס. װןלסן געםןלסע ■ןרסרעסן, לןנרשאןטן, פאנסןזיעם, ן6ילו ןריגינעלע ן*ישן, קינססלןרישע ■רןיעקםן בו הילעם, א1י*רו6ן א. ד. גל• נישם נעסןכס שענער, לעבעדיקגר דעם לןקןלז אפת, די ה1עאה איז ןן ןן עיך ןנרעסערע, װי 6ןר די ביליקע דרוקן• ןבער עס זעגען סןרןן םןםענסן, װען סען קןיגס נישס םיסן נראשן, װען םען ■רןװעס ױבילײען, *ײערלןכקײםן, װען םען שענקס םתנ1ת יכד/ זענען דןס נישס פאסיקע געלעגנהײסן אײנבישןםן זיך װערק םון קינםנלערישן װערכ? איז נישט גלײכער בײ ייבילײען 6ין 6ןר• דינםע פערזענלעכקײםן בו דערלןננען אים בםק1ם די אופגע• שםאקע סןבריקם אויםןרבעסינגען, קינםכלערישע הןנסןרבעסן, מןם זענען גישט שסעגדיק סײןדער, ןפם ןסילו װעלװעל$ר 6אר יענע? דן ע6נס ז ך א נײער אפזןץ 6אר אונזערע קינםסלער. עם קןן נעשא&ן װערן א גײער ק1נה 6אר זייער סח1רה. דןם איז נישס בל1יז א 6ראנע םין ורנכה 6ארן קינססלער. רןם *ױ א1יך א םראנע 6ין א נײעם םשיל אין דער קינסס. עס איז א בןװיססער בלל, אז דעם ססיל אין רער קונסס באשאסס נישם דער קינסכלער, נןר דער באשםעלער■ װער עם װעס םןלן, באםיבן, דעקארירן אינססיסיביעס און סןר איגסםיסיביעם, װעם זיך באנובן םיס אנדערע םיסלען, םים ןנדערע אידעען און אםילו םיס אנדערע סױזשעם:. דאן װעס די שײנע קינסס, םאלערײ און ■לןסםיק, װןס איז הײנס!■געריםן 6ין לעבן אין פאדשםארט אין די חדוי-חדרים םון די קינססלער, װערן דןם, װןס ד דארף זײן: פירער און 6רײנם םין לעבן. זןלן ײדישע אינםטיסועיעם און די ןנפירער זײערע געבן ן סראכס װענן דעם. י־ ד*ר מיכאל װײכערט פאר דעם ײדישן װיםבשאפטלעכן איבםטיטוט אונזער ריף אין די ,ליס. בלעסער׳ בי בןשם״ערן זיך לס1בת דעם ײדישן װיסנשא6סלעכן אינססיסוס. הןס געפינען אן ןבקלןנג אין ן נןנבע רײע שםעדם און שסעדסלעך װעדן נעםאכס זאםלינגען 6אר דעם י. װ. א. די װארשעװער ,הזםיר׳-ביבליןסעק הןס זיך נןשסײערס םיס 3 גילק א ח1דש. אנםקי זאםלער־קרײז - 3 גילדן א ח1דש. סיר האגן רערהאלסן 6ין יחזקאל ברײםשסײן זװלןבלאװעקז 6אר 3 חדשים 30 גילק הערש לערער, כעלעם, פןר 3 חדשיכש . 3, ז, ■יססי - סאנןק 1, 34 גילדן עושסע רשיםה (נזס. 13) 327 . ס׳ה 361 גילדן םיר פןדערן א1יף אלע םרײנד םון דער ײדישער קילסור בוםרעסן בו ן נרײסער ןקניע דס1בת אײגער 6ון אונזערע שענססן קילסיר־אינססיסיביעס-פןר דעס ײוישן װיסגשןעסלעכן ודנססיסיס. ן נײןר קןנםיםגנם: ײרישע איגסשיםוביעס, קיגםםלערישע, קילסורעלע, נעזעלשא6סלעכע. אץ סלונ גענוםען װײום זיך א1יס דער געדאנק פאר אן ןנסירדאלן. װןם נןך װעם םען פןדערן פין אונזער ןרעם ביסל אינסס־םוביעםז ןבער װען םיר װעלן זיך ביקוקן בו עסלעכע םןקסן פון די לעבסע יןרן, װעלן םיר בײםן אינןעד ם־ינוננ. ןס זענען אץ דער לעבסער בײס בוגעז1יגן נעװןרן ײדישע םןלער בים ■עאטער. איך תעל נישם רעדן װעגן די א1יפסיען פין שאגאל אין ןלסםאן אץ םןסקװע, 6ין םאיד, קןסל;ר, ןרןנסןן אין נױ-יןרק. א1 ך אין מןרשע הןם ש1ין םיס ן יןר דרײ בוריק געארנעם אץ סעאסער .בןנסראל׳ א נאנבן סעיןן דער םןלער!■עלב1יס. ברײם געעםנס די םירן 6אר קינססלער הןס שאראיןרן ,אזאזעל׳. בװישן זײגע גריגדעד איז גןװען ה. בעולעמי, עם זענען בוגענ1ינן געװןרן װײנםיויב, גןלדםלןק, שלױוגיןק, ליכסגשסײן, טיקןנינסקי. .ןזאזעל׳ הןם א1יך געהאם א ש ם ע נ ד י ק ן םןלער אין דער •ערזןן פון װ. װײנסר1יב, װןס איז שטעסער אריבער אין .סםבסיו,׳. װ. י. ק. ס. ד,ןס בו יעדער פין די ערשסע 6יר ■רעפיערעס בונעבוינן אן ןנדערן םןלער: י. שליװגיאק בי .לא תחם1ד׳, װ. װײנס־ויב בי ,װעלף׳, םןנע קאץ בו ,אין גןלין לאנד׳, י. םרעפלער בי ,דער א1בר'. נןך םים עסלעכע יןר ביריק הןם דןם ״דישע סעןשער פון קי־ן םןלער נישס געװוסם, םון ן ששענויקן קינםסלערישן י1עץ ש1ין ןםנערעדס• ןש האס םים ן בײם בוריק די גפינע 6ון דער שסןס בענדין נעהאט בןשלןסן עו רעםןנטירן די שול. הןס זי — א דאנק א־ר שןרזיבער דןםוסאם ד׳ר ם. װײנביער — איבער• גענעבן די ןרבעס גישם בעלי־םלאכות, נןר די קינסםלער אפעלבוים, האנ6ס און ביגלער. כםעם א יןר הןבן די קינססלער געארבעם און אויסגעסןלם און אויסגעױבס די שיל םיס בארע• ליעפן אין פעסאלן־פלאססיק. עם איז געװען — ל1יס פיר איז באװוםס — אץ די לעבםע יןרן דער ערששער ארוװ איבערבו• ענספערן א שול אין די הענס םין קינםשלער. און ער הןס, בלי ספק, פארדינס םער אויפםערקזאםקײם בײ םרעסע אין געזעלשאפש, װי ער הןם געפינןן. (זע די פןםןנראפיע פין דער בענדינער שיל). םיס א יןר בװײ ביריק הןס דער ײדישער ארםיססן• פןרײן אין װןרשע רעםןנסירס זײן לןקאל א1יף לעש. הןס רי דעםןלשיקע פןרװןלסינג דןס א1סםןלן רעם זןל איבערנעגעבן דעם םאלער ןםעלביים. םיס ן בײם פריער הןם דער ליסעראםן• םארײן א1יף סלןסאנקע בײם אײנןרדנען דעם זאל םאר 6ןר. לעזונגען געריאס ביגעבוינן םאלער (ןנער ש1ין נןך ן קורבער זײס פארביםן די הןנס־קןלןרירםע ןרנאםענסיק פון װ. װײנסרויב א1יף ן פאבריק-םאיעס און אין דער לעבסער בײם גןלןזם דעם קלוב־זאל אויסא ילן װי ן ביליקן רעסםןרןנם). דןם זענען אײנבלנע, ןםגעריסענע פןקסן. ןנער איז עס באםת נישש םעגלעך, ןז רעליגיעזע, קינםסלערישע, געזער• שןפסלעכע אינםםיסוזיעס זןלן לןזן דעקןדירן זײערע זןלן דורך קינססלערז הײבם דןם נישט דעם ןנזען םון אזן אינססיםוביע, דעם רעפרעזענסןסיװן ןדער ןפס (װי בײ שולן) דעם םןנוםענסאלן כארןקסער אירן, װען די װענס זעגען נישם אויסגעשםירם, אויסנעשםערנם אין בויםנערעדלם דורן בעלי• פלאנות? און הןס נישם ן8ש דןס עססעסישע א1יסזען ן מיר- קוננ נישס בל1יז א1יף דעם נןזיכער, נןר א1יך א1יף דער סעסיקײס פון דער אינססיסוביע גז6א? ןס זענען ןלע סודד״ ןז ן גר1יס חלק אין דעם נײןנם נוסח 8ין שםיל און רעזש•