Literarishe bleter · 1927-05-13 · 19 (13.5.1927) · p. [Seite]

פרײז סי׳• גדןש־ (<21 זײכן) פרײגױק׳ 3 1 ־טער מאי 1927 ־־מידאו־עיע במיבועמ^?יופזננדאטוד ■ פאױי=ל*ג 3.קקעעקין,ױארשע עם איז װערט װעג דדים אטראכט צו טון איך שאץ אויף קײן פאל נישט אונטער די 28 אויםשטעלונגען, װאס זענען זינט יענער צײט אײגנעארדנט געװארן. איך װײם םיט װיפל מי און שװײס עס קומט אן יעדעס םינדםטע שטיקל ארצעט בײ אונז. איך װײם אויך, אז ס׳איז נישט קײן ױשר צו פאדערן פון קינםטלער, זײ זאלן װערן ארגאגיזאטארן און פראפאגאנדיססן פון קונםט-אונטערנעכונגען. אבער אזוי איז שוין בײ א־נז דאס לעבן. אונזערע קינםטלער םוזן נישט בלויז שאפן װערטן. זײ םוזן אויך טראבטן די דאזיקע װערטן צו םארװערטן. אזוי איז אין אונזער טעאטער, אזוי איז אויפן געביס סון שײנער קונסט. און דא, האב איך פורא, האבן אונזערע קינססלער נישט געטון גענוג, נישט געטון אלץ. זײ האבן נישם געםיגען די װעגן צו דער ײדישער געזעלשאסטלעכקײט. זײ האבן נישט באװיזן די דןןזיקע געזעלשאספלעכקײט שטארקער צו סאריגטערעסירן. װארוס עס איז פאר קײנעם קײן ספק נישם: דער אםאליקער קאנסומענט אויף^אונזער קונסט• םארק װערט אלץ שימערער. כל זםן םען האט םארשטאנען אונטער ,ײדישע קונסם׳ די יארפלקע און דעם טלית, דעם גירוש און דעם פאגראם, האבן נאך בילדער גע• םיגען בעלנים אויף זיך. רײכערע ײדן, אינגאנצן אדער האלב. אס־מילירסע םלעגן נאך אםאל קויפן א לאנדשאסט םון א ײדישן מאלער אדער זיך, דאם װײב ןןדער א קינד לןןזן פארטרעטירן דורך אים. איצס װערט דער סריװאטער קוגה סארשװונדן. אזן קײן מוזײען, גאלעריעם, װאס זןןלן קאלעקציאנירן בילדער, סארםןןגן םיר גישט. װאלט אויסקומעו, אז ס׳איז שוין באמת נישטא םאר װעםען צו מןןלןז עס איז נישט אזוי. עס קןןן, עס פוז געשאשן װערן דא נישט לאנג זענען יגעװען בײ מיר עטלעכע ײדישע מןלער. מענטשן יםיט געמען/ קינסטלער אנערקענטע. מיר האבן דאסםאל נישט גערעדט װעגן ריכטונגען, נישט געפילפולט זיך װעגן פראבלעפען. מיר האבן געשמועסט פשוט װעגן דעם ײדישן קינסטלער, זײן שטעלוננ אין דער ײדישער געזעלשאפש, זײן שװערן קאםף סארן קױם, זײן אויםקוק אויף דער נאענטסטער צײט. םײנע פרײנט זענען געװען שטארק אוםעטיק. זײ קלויבן זיך אין די מרחקים. ,דא האבן מיר נישט װאס צו סון, דא דארף םען אונז נישט, װעלן פיר גײן אין דער װײטער װעלס ארײן׳. זײ האבן צו קײנעם נישט קײן טענות. גישט צו דעם בלל־ישראל קומען זײ םיט תביעות און נישט צו די רײכע ײדן. זײ פארקלאגן קײנעם נישט און םאנען בײ קײנעם נישט. װאס האב איך זײ געקאנט ענטפערן? איךהאב גערעדט װעגן דער פארארעמטקײט םון לאנד, װעגן דער פרןןלעטאריזירונג און פאופעריזירונג פון דער אינטעלי• גענץ, װעגן דער אופקולסור פ־ן די געצײלטע אויפנעקוםענע גבירים. און נאך א טענה האב איך ארויסגערוקם. םיט עטלעכע יןןר צוריק איו געשאםן געװןןרן די ײדישעגעזעלשאסט צו פארשפרײטן קונסט. מיר אלע זענען געװען אירע גרינדער. םיר האבן דעמאלט געעסנט די ערשטע בילדער־אויסשטעלונג אין זאל םון דער ײד. גםינע. פיר האבן דעםאלט גערעדט װעגן א נײער אריענסאציע. װעגן ארײנציען דעם ברײטן ײדישן עולם אץ קרײז פון קינםסלע• רישע אינסערעסן. פיך הןןט אינגיכן איגגאנצן סארשלונגען די טעאטער־ארבעט. פײנע סרײגט האבן װײטער געםירס די סעטיקײט פין דער קונסט׳געזעלשאםט. בעגײנזגר אי:ע,ץיי;יק