Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 344

18 זא ליסןרורישז נלעסזר 344 געבן. דער גןנצער קןןייסל װעגן קעםערלןגך איז לנםרי אינ*, ריק. עי דער טעםע נישם נ1יםיק און דער עיקר-ער איז 6*רן?עזער אבספראקס אין דןגםאסיש. אין ■ןןםילערע װיסנשא&ס דארף אויסמײדן אלץ, װו זי םוז אאעלירן נןןר עים גלויגן 8ין לײענער. אזוי דןגםאס־ש אין בםילא נישס איעערעײגנדיק איז אויך לםשל אזא זאץ חי ,דער נאסורפארשער נלויבס נישט אין איבערנאסירלענקײס, נשםה א. אז. װ.* אדער אז ,יעדע שבירוננ װערס אעגע6אםאנרא6ירט(ז) אין םוח... אין םיקראם• קאפיש קלײנע קעםעריעך, װאם זענען 6ארבונדן םיט םיקראס• קאביש קלײנע םעדיפלעך׳. סיל עװעקםעםיקער װאלס געװען״ װען דער סחבר װאלם לכתח־לה ז־ך אעגעזאנס £ין װעלן מעכאניש דערקלערן איעלכע ם־אעעסן, װי זכיון וכיוםה. סון דעם װאלם דאם ביכל געװונען. אויך די פסיכאלאנישע םערםינאלאגיע איז גישם אינגאנק אויםנעהאלםן: .עכפינדונגען׳ןז) װערט אײנמאל באנועס אנשםאם שפיויננזן און אםאל אנשסאם װ א ר נ ע• ם ו נ ג ע ן. .נ ע 6 י ל/ ,ש פ י ר ו נ ג׳, .ח ו ש- װערן א6ס םאר• סוישט עװישן אנאנד א. אז. װ. בכל אוסן איז דער אנאסאםישער םןסעריאל 6ון 2־םן םײל אלײן װערם םען זאל אים רעקאםענדירן עוזאםען םיס ערשםן םײל. *י*. גאד־*אמב ■ערזאניםיקאעיעס וכד/ װאם םים זײ וינדיקס על סי רוב אונזער פאפילערע ליםעראסור• םען דארף דאס ביכל רעקאםענרירן אלע אײנס-שולן, אלע לערער 6ון םאלקס-שולן און מען קאן אויך דאס ביכל נוען, װי א לעקסור־כאטעריאל בײם לערנען אנאטאמיע אין 7-סן קלאם 6אלק*־שול, נאר אײניקע ערטער (אלקאלישע און זײערע רעאקעיעס) װעלן זײן נישט סארשםענדלעך. אין געגעבענעס ביכל נים דער מחבר א פשוםע און א קלארע באשרײבונג 6ון םעכאניזם 6ון אסעםען, בלום• עירקולאעין, דערנערונג א. אז. װ• דער עװײסער םײל, װאם איז נאך אין א בוך-סארם נישט ארויס (נעװען נעדרוקס אין .סאלקס־נעזונס׳ 1926) נעמס ארום די סעםיקײם פון פארך און די ססיכישע זילפרעגילאעיע. ד ע ר געבים איז שװאלער בןארבעס. און קײן װונדער נישס: דער געגים איז אוםגעהויער םארסלאנםערם און דער ■אראלעליזם 6ון סיזאלאגישע און פסיכאלןנישע סראעעםן, װאס קומען 8אר אין פוח, איז נאך לגמרי נישס אוי6געקלערר• עם איז אבסשראקטער, אוםבאגרײפלעכער און אין אזא ■אפולער ביכל לאזם זיך העכססנס באקזנען דעם לעזער פים אייניקע אנאסאםיש םיזיאלאגישע •ראעעסן אין סוח אין זײער באדײסונג סאר דער •סיכיק. די אויםגאבע האס זיך דןם פחבר אײננע• צו אלע געזעלשאפטלעכע טוער אין די שטעט אוץ שטעטלעך פרן פרילן װי *ינענע אין בלייןנן םעלןר. נושינ־קעם• ליאקן, םאען, טטבןויז (אלפ םיזײ״חפעים), — נןמןן םון אפןליקע םאכלים, םןנץ און זםידות;. נלױבװןרטלעך, רןםענישן, פשלים, ודיען, שבריכװןרםעד וכדוםה( סוןיידישעדםוזי ק—ביבןר-נןוטן פון חזניכ, בלייזםרים בדחנים, פורים־שטילןר, סאלקם־ניגונ־ם, חכירישן ניגונים, פעטיװן םים װעיטןר און אן װןדסןד, נינמים טון פא־שײדענע זםירותן סון ײםיסוכ, שבת, שבח-צו-נאכט וכדוםר; סוןײדישןרקונםט אוןטוזײ-חטעלם - בת־ים ידן, בלעכן, םענטןלעך, גרוכתן, כנדס, בןכןרם, הדםן, שוטרוח טאפלען, עץ חײבם, עטרות, את־וגים-טושקעם, םודל-םעםןדם, דענני לײבטןר, חניבה״לאםטן, ברכת-בהנלם־קרונן,■ ײדישן םטבעות, טרוטוח, קװיטלןך, חת־פות, בוסות, יו׳ט און שבת־טישטעכןר םלט אויסנעטאל־ טע אדער או־סגענײטע אויסשדיסטן, יאדע־םן, שיװיתס און םזרחם, קונסט-ב-לדןר סון ילדישן לןבן. בללדןר טון ײדישע קינםטלער, נון- כאנראט עס טון אל-ע קלרזן, םןרקװ־רד קן בנינים, אלטע טאם־ליןן־ בילדןר, שינן ביםהם, ארוףקורשן, עםודן, גןפןלעכען אויף די װןנם, אויטן באלקן, ארנאפענטן, עױרים ט ן אלםע סטריס, טעבות ובדופה. דאס אלץ האט די נרןםטע ידישן קולטורעלע באדײכוננ. דאם גלם די טענלעבקײט אריינעוקיקן א ן דןר יסלכאלאנין טון ײדישן טאלק אויסעוסאדשן דןם לידישן לעבן און עו אנםדןקן די װייטע שסורן טון ז־ן אנטװיקלוננ, און נאר דורך דל םיטלען װןלן די קוטענדיקע הלסםא־ ריקןר און ■אדשער האבן די םענלןכקילט אלזײםלק עו באליכטן די געשיכטן סון אינזןר לןבן או; טארנאננןנהרט און טון די איעטיקן שװןרן עײטן. דל אלן גןזאםלטן םאטעריאלן שיקט א■ אין עענטר,קין װילנן, טארן פוזײ און ארכיװ סון דןר נןזעלשאטט, בדי גוט אסעוהיטן זײ טון םאדסאלן װןרן און קיםט םיט אונז אין באעלוננפן *ויף די פאלננדן אררעכן : 1) םשה שאליט, װילנן, נר. סאהוללאנקן 9. 2) ײדישן קהלה, אדזשןשקא 7. 3) ״יןקאסא/ נר. טאהוליאנקן 3. 4> שטדאשונס-ביבליאטעק, שול-הר־ף, ־דישע נאס 6. 5) ד׳ר א. װירשובסקל. דאם־ניקאנסקא 7. אין נאםןן טון דןד ײד. היכטאריש-ןטנאגדאטלשןר נןזןלש.־• טרןזידױם: םשװ שאללט, טאדזיעער; ד*ר ע שאבאו׳ < נזבת > דװ. װפף טשןרניכאװ, װיעע־םארז טנחס קאן, סעקרןטאר; חללקל לונסק/ ד׳ר יןקב װיגאדםק/ ד׳ר ױסף רןגענסבודנ. אטריל 1927 דן־ בא־וכטןר ש־יטטשטעלער או; טארשןר טון ײדישן־ סאלקס־שאטוננ ש. אנ-סקי ז״ל (שלטה זאזל ראפאסארם) האט א־ן יא־ 1919 אין װילנן — ירושלים דליםן— נענרינדעט םיט דןד הילף סון די חשוכםטע טוןד א לידישן היםטאריש-ןטנאג־אס־שע נןזעלשאטט, אלם עענטדאלע אינםטיטוציע טאד לדישע אלטערטיפלןבקיטן אין זאםלוננען טין עבר. דל נןזןלשאטט א־ז א נאעיאנאל-קולטודעלער ס־סד, װאכ זײן ע־ל א־ז זאטלןן ןםנאנראסיע אין ה־םטארישע םאטעדיאל;, װאס האבן א װעלבן עט איז שיכות עום ידישן סאלק, — אין װען בי די אוםות העולם װע־ט אולף דןם נןביט נאר א סך נןםון. פען שיקט עקססעדי־ ע ןס סון נעלןרנטן, ם׳נדינדעט אקאיעםיןם, ס־גיט א־ויס טע־יאדישן אויכגאבן און ביכער — איז בײ אונז רדן, בײ דעם ןם־הסטד, ועי דאז־קןר װיכטיקןר ןני] איננאגען סארנאבלןכיקט• אין אונזןרן שװערע עײטן, װען עוליב דןײ םלחםה, טהוםות אין קריזיםן. זןנען אזוי סיל ײדישן קילטוד אוערות טארלארן נעגאנגןן, ס־ל אלטן סטדיס, בתב-ידן און טנקם־ם סארברןנט נןװארן, סיל ײדל- שע קונםט־חטצים עןרו־בם נןװא־ן, אזוי טיל שײנע נןפעלןכען אװ א־כיטןקט.-רן לאיבוד גענאננןן, און א טך אנטיקן סא־קױטט נןװאר• אין סדןטדן הענט, אדןד נלשט בא־וסט װו און װןםןן, װעט זין די ג־עםטן זלנד װײםער אטעולײנן די ארבעט- כ׳לינט א העליקעד חיב אויף אלע םא־שטײןר סון שםעם און שםןטלעך, ישובים אק קביע־ם אנצושטרןננןן אלן בחות און טעיל זין כאםש דעם שא־ית הטליטה. אנטװיקלם נלײך די נויטיקן טןםיקיט, ארנאניזירט זל או־ף די ןײטןר, טילט ארן די א־בןט אין םןקעיןס טון היםטא־ינו טאלקלאר און ןטנאנראסין, פוזיק, קונכם און פוזײ־חטעים און ז#כ5ט אלןרײ םאטע־יאלן און ז*כ;: ס ו ן ה י ם ט א ד י ע אלטע און נײן דאקוםןנטן, יראטאקאלן או־ם־וסן, םודעות, חקסות און חשבונות סון חברות, אײנלאדוננען עו אכיס׳ית, סא־שײדןנע כתבים, אסטאכוננען. שטרות עואות, נוכחאית טון טצבות און טאסלע;, בדיװ, יחום־בר־װ און סאטאנדאביןכ סין נ־ו־םן ליט, םאטאגראסיעם טון היכטארישע ןדסןד א־ן םעבית, סאר- שײדןנן םןםוארן, זכרונות 0ון אלםע לזיט, אלטן םסרים, בתב-ידן םנקסים וכדוטד; סוןסאלקלאר אוןעםנאגראסי ן—סאלקסטןשױת, לןנןנדןם. סאלקס־לידער■ קינדער־לידןר, ארבןטןר־לידער. בז־הוות טאלקם־דסואות, אסשטדןכןנישן, סאדרןדןנישן, קםיעות, װןדטלןך װעגן םלחםה. קץ. םשיח, נוטדיקון, ניפטר־אות, םנהנ ס סון נעבורטן, בדיתן, תנאיןז, חתונות און קבורה,-אכאליקע םלבושים 6ון סרויען און םאנסביל, נארםלןן, יאדםלקעס, היםלען, שלײעוס, אםאליקע בלל־בית