Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 342

18 זא ליסןרוריעז נל*ס*ר 342 דער עײס איז אין ■עריז געשסןץ־נן דער ■ועזידענס ם;ליקס סןק, נוליב דעם איז געקיםען *שינױ אין דער רעגירוגג, די ראדיקעלן הןנן ביקוםען די *ויבערהןנם און עגדליך ייז נ$של$סן געװןץ־ן נו רעודדירן דעם פרןנעס. דןם הןס פיר םארנריגגערס די אויםגיבע נו פארענדיקן דעם רןם<ן פיס $ קלינגענדיקן און סענםיםענטנלן עיילאג. אײנער פון די *לםע זעבערס אין שולדבערגם דרוקערײ אויף סמארדע 6 האם נישם געקענס םארסרןגן די עולה, מןס פײן נאפען איז נישס געדרוקם א1יף ןוא ,שײנע װערק׳- האס ער באשלאסן דורכוים םיך נו רעהאבעליסירן• דער ראםאן און עוילאב ענדיקם זיך פים די מערסער: ,דרײפום האם זיך בעמײנם םים םרערן, נישס םון בער, נאר פון 8רײד'. די לעבםע במיי װערםער האס דער גוםער אלםער זעמר נרש1ן או־סגעזעבס םים גאר גר1יםן דיקן שריפס, שםאבירם, און אז1י• ערנאך, האם ער געדענקם, װעם ער םיך םפרסס זײן. זעלנסס• םארשםענדלעך בין איך אים נישם דאנקבאר געװען אאר דער געפעליקײם. ערשם נאן דרײסיק יאר קען איך ש1ין אויפדעקן םײנע ,חםאת נעוריס״. אלענפאלם איז דער ראםאן יעבם א יקר-הםביאות אין אפילו איך אלײן האב פון איס קײן עקזעםםליאר גישס. ב ז י ע ס א ששוב; בװײ ראסן, װאס פארםאנן יעדערע באזונדער אן אײגעגע םויזנםיאריקע געשיכטע הינגער זיך, — פוזן לעבן אין אײביקע בתייות• די אלגעםײנע נויס און דער םלחפה-רעש םאר• הילכן די דאזיקע סתירית, — דער ערשסער שכראל פון א1ים• לײזונג דעקם זײ װידער אייף. דעםאלם קופס םאר א סראנישער געראננל בװישן בװײ אלסע ירושות, װאס דריקן זיך א1ים דורך די בװײ יחידים: אינם ײד ב ע ק ער און אינם םוילישן סירשס פירסקי. די םראגעדיע פון אט דער איבערנאנגכ• ־י בײס באהאנדלם םיםבאליש פנחםם .גלנול״, בעקער און םירםקי םרעםן זיך בװיי םאל: ב;ם ערשסן םאל *ין לאזארעם (ערשסע באנעגעגיש, דער קנופ^. םירסקין איז פרעםד די קולםור פון זײן פאלק. דער קאםף, פאר מעלכן ער איז געזעםן אין תםיסה, איז אן אלגעםײן־םענסשלעכער, נישם פאר נאביאנאלער באפרײונג. בעקער אבער בראנם אין זײן נשבה די ירושה פון די אבית. אין אים איז כגלגל געװארן דער אלסןר, פרוםער זײדע, װאם האס געבויגן דעם קאם פארן ■וילישן םריץ, פיס זײן אײביקער הכנעה, םים דער אײביקער אײגנשאפס פון דער ײדישער ראםע איץ םקבל בו זײן ביהבה און זיך םקריב בו זײן סאר דער װעלס• בעקער װעקס אק םירסקין נאביאנאלן באוװםכזײן. דורך אויפלענן אין זיך די אײגענע פאלקם-סראדיביע דארף םארקיםען די ■*רשסענדיקונג בװישן פאלק און פאלק, דארף געשאפן װערן—דער מענסש. ב״דע םרעםדע פענסשן, געקניםס און גענינדן פים אײן נ1ול, מאנן של1ם בװישן זיך, ווארםן דך אײנער דןם אנדערן אין די ארעםס, און — םים דער ת1רה פינם ײק בעקער נײם םירשם םירסקי אר1ים א1י0ן שליאך פין לעבן, ק;ם0ם םאר ם1ילנס באפרײונג אין װערם אײנער פון די ארםײ-אנפירער אינם בא- פרײסן םוילן. און דא סרעפן זײ זיך בײדע בים בװייםן םאל י זבװײםע באגעגעניש, דער נם). בעקער האס פרײװיליק םיס• געארבעס פאר דער שסאםישער כאסעלקערזגג בעת דעם א םדישער ,בענערל״, האס םען ױך ביסלעכװײז אנגעהויבן אפבוסרײםלען און םים יעדן װײםערדיקן ניםער האס זיך סארקלענערם די באל פון די קויפער, װארשײנלעך איז םען געפאלן אויםן שכל, אז םען קען זיך בארגן די העםסן און נישט דוקא ק1יםן. סין ■ראװינץ האנן אנגעהויבן בו קיםען ,חזרות״ און די שיתפים, װעלכע האבן ש1ין נישש נעקענס ביען די גרויסע םארדינםסן װי פריער, חאבן אנגעװוירן דעם געדולד. בײם 52-סן העםם האבן זײ א1יפגעהערס םער בו באלן דעם ביגעזאגסן אײאנס אין איך האב אויפנעהערם בו שרײבז. אײנער נאכן אנדערן זענען זײ געקיפען בו םיר אין זיך גןנעסן רחםים א ס1ף בי םאכן םים דעם ראפןן. איך אנער האב םיך געהאלסן םעסט אן דעם קאנסראקם, ןז דער ראסאן םיז האלםן װײניקםסנס הינדערס ב1יגן אדער מע0םן. ם־ר איז נישם נענאנגען אז1י װײס אין געלם, װי איך האב בכלל נישס געװיםם װי אזױ םען םארכנדיקט די אויסגעסראכסע א־נםריגעס בנ1גע בו דרײםוםן, װאס זיץ ג1רל איז נאך אלץ איםבאשם־מס און דער גרעסטער םאליסיקער איז נישט אים• שטאנד געװען פארויםביזןזגן, םים װאס ער מעם זיך ענדיקן. נזך לאנגע אינםערחאנדלונגען איז םען םים םיר מושוה געװארן, איך זאל אין דעם 53-םן העםם פאכן א ס1ף בזם ראםאן. ם׳האם א1יך םיסגעהאלםן דער בופאל, װאס גראד אין ר ע צ ע ם. באריישא (םנחם)—דער נלנול, דיאלאנן אין *װײ נגװנענענלשן. װילנןר םיירלאנ 3. קלןבקין, 1927, 145 זײטן. ,דער נלגול״ איז א װערק פון םאביאלע •ראבלעםען, אבער םנחם איז נישש קײן סאביאלער דיכסער לויסן אלסן שסײגער. דאם װערק איז נישש קײן אויסדװק פון א געזעל■ שאפסלעכער אידעע און עס סראגם נישם דעם כאראקסער פון דעם באשסיםםן םין סאביאלע װערק םיס א סענדעגץ. ער שילדערם נישם די נ1ים סון די אוגסערדריקסע, און ער דערםאנס אין זײן בוך די אוםנערעכסיקײם פונם שסארקן לגבי דעם שװאכן נאר בדרך-אגב. זײן װערק געפינס זיך דעריבער אויסערן נדר סון װעלכער עם איז סענדענץ. םנחפען אינסערע• סירן נישס די פארםעלע באביוננען בװישן ײדן און אנדערע פעלקער• בו די םתיר1ת, װאם ער בארירס, ברעונם ער נישס קײן באװײזן סונם װירקלעכן ײדיש־פוילישן שסײגער*לעבן. נ־שסא דא קײן בילרער און קײן האנדליננען פון דער סאנ• םעגלעכקײם, פון ברית און דאנ1ת, נישסא דער רעאלער א1יס• דרוק פינם פעלקער־אנסאנאניזם אין זײן מאכעדיקײם און קלײנלעכקײם. א1יף דער קאנװע פון ן גרויסן היססארישן פעריאד אין אונזער לעבן—פונם יאר 1904 ביז פ1ילנם אויםלײזינג—סארםיפס זיך םנחם אין די אײביקע ראסן-קאנפליקםן במישן ײדן און פאליאקל, אין זײער שיתס1תדיקן גאנג איבער די פאר• פלאנסערםע װעגן כון דער נעשיכסע. בוזאםען—אין שקלאפערײ און בװאמען-א1יף דער פרײהײם, גײען בײדע פעלקער האנט• בײ-מאנס פןר1ים, רײםן זיך ארײן אײנער אינם אנדערנס אײגנ• ארםיקײסן, אקליםאסיזירן זיך, סדאגן ארײן זײערע ראסן• אײגנשאפםן אין זײער קולסור״שאפינג און םןכן-דורך א שװערן, םים בלוס-באפלעקםן װעג בו דער אלגעםײנער באפריױנג אבער בװײ ראםן, װאס לעבן בוזאםען א1יף אײן ערד, א שסוב נעבן