Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 340

18 זא 340 לןטזר *רישן נלוסיר דער ערשטער ײדישער סענסאציאמילער ראמאז קאייקל סון מיינע?יםער*רישזג זכרונ1ת) מ• י• פרײד׳װארשע עופרידן, װען ם האט זיך געפינען א בעלן אי ף זײערע װערק א£ילו נחנם, אין דעם װײםערדיקן שםועם םיס סעעקסןרן נץ איך געװ$ר געװןורן, אז אייםןר אים זענען פארינטעריסירס אין דער אינסערנעםוננ נאך דרײ שומ8ים: דער בוכהענדלער לאזאר בוקערםאן, דער עאםיר-הענדלער י. בארנשם״ן און דער אדםי• ניםםראטאר 6ון ,הב6ירד.י א בערםאן. איך הןב פארלאנגס האנאראר 12.50 רובל םאר דעם דרוק־בייגן םים דעם בןדיננ, אז דער גאנבער ראםאן זאל האלטן נישם װײניקער װי הונ• דערס דרוק־בייגן, און הינדערס רובל אלם אװאנס אי ף דער ארבעב• ספעקטאר האס געענםשערס, אז ער םוז איבעררעדן מים די איבעריקע דריי שות6ים. אין א שעה שפעםער איז ער געקוםען םים ה. בוקערםאן, נעבראכס דעם הונדערםער און געםאכם פים םיר דעם קאנ־ םראקט. דעיעיקר איז זײ נענאננען אין דעם, דער םאנוםקריפם זאל םארטיק װערן װאם שנעלער, און דער אנהייב-םארגן 6רי. דאס ביכל הןןס זיך נעזאלם זעבן אין דרײ דדוקן (בײ שייד■ בערג;, םורשן און נאך אײנעז, באלד אייף םארגן אין דער םרי, װעלן זיך ש1ץ םעלרן די ױנגלעך 6ון די דרוקן נןך קןייע, כרי א װןך 6*ר פסמ זןל דערשײנען דןס ערשםע הע6ס. נאך זײער #װעקגײן הןןב איך םיך גענוםען עו דער *רגעט• אין לײען איבער דןןס ערשטע הע6ם 6ון דעם דײםשן םחבר, דעפ פר$ל$נ 6ון ר$ם8י׳ און םיר װערם פינסםער אץ די אייגן. װײזס זיך 8י1ים, 8ז דער דײסש, דער םחבר סון דעם קרימינאל-ר$םאן, םאכם גןר 6וגם ײרישן מערםירער דרײפום 8 פשוםן ד$ן-זש'8ן, װעלכער םערסירס אן ןרעם םײדל. זי הןם 6ון אים 8 קינד, און איר קריב עסםערהאזי (ײעלנער הןם זיך שפעסער ארויסגעװיזן 8לס דער אמתער םעררעשער) איז זיך נ1קם אין דער געליםענער און םאכם 8 בלבול אין שפיאנאנזש. ד$ס הןם נעיןלם זײן די קןנװע, א1יף װעלכער ס'ז$ל זיך אין די װ״סערדיקע העפםן אוישװעבן די ג־ויםע דרײשום-אפערע, און איך, ןרעםער םענסש, םוז עם םים די ײדישע איתיות נןכדערבײלן. איך בין שנעל אװעקנעל$שן נו םײגע נרויס־געבער, זײ א1י6בוקלערן די גאנבע אוםנעלופפערסקײס 6ונם רןםאן. פײנע ארױסגעבער $בער זענען געבליבן נײ זײערס: דןס הע6ם םוז דורכוים דערשײנען װןם סריער״ ןבער זײ לןזן םיר איבער דןס רעכש נו ענדערן, װי איך װעל געשינען 6אר ג1יסיק, דערװײל איז 8 שאד בו סארלירן די בײם, ס׳הןבן ש1ין גע• קענם פארסיק זײן עםלעכע זײסלעך ,ק$פיע'. 8 גירערגעשי8• גענער בין איך געקוםען 8 הײם. אין בתײ םעג איז ד$ס ערשטע העסס פארטיק געוז$רן, ד$ם זעבן איז גענאנגען װי 8 םזפ1ר, און אין עסלעכע סעג ארום ה$בן ש1ין די דרוק-מאשיגען געקלעפש א1יף דרײ ערםער און פונקס 8 װןך 6אר פםח ה$ם זין באװיזן אין דעם קלײנןןם שוי-סענםסער 6ון בוקזרםאנס בוכהאנולונג, <א1יף נשלעװקיס 15 אין הויףז נײע העפםן םיס 8 רויםער און ר$זער הילע, םון װעלכע ם׳ה$ם זיך געװ$ר6ן אץ די א1יגן דער קלינגנדער סיסול: ,רער ק8פי ם 8 ן דרײ 6ו ם, $ העכםס אינסע• איבס אין די בײםן פון ר8די$ און קינ$, װען אונזערע סענלעכע בײםונגען דרוקן בװײ ר$ם8נען ס־ט 8פ$ל, און אפילו 8 ליסערארישן ראםאן פץ 8 ױנגן שרײבער, איז כדאי בו דעד־ בײלן אביסל זכייגות 6ון דרײםיק י$ר בוריק, װען די ײדישע ג8ס ה$ם באהעושס דער 8ז1י־גערו6ענער קריםינ8ל.ר$מ8ן, װעלכער ה$ם ג״האש 8לס דיעלד 8 לעבעדיקע פאפולערע פער• זענלעכקיים, װ$ם ה$ם דעם$לס א1י6גערודערם רי גאנבע ע6נס- לעכע םײנונג; איך מײן די פעשה-דרײפיס. אין י$ר 97ג)1 איז ש1ין 8לםרעד דרײפוס געװען סארשיקם אויף דעם .ס״װליא־נזל׳, די נאנבע װעלם איז פארכאפם געװען םים דער םחל1קת ב וישן די בװײ םײנסלעכע לאנןןרן, װעלכע ה$בן געװ$לם אויסשפילן דעם פר$בעם לסיבת זײערע סשרםײ־ אישע חשנ1נ1ת. די א1י6,־עגונג ביי יידן 6ון גאר דער װעלם פאד די עװל1ת קעגן דעם אוםשולדיקן קרבן פון דער בלוכ־ דורשסיקער אנסיסעםיסיש״ר העבע איז געװען נעװאלםיק גר1יס. די בדײםע פאסן 6ין דער 8ם$ליקער רוסלפנד און הײנםיקן פ1ילן ה$בן דעם$לס נישס געהעם קײן אײגענע פרעסע, דורך װעלכער זײ ז$לן ק$נען ב$קוםען די נויםיקע ידיע1ת, װי א1יך $ םרײםם־װ$רם אין די שלעכםע בײםן. די העברעישע ,הבפירה׳ איז נישש נעװען בוגעננלעך $6ר 8לעםען, דער הפ1ן אין אי־ בערדיויפס די פר1יען, װעלכע ה$בן $ז1י הײס םיםגעפילם דעם אוםגליקלעכן דרײפוס, געדורשס בו װיסן גענויער װענן דעם ענין. די פ1ילישע פרעסע האש זיך געסונען אונםער דעם איינפלום 6ון די פר#נב1יזישע קלעריק$לן, און אינססינק־ סױו ד.$ס זיך דער ײדישער ע1לם $פגערוקם 6ון זײערע טעלע• גראםען און געשעפס די ידיע1ת דערעיקר פון די ליבעי8לע רוסישע בייםונגען און איבערהויפם פון ד^ם פעםערבורגער ,נ$װ$םסי', װעלכע איז דעם$לם געװען $ז1י בו ז$גן דער $פיבי$ז סון די ליבעראלע ײדן אין רוסל8נד. ס1ף װינםער 1898, עס אױ נעװען אין די שװערע סענ 6ון דעם דרײ6וס-פר1$עס, װען $לע בןםױנגען םון זײנע םארםײדיקער ד.$בן זיך א1יסנעל$זס םים ג$רנישם, און דער קרבן ה$ס געשםאכש ביי די ערגסםע באדיננוננען א1 ף דעם סייװלם־אינזל. אץ אײנעם 8 6רים$רנן, בװײ װ$כן ם^ר פסח, איז בו םיר ארײננעקופע[ םײן אלםער 6רײנם, דער רגמאניסט םרדכי ספעקם$ר, אר1יםגענוםען פון סאש $ דײםשן בוך, און געז$גס: — איר זעט, עס איז $ן $נה1יב 6י[ 8 דייםשן ר$ם$ן, אין װעלכן די ה1יפש־ר$לע שפילס קאפיסאן דרײשוס, אין בװײ םעג ארים םוז איך האכן איבערזעבס א1יף ײריש $ש ד$ס ערשםע העפט 6ץ דעם ר$ם$ן, װעגן ד.$נ$ר8ר װעלן םיר זיך נישס דינגען, ז$ל עס נ$ר געםאכס װערן בים סערםין. איך בין גר$ד דעם$לם געװען $ן באשעפסיקונג.* ם. ספעקםאר האם םיך נעםראשן אין אזא ם$סענם, װען איך ה$ב נישס נעהאס בו סאכן א1יף ססח אץ שפעםער איבערבוקוםען דעם זוםער םים םײן 6ר1י און קינד. דער אוםדערװארםעםער $6רשלאג האם םיך דעריבער שםארק פארינםערעסירס. אין יענער ביים ה$ס םען נ$ך נישם געװוסט 6ון ליסערגרישע סארדינסםן אץ די, װעלכע ה$בן געשריבן, זענ^ן געװען העכסס