Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 339

339 ליסירירי** נלוסער ןי 18 זא — די םעלקער גײען נאך הײנט אויך מיט די שונאים קעגן זײערע סרײנט. די פעלקער גײען נישט םיט זײער גוסן װילן, נןןר פ׳טרײבט זײ, מ׳גװינגט זײ. װאס גײט םיך אן אײער םלאװױם? דןןם גלחל א*ן די אנדערע האבן עעברעקלט די הויפס■ סעסע םון ױבוח אויף פיץ־פיצלעך, און די טעמע איז םארשװונדן. — דער אמת,—דאם איו די ליבע,—םלעגט דער טאלסטא• װעץ אויסשרײען, און זײנע א יגן האבן געםינקלט מים שנאה און האס. איך האב זיך געפילט םארשיכורט פון די װערטער, זײער רעױן האב איך נישט תוםם געװען, די ערד הןןט זיך געװיגט אונסעד מיר אין װירבל *ן װערטער און, אסש, האב איך םיט פארצװײםלונג געטראכט, אז ם׳איז נישטא אויף דער װעלם א מענטש, װאם זןןל זײן נארישער און אופסעיקער סאר מיר. און דער טאלסטאװעץ האט, װישנדיק םון רויטן פנים דעם שװײס, זיך װילד צעשריע•: — װארפט ארויס דאם עװאגגעלױם, םארגעסט ןןן אים, כרי איר זאלט נישט לײגןי קרײצט װידעראםאל קריסטוסן, דאס איז ןןרנטלעכערו װי אװאגס האט זיך געשטעלט סאר פיר די פראגע: איז װי איז דאס? אויב דאם לעבן—איז אן אומאויםהערלעכער קאמף םאר גליק אויף דער ערד,—םוזן טאקע רחפנות און ליבע נןןר שסערן דעם ערםאלג םץ קאםף? כ׳האבי זיך דערװיםט, אז דעם סאלםםןןװעצס םאמיליע איז קלאפםקי, כ׳האב זיך דערװוסט זײן אדרעם און אויםן אנדערן טאג, אין ןןװנט, בין איך שוץ געװען בײ אים. ער האט געװוינט אין א הוח, װאם הןןס געהערט צו צװײ םײדלעך גוטבאזיצערינם, מיט זײ איז ער טאקע געזעםן אין םאד בײם טיש, אין שאטן םון אגרײסער אלטער ליסע. אין זײנע װײסע הויזן און אין װײםן העמד, װאם איז געװען פאנאנדערגעשפילעט בײ דער טונקעלער האריקער ברוסס, א לאנגער, א קאנטיקער, א טרוקענער,—הןןט ער זיך זײער געפאםט צו פײן סןןרשטעלוננ װעגן א הײפלןןזן אפאס■ טאל, דעם פרײדיקער פון ארת. ער האט םיט א זילבערן לעםל געשעפט םון טעלער מאלי• נעס מיט פילך, האס עס געשמאק געשלונגען, זיך באטעפט מיט די דיקע ליסן און, נןןך יעדער זוס, האס ער ןןפגעבלןןזן די װײםע טראפעלעך סץ זײנע שיטערע קעצעשע װאנצעס. באדינענדיק אים איז אײן פײדל געשטאנען בײם טיש, די אנדערע—ןןנגעשפארט בײ דעם שטאם םון דער ליפע, צוזאםענגעלײגט די העגט אויםן הארצן און פארחלומט געקוקט אין דעם שטויביקן, הײםן היפל. בײדע זענען זײ געװען ןןנגערץ אין לײכםע, ליליע׳קלײדלעך און ם׳איז כםעט אומםעגלעך געװען צו א-ינסערשײדן אײנע פון דער צװײטער, אזוי ענלעך זענען וײ געװען. ער האט גערעדט מיט םיר סרײנטלעך און גערן װעגן רער שעסערישער קראםם םון ליבע, װעגן דעם, אז ם׳דארף אנטװיקלען אין דער אײגענער נשםה דעם דןןזיקן געםיל, װןןס איז אלײן בלויז בכח צו ״סארבינדן דעם מענששן םיטן גײםס פון דער װעלט״—מיט דער ליבע, װאם איז אומעטזם צעשטױבט אין לעבן. — נאר דערםים קןןן מען בינדן דעם מענטשןו נישט ליבנ• דיק, ׳יקאן מען נישם סארששײן דאם לעבן. און די װאס זאגן: דןןס געבןןט םון לעבן איז קאמף, — זענען בלינדע נםשות, סאר• םשפט צום אונטערגײן. אזױ װי פ׳קןןן דןןם סריער נישט בײקו• םען מים םײער, אזוי קען םען דןןס שלעכטס נישט בײקומען פיטן כח פין שלעכסס! (הטען קומי0 אױגן אראפ צו דער ערד, נאר ןןםספאל פלעגט ער םיט א האס• טיקער באװעגונג םארװארםן זײן פליכעװאטן קאפ און ןןפבריען םיסן לײדנשאםטלעכן גלאנץ םון זײנע טונקעלע, פײכטע אויגן, — עסעם פײנסלעכם הןןט געברענט אין זײן שארםן בליק. די ויכוחים הןןבן זיך געסידס אין דער דירה םון אײנעם םון די פרןןםעסארן, ס׳איז געװען א סך ױגגס און צװישן זײ—א דינינקם, שײנם, א גלחל, א םאגיםמער פון גײסטלעכע למודים, אץ א שװארצער, זײדענער גלחשער קוטע; זי הןןט זײער םײן שאטירט זײן בלאס, שײן פנים, װןןס איז געװען באלויכטן םיס אטרוקן שמײכעלע םון זײנע גרויע קאלטע אויגן. דער סאלסטאװעץ האט לאנג גערעדט װעגן דער אײביקער םעסםקײט פון די עװאיגעלישע אםתן; זײן שטים אױ געװען טויב• לעך, די סדאזן קירץ, נאר די װערטער האבן געקלוננען שארף׳ אין זײ האס זיך געפילט דער כח פץ אויםריכטיקן גלױבן, ער הןןט זײ באגלײט פיט אן אײנםאניקן, אונסערהאקנדיקן זשעםט םון זײן לאנגער האריקער האנט, און די רעכטע האט ער געהאלטן אין קעשענע. — אן אקטיןןר, — האט םען זיך געשושקעס אין װינקל, נעבן מיר. — ער איז זײער טעאטראליש, יא... איך האב גישט לאנג םאר דעם איבערגעלײענט א ב־ך — דרעפערם שײנט _פיר — װעגן קאמף פון קאסאליציזם קעגן דער װיסנשאסט אזן םיר איז םארגעקימע;, אז דאם רעדט אײנער פון יענע, װאס גלויבן הײס, אז די װעלט װעט אױסגעלײזם װערן דורך דער קראשם סין ליבע, װאס זענען גרײם סון רחםנות צו די םענסשן, צו שנײדן זײ און ברענען אויף די שײסערהויםנם. ער איז געװען אנגעםון אין א װײם העמדל םיט ברײטע ארבל און עפעם א פין גרוי, אלט כאלאסל םזן אויבן,—דןןם האט אים אױך אויסגעטײלט םון אלעפען. צום סוף פון זײן דרשה האט ער אויסגעשריען: — הכלל, גײט איר םיט קריסטוסן ןןדער מיס דארװינעןו ער האט, װי א שסײן, ארײנגעװארםן די דאזיקע סראגע אין װיגקל, װו ס׳איז ענג געזעםן די ױגנט און םון װאנען עס האבן פיט שרעק און התפעלות געקוקט אויף אים די אויגן םון די ױננע בחוריםלעך און מײדלעך. די רעדע זײנע האט, װײזט אוים, אלע• םען איבערראשט, אלע הןןבן געשװיגן, אראפלאזנדיק סארםראכט די קעפ. ער האס ארוםגעגוםען אלעפען םיט א ברענענדיקן בליק אץ שטדענג צוגעגעבן: — נאר די פרושים קענען פרובירן צו םארײניקן די צװײ אײביק-פײנסלעכע הזיפט־יסודות, און םיט דער דאזיקער סארײני• קונג נארן זײ אומסארשעםט ױך אלײן, פארדארבנדיק די מענסשן פיס זײער שקר... דןןס גלחל הןןט זיך אױםגעשטעלם, הןןט סינקטלעך םאר• שארצט די ארבל סץ זײן קאסןןטע און ןןגגעהױבן רײדן םליםיק, םיט א גיפטיקער העסלעכקײט און א נעסעליק שמײכעלע: — איר האלס זיך קענסיק, װעגן די פרושים בײ א װולגא• רער םײנונג, װןןם איז נישט נןןר גרןןב, נאר דורך און דורך פאלש... צו מײן גרוים סארװונדערונג, האט ער ןןנגעהױבן צו דער• װײזן, אז די פרושים זענען געװען די אםתע ערלעכע ןןפהיסער סון די געבןןטן םון דער ײדישער ונורה, און אז דןןם םאלק איז שטענדיק געגאנגען פיט זײ קעגן זײנע שונאים. — לײענס, לםשל, ױסף םלאװױם... אויםשפרינגענדיק אויף די םים און אונטערהאקנדיק סלא• װױסן םים א ברײטן, םארניכטנדיקן זשעםט, הןןט דער םןןלססןן• װעץ אױםגעשריען: