Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 338

18 זא ליסזרורישע נלזסןר 338 ײדיש א. *ין מ• זילבורג מײבע אוביװערסיטעטז גארקי ► ► מאקםים ► דוכס זיך אונז. אין א יאר זיבן ארום, לײענענדיק ניטשען, האב איך זיך זײער קלןןר דערמאנט אן דעד פילאסאסיע פון דעם קא• זאנער פאליביאנט. איך םוז, אגב, זןןגן: זעלםן איז מיר םארגעקו• מען צו טדעפן אזוינע געדאנקען אין ביכער, װעגן װעלכע כ׳הןןב פריער נישט געהאט געהערט אין לעבן. און דער אלטער*.מענטשן־פאגגער* הןןט ןןן אויפהער גערעדט, צוקלאפנדיק צום טאקט מיט די פינגער בײם ראנד פון טאץ. דין טרוקן פנים האט זיך שטרענג ןןנגעברוגזט, ןןבער גע• קוקט האט ער נישט אויף מיר, נאר אין דעם מעשענעם שסיגל פון דעם בלאנק־אויםגעפוצטן סאמאװאר. — ס׳איז שוין צײט םאר דיר צו גײן, — האט אים א פןןר םאל דערםאנט דאס װײב, ער האט איר נישט געענטםערם, ןןנ־ ציענדיק א װארט נאך אווארט אויפן פאדעם םון זײן געדאנק׳ און — פלוצלינג, אופבאמערקס םאר םיר, איז זײן געדאנק אװעק מיט אן אנדער װעג. — דו ביסט דאך עפעם א בחור נישט קײן נאר, א גראי מאטנער, װי פאםט עס פאר דיר צו זײן א בעקער? דו װאלסט געקאנס נישט װײניקער פארדינען אויף אן אנדער שטעלע אין דעם קײםערס םלוכה... הערנדיק אים, האב איך בשעת מעשה געטראכט, װי אזוי איז מען פודיע די אומבאקאנטע אויף דער ריבנאריאדסקער גאם, אז ניקיפאריטש שפיאנירס די גאך? דארס, אין די פעבלירסע צימערן האט געװוינט סערגײ םאמאװ, װאס האט זיך נישט לאנג אומגעקערס פון יאלוטאראװסק, װו ער איז געװען םארשיקס, א םענטש, װעגן װעלכן ם׳האט םיר דערצײלט זײער םיל אינטערעסאנטס. — קלוגע מענטשן דארפן לעבן אין םחנות, װי, לםשל, די בינען אין בינשטאק, אדער, װי װעספעס אין די נעסטן. דעם קײסערס מלוכה... — זע נאר — ם׳איז שוין נײן א זײגער, — הזןט געוןןגט די פרוי. — קליפה; ניקיפאריטש האט זיך אויםנעשטעלט, צוקנעפלענדיק דעם מונדיר. — נו, נישקשה, װעל איך םןןרן םיס א דראזשקע. די געזונט, ברודער־לעבן, כאפ דך אר״ץ, שעם זיך נישט... םארלאזנדיק דאם בײדל, האב איך זיך געגעבן א װןורט, אז איך װעל שוין מער קײנמאל נישט קומען ,צו־גאסט׳ צו גיקיםא• ריטשן. ךער אלטער האס מיך אפגעשטויסן, הגם ער איז געװען אינטערעסאנס. זײגע װערטער װעגן דער שעדלעכקײט פון רחמגות האבן םיך שטארק צערודערט און אײנגעגעסן דך אין זכרון. כ׳האב אין זײ געפילט עפעם אן אמת, נןןר ס׳הןןט םארדר$סן, װאם דער דאזיקער אםת שטאםט םון א פןןליצײאישן םקור. אויף דער דאזיקער סעפע האבן זיך נישס זעלטן געםירט ויכוחים, אײנער םון די דןיזיקע ויכוחים הןןס מיך באזונדערם אופברחפנותדיק אױפגעדודערט. אין שטאס האט זיך באװיזן א ,טןןלםטאװעץ׳, — דער ערשסעד, װאס איך הןןב באגעגנט, — אהױכער, ןןדערדיקער מענטש, א געברוינטער םיט א שװארצער בןןקישער בןןרד און דיקע נעגערשע ליפן. אן ןןנגעהויקערםער הןןם ער געהאלסן די 15 — װעםען שפירט ער איצס גאךן — אויפן פישפארק, עפעס נאך עפיצן אק די מעכלירטע ציפערן. — װײסטו נישס די פאםיליעז שפײכלענדיק, האט זי געענטפערט: — אט זאג איך דיר באלד, װעגן װאס דו פרעגסט מיך• ער גײט... נוראטשקען האט ער אויסגעשפיאנירט... און איז איגעשפרונגען צום אויװן, ניקיפאריטש האט געבראכט א פלאש בראנםן, אײנגעמאכטס, ברויט. פ׳האט זיך געזעצט טרינקען טײ. מארינע האט, זיצנדיק נעבן פיר, בביװן מיך סרײנטלעך מכבד געװען, ארײנקוקנדיק םיר דערבײ אין פנים םיט איר געזונטן אויג, און איר מאן האט אין מיר ארײנ• גערעדט: — אט דער אוםגעזעענער םאדעם _ ער ליגט אין די הערצער, אין די בײנער, נו, פרוװ, פארסיליק אים, דײם אים ארויס? דער קײסער — פארן פאלק — אױ א גןןט. און אומדערװארט האם ער א פרעג געסון: — און דו — ביםט דאך אננעלײענס אין די ביכער, דאס עװאנגעלױם האסטו געלײענס? נו, װאם, װי םײגסטו, איז דארט אלץ ריכסיק? — איך װײם נישט. — איך מײן — דארט איז דא איבעריקס. און — טאקע נישט װײניק. למשל,—מכח ארעפע־לײט: װויל איז די זןרעפעלײט,— פיט װאם איז דאס זײ עפעם אזוי װויל? ס־איז אביסל סתם גע־ רעדט. און בכלל — װעגן די ארעמע־לײט — איז א םך אופפאר־ שטענדלעך. פ׳דאדף אונטערשײדן צװישן אן ארעפאן און צװישן א געפאלענעם. איז ער ארעם, איז — הײםט עס — נישט־גוט. דער ױדד אבער, ער, קאן זײן, איז טאקע אומגליקלעך. אט אזוי דארף םען דענקען. אזוי — איז גלײכער. — פארװאס? אנקוקנדיק מיך מיט אפארשנדיקן בליק, איז ער אנטשװיגן געװארן און דערנאך אנגעהויבן רעדן דײטלעך און װאגיק, קענסיק — זײער דורכגעסראכםע געדאנקען. — דאס עװאנגעלױם האט אין זיך אסך רחםנות. רחמנות אבער — איז א שעדלעכע זאך. אזוי מײן איך. רחפנות פאדערט גרויסע הוצאות אויף איבעריקע און אפילו אויף שעדלעכע םענטשן. פושב־זקנים־הײזער, תפיסות, משוגעים־הײזער. העלפן דאדף מען די קרעסטיקע, געזונטע מענטשן, כדי זײ זאלן נישט פטרן אומדסט ןײעדע כחות. און מיר העלפן די שװאכע, — קאן פען דען םאכן דעם שװאכן פאר אשטארקן?־ םון דער דאזיקער פארשלעפעניש װערן די שטארקע שװאך — און די שװאכע זיצן בײ זײ אויפן קארק. אט םיט װאס םען דארף זיך פארנעמען — דערפיט. ס׳איז דא א םך אויף װאם צו פארטראכטן זיך. מען דארף םארשטײן — דאס לעבן האס דך שוין לאנג זןפגעקערט פון עװאנגעלױם, דאס לעבן—האט זײן אײגענעם גאנג. אס, זעסטו—צוליב װאם פלעטנעװ איז אפארלארענער? צוליב זײן רחפנות. פיר גיבן די ארעמע־ לײט—און די סטודענטן גײען צו גרונט. װו איז דא דער שכל, הא דאס ערשטע פאל האב איך געהערט די דאזיקע געדאנקען אין אזא שארסער םזןרם, כאטש אױך סריער האב איך דך ןןנגע. שטזיסן םיט זײ, — זײ לעבן און זענען םער םארשסרײס, װי עם