Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. Seite 330

16 זא ^!סורןריסן נלוסיר 330 6ונם טןגברלןם .םרײנר*, װןם *ין רערשינען פים * 18-17 יןר גוריק אין מןןרשע גי6א. און ס׳איז אויך 6ין די װיכשיקסםן ו*5ן, םיר זןלן אוי6• שםקלן דירך פןסעריאלן, דןקופעגסן, *פישן ) נילד 6ין 8 45 יןןר ײריש םע*םער אין װ*רשע• ד*ן װ$לשן םיר זיך דערװיםם, *ז ײדיש טעאםזר הןןם * היסםןןרישזנ חזקה אויף כםכלנא 9, אויף בןגוםל*װסקיס סעאסער, אויף ביעלןנסקא 5 .נןןװןשבי/ םןקןםןװסקא 73 אין נןך. און ם׳איז שוין אויך ל*נג *ײם בו ש*סן * שסיקל קיביז• נלױת 6*ר די שןפינגען 6ון די פויליש־ײדישע םןלןר אין סקולאסןןרן, װעלכע זענען בעזײם און בןשירײם איבער גןר דער װעלם• און םבח ײרישע ביכער און ביך-דרוקערײען אין ■וידןו איו נישס די העכסםע עײס עו הןבן ם*ר אונז ■ 6יל אויס• שעאנדיק בילד 6ון דעם *לעם, װןס איז א1יף דעם געבים אויסגעםון נעװןרן? אין װער רערס װעגן געסיצםס*ם*םערי8לן, װעלכע םוזן ענדליך געםינען * גואל אין * ײדישן *רכיװ.^ דןס *לץ איז *ווי קלןר און *זוי 6<רשםענדלעך, אין עס איז איבערדריסיק ם*ר זיך *לײן, װען מען דןרף גןר דער6ון רעדן. ןןבער שוין *ז* מןל הןבן םיר, *ז ז*ק קלןרע, ועלנסס• 6ןרשםענזלעכע װעין בײ אונז 6*רל$זס, אין סיר היןלסן דך אין אײן רײסן אין די װײםע רויםען. אין װןרשע, לםשל, ה*ס געלעבס, געשאסן און געשסןרבן אײנער 6ון די נײסםרײכססע און איגםערעס*נססםע וערזענלעכ• קײםן 6ון דער םןדערנער בײם — י, ל. סוץ. װןלם עם ד*ך נעװען אזוי םשום אין סרןסם, *ו עס זןל דן געשןסן װערן * פרץ םווײ, װו ם׳װןלס ב*ד*ר6ם בינויסקלײבן *לץ, װןם ס׳הןס * שײכות צום לעבן און ש*6ן םון דעם גרזיסן דיצסער און דענקער• און *ט—ס׳זענען שוין *ויבער 12 יןץ־ נ$ך זײן סוים און דער ענין רירם זיך סון *רס נישש.—עיגעץ װ*לגערן זין םרבעם בריװ, ערגעץ ליגן זײנע בתב־ידן, ח6בים, װןם װ$לסן געקענס באשײנען * ■רץ-םוזײ אין װ*לםן געװען א װיכסיקער םקור ס*ר דער ■רץ.6*רשונג. ןבער וענען פיר דען םסוגל א1יף *ו* ז*ך, װ*ם *לע *נדערע פעלקער ד,*לסן עם ם*ר זײער נ#בי*נ8לן ח1ב לגבי זײער ליםעראםורו דןן נישס ל*נג הןןס שאול גינזנורג *ריבערנעשיקס 6ון ראסנפארבאנד פענדעלע פ1כר ספריפס 6 פןנוסקרי■■ קײן װילנע בום ײד. װיסנש. אינססיכוס. און ס*ר8 געװ*לד עס ד.$ס זיך אויסגעהייבן אין דער ײדישעו וועסע פון ראסבפארבאבד, סאר• װןם םען 6ירס *ז־ויס א1בר1ת 6זן ל8נד, עם איי * גןיזייז או מען װײסס, וזי בו שאגן *זעלכע .קלײניקײםן׳, װי םאגו• םקריוםן 6ון גר1יםע ײדישע שרײבער. ה$ם עםעץ בײ אונו * װ*רס געזןגס, חןס דער רײכעד אויסןגר68ן-א1*ר 6ון ד׳ר אברהם שװעדרןן (6ון זל$סשןנװ) איז *ריבער 8ון ד^נעס קײן ירושליםו עס םוז אײן ם*ל סןר *לע ם*ל נעםען 8 ס1ף בו *ד* םין לאגע, װען דןם ײדיש ס*לק אין •וילן ז$ל גישס ה*בן אין דער םעסרןפןליע קײן בענםי8ל קולסור>ה1יז, װו ם׳זןל א1י6געז8םלס און אויסנעהיס װערן 8ל דןןס זדכםיקססע און אינסערעסןנסע 6ון דעם ײדישן לעבן און ש*6ן 6ון 8םןל און איבם. לןםיר אייסהערן גו זײן ייגײן?< און לןםיר קןגען 6§ר ייד *יי •*י ייגנ״פ יי״יז ײ?י מיי ג. מײזיל געקל בן עטלעכע םייזנם דןל#ר אין *פעריקע און עסלעכע הזנדערם—דן אין ■וילן, און... גארגישס. דער ענין איז ם*ר. שלןפן, 86רגעסן. סאראן דן 8 נרויסער ײדישער ניכער־אובר בײ דער סיגאגןנע. ם׳איז געװען-עוריק פײי 8 3-2 יןר - 8 סרוװ גו פ*רגעועלש68םלעכן די ביבליןסעק, **רײכערן זי, ס^רםילקו. סען םיס נײע אץ *לםע אייסנאבן, און ס׳איז דערפון גןרגישם געװןרן. בװישן די סיל און 6יל גר1יםע־גר1יםע דיר1ת אין סינןנןנעהויף, שסיקס זיך די ביבליאםעק םיםן יײען־ז8ל אין *ן ענגער דירה. זי איז דעריבער ן6ן ק1יס 3 שעה 8 סןג, ס׳פעלן דער נ1יםיקער ןרס און באקװעםלעצקײסן בו *רבעםן, די £*ראנענע אנסיקן זענען נישם ןנגעזען אין #*רלירן זיך אין דער אלנעפײנער עננשןפם, איצס איז םען בוגעםראםן זדןםםןל אסשר ערנסס) צו רײדן םכח 8 נײעם בנין 6אר דער ביבליןסעק. װעס עס ןבער נישם זײן קײן צװײסע אייסל^גע 6ון דעם .ײדיש,' *קאדעמישן ה1יז, מו ײדיש איז ,לא יזכר ולא יפקד׳? מו מען האס אוילו קײן ײדישן אויצשדיפם נישם דערלויבס זיך אויפצושרײבןז די קלײנע, ןרעםע און םארארעמםע, ײדישע װילנע פארםןגם 8 רײ ײדישע *נשסןלסן און אינםסיםוציעס, - *[ אויםדרוק און ■ועל־יוגא פונם םןדערנעם ײדישן קולטור־לעבן: יידישע גיםנןזיעם, די ססרןשין־בינליןסעק, דעס יידישן לערער־ סעםינסר, דעם םוזײ און *רכױו סון דער היסםןרישער ײדי• שער געזעלשן6ם, דעס ײדישן װיסנשאפסלעצן אינססיםום א. א. װ, אין דעם הײנסיקן נוםער ,לים. בלעםער׳ קיםס *נײע אוים&ן• דערונג אין דערםןנוננ וון דעם ײדישן סחיי ױן *רצױו צו דער ײדישער ע6נסלעכקײס װענן פןרברײםערן און.בןרײכערן די װיכםיקע אינססיטוציע, םארװןס זשע ליגם דן, אין הארשע, קײנעם אין קן■ נישס א1י6צושסעלן *זא םין םיזײ־ןרכיװז םפרװןם םרעס נישם צו די ײדישע קונסם-געזעלשאםס צו ש*םן ן שסענדיקן ײדישן םוזײן פארװאס גינן פיר זיך קײן םי נישס צו עפענען דן 8 צענםראלע ײדישע ביבליןסעקו און פ#רװ$ם הןם זיך א1יס- נעלןזן םים נןרנישם די *רבעם צו שסיצן 8 ײדישן םע^םער אין מןרשעז און נןן און נןך און נ^ך. ןם הןבן םיר אין װןרשע 8 ײדישע קהלה םיט פלעױלײ פראקציעם, אין װעלכע עס צןםײליקן זיך ס1ף כל ם1ף די ןנגע• זעענםםע פירער 6ון די יידישע ■ןליםישע סארסײען אין ■1ילן <6ון לינקס ביז רעכסם). די קהלה סארפןנס 6יל אײגענע בנינים, זי הןס צו םון סים 8 קןלןסןלן םיליןנען-בײדזשעס. װןלס א6שר די קהלה א םראכם געסון מבח * ננין*לד1ר1תו װןלם א6שר געקוםען בי ן םןרשסענריקוגג לכל הפח1ת א1יף ןס דעם באדן צװישן די פארסײען, מען זןל זיך נעםען אײנםןל סןר *לעפןל א1י6צושסעלן אין װןרשע ן נרויס קילסור-הויז םיס ןפםײלוגגען פ*ר אלע געביםן 6ון ײדישער קולםיר און קונםם. פען רעדם ןן אויפהער. אז 6יל װיכסיקע היססןרישע דןקוםענסן נײען לאיבוד, *ז 6יל ײדישע קונסס־דעגקםעלער װערן 6ןרפןלן. ן6ילי די היגע ײדישע פרעםע װערט דןך דורך קײגעס נישם געזאםלס■ ציריק מים דרײ יןר הןצן םיר נעפײערם דעם 00-103ן יןרסןג, זינס ס׳איז דערשינען אין װסרשע די ערשםע ײדישע װןכנשריפש. װןלם דןך נעװען סון די װיכמיקםםע אייפנאבן א1י6צוקלײבן אץ ן מץ *יבליןגרןפישן אינםסיסום די ײדישע פער• יןדישע אויסגאצן 6ןר די דיונדערם יןר.־ א1יף הײגם צי סןג איז דןך פון לי שװערסטע פרןבלעםען צו *ןקוםבן ןיןרגןנג