Literarishe bleter · 1927-05-06 · 18 (6.5.1927) · p. [Seite]

18 (ס2 זײטו) / 'פרײסיק׳ 6*טער מאי ׳דסס 1 פרײז 50 גראשו דםןןךאר ידלןיז ■ א־?וסמרירטני װאעשדיפם פאד ־יפלעדאטרר פאיהאג ב.קי:־נצק.יזאישיג טןיאטעד און קונסט יזיייוײ װער זענען מיד? סון דער ״גוישער״ םןןסקװע און .על רגל אחת• געװאלט אויפ־ נעמען די ,תורה כולה׳ פון היגן ײדישן לעבן, זענען זײ די ערשטע טעג םון גרוים דורשט בו הערן און זעען היגע ײדישקײס .ארײנגעםאלן־ אין קאםינסקי־טעאטער אויף א םערשסעלונג. איז מען פיט זײ געזעםן דאן אץ סעאטער, און זײ האבן געשסוינט. און םראגן זענען געסאלן םון זײ װי באשולדיקונגען: ,איז עס א םעאטער, םיט װעלכן עםעץ רעכנט זיך, קוםט אהער ארײן א פרעםע־םענטש און בכלל אײדישער אינטעליגענס? זענען עס אקטיארן םון א םארײן?״ איז םען בײ זיך שטארק געםאלן גע־ װאןדן און באין־ברירה איז אויםגעקופען צו לײקענען שסײן און בײן:, ײדיש טעאטערז... מ—מ, דאם אמתע ײדישע טעאטער איז אסגעםארן: אקטיארן׳... נ-גײן! עס זענען םתם־ליבהאבער, װןןס קײנער נעםט זײ ערנםט נישט אן. די א ם ת ע אקטיארן? זײ זענען אויף גאסטרןןלן דא, דארטן. די אינטעליגענץז מע—בעו...' געװען דא נישט לאנג, דורכסארנדיק דורך װארשע, דער אנםירער סונם ײדישן װי־פרוםלענדישן טעאטער, ער האט דער־ צײלט װעגן די גרויסע דערגרײכ-נגען סון דארט. האט זיך שטאדק געװאלט אויך אים עסעס צו באװײזן. אבער װוהין פירט מעןז אױ פען געגאנגען םיט אים אין... סקאלא־טעאטער... וכדי בזױן וקצף; און אויף אזעלכע םיני אוםאנגענעםלעכקײטן קוםט אוים צו סרעסן זיך יעדן אײנעם סון אונז זײער אםט. עס קומען דאך אין װארשע טאג־סעגלעך ײדישע קאלעקטי׳ װע עקסקורסיעס און סתם אויסלענדער אדער פראװינץ־באזוכער און בעטן זיך, מ׳זאל זײ געבן א.װעג־װײזער׳ איבער די זעלטנ• קײטן און אנטיקן, װאס די ײדישע װארשע םארפאגט םאראן אין װארשע (דאס איז אגרויס געהײפניש!) אין גםינע־הויף א ײדישער מוזײ אויזן נאמען פון מ. בערנםאן• ער סארנעפט צװײ קלײנע צימערלעך, װאם זענען, ליתר־בטחון, שטענדיק סארהאקט און כדי ארײנצוקריגן זיך אהין, באדארף םען האבץ א באזונדער זכות־אבות און אויך די שליסלען, װאס ס׳איז נישט אזױ גרינג צו באקומען (זײ געסינען זיך בײ דער סטרו זשיכע—בדידי הוה עובדא). אט דער מוזײ װערט נישט אפגע• פר׳שט םיט קײן נײע זאכן, ער געםינט זיך אין דעם צושטאנד, װי ער איז אםאל ״אונסערגעװארפ, ־ געװארן דער װארשעװער גםינע און מען באהאנדלט עם טאקע, װי אן אומגעזעצלעך קינד. צוריק פיט א פאר יאר גאכן טויט םון װל. פעדעם האט פען סיל גערעדט און געשײבן רנח א מעדעם־הויז מיט א צענטראי לער ײדישער ביבליאסעק אין גרױם־װארשע. ם׳האט אםילו צונויס׳ לעבט זיך א קיבוץ םון א, קײן עין־הרע, דרײ הונדערט טוױנט ײדן אין דער שטאט װארשע, װאם איז איצט גלײכצײטיק די פעסראפאליע סון די דרײ מיליאן פוילישע ײדן, — און גאד• נישט: עס זאל םילן אויף זיך די אחרױת, װאס עם טראגט אלס די רעפרעזענטאנץ םיז די ײײ םילי&ל ײין־ פיר זענען דאך נישט קײן ציגײגער־סאלק. מיר האבן צו פארצײכענען נרויםע אויםטוען און פארדינםטן אויף אלע געביטן םון לעבן און פון קולסור. אבער װו זעען םיר עם בחושז װו האבן מיר אם די אלע אויפטוען און םארדינםטן צונויםנעקליבן, כדי צו איבערצײנן יענעם און זיךז אונזער לעבנם־געשיכטע אין פוילן דויערט שוין שײנע עט־ לעכע הונדערט יאר, מיר האבן שוין דא א לאנגן יחוס־בריװ םיט פײנע יחום־אבות אױך אין דער געשיכטע סון פוילנס באפרײונג. װו זענען די םאקטישע באװײזן און דער זכר םון דעם אלעםען אין אפוזײ? םיר האבן אדורכגעפאכט א לאננן װעג אין אונזער אײגענעם קולטור־לעבן, םיר האבן דא געשאםן אויף אלע געביסן פון מענשש• לעכער קולטור. מיר האבן אן אײגענע פרעסע, ליסעראפור, פעאסער, מאלערײ, שול־װעזן, װאם האט זיך געביטן און זיך אנסװיקלט און אױפנעװאקסן צו א הויכער מדרגה. םארװאם באהאלטן מיר זיך פיט די םוםטערן, ציפערן, םך־הכלען םון אט די דערגרײכוגגען? בק־עור,—װו זענען דא אונזערע צענטדאלע ביבליאטעקן, ארכיװן, םוז״עו, קונםט־אויסשטעלונגען, װאם זאלן װײזן דעם אײגענעם און םרענזדן אויג, ,ד;ס א םאלק האט געשאפן און שאסט אין םשך םון דותת? װארשע איז איצט די גרעסטע ײדישע ק,־זלה אין אײראסע. דאם לײגט ארויף אויף איר גרויםע התחײבותן, װעלכע קײנער סון די היגע אינםסיטוציעם װיל נישס און פױװט נישט ארױפנץתען א,־יף זיך־ געװען דא נישט לאנג דער באװוםטער דײטשצר שריםפ• שטעלער ,ךאמאם םאן. צום ״גליק׳ האט זיך אזוי געמאכט, אז ער ה>ןס זיך םיס אונז נישט געסראסן און נישט געהאט די געלעגנ• הײט און ^לעכקײט זיך צו באקענען מיט אונז. װאם װאלט אבער געװען׳ װען ער ״־׳ילט יא^גרײט געװען זיך צו דערנעענטערן צו אונזו וו8ם ןו8לסן םיר ^־יס באװיזן? אין װעלכע אנשטאלטן, אינסטיטוציעס װאלטן סיר אים ^יײיראכט, גדי צו װײזן אים אונ• זער לעבן און שאסן? סאראיארן, לפשל,_ ןלי נאר ךי ,הבימה׳־לײט זעגען געקוםען