Literarishe bleter · 1927-04-29 · 17 (29.4.1927) · p. Seite 322

17 זא ליטזרורישע נלזסזר 322 א?־1יטעראטור פאר יונגע װעגן דער בײער ײדישער ליטעראטור אױ םאװעטן־פארבאנד ש. נ י ג ז ר / נ י ו יי י א ר ה — און אין דער אטמאספערע — פון די םלחםות און רי רעװא, לוציעס.' אבער די אמתע טאףגעבער פון דער נײער, סאװעטישער• ליריק זענען ערשט נישט זיי, װארים אפילו זײ האבן אין זיך נאך צופיל פון פאר אקטאבער.*(איך רעד גישטװעגןדי גילדינס, די האבן אין זיך״גארנישט, אחיץ צופאסונגס־פעיקײט. איך מײן יענע," װאס פארמאגן טאלענט). זײ האבן זיך געדארפט אנטון א כח צו װערן רעװא״וציאנער. זײ האבן* אדער פארשריגן זײער אינעװײניקסטע שטומקײט, דעם אמתן צושטאנד פ־ן זײער געמיט אין דער צײט פ־ן בירגערקריג, אדער זײ האכן סתם אין דער װעלט ארײן געשריגן. די עכטע און די טיפישע רעפרע ענסאנטן פין דער נײער, סאװעסישער ליריק זענען נישט זײ, נאר אזעלכע, װי איציק פעפער, איזי כאריק, אזעלכע, װאס האבן ויך באװיזן ערשש אין די לעצטע עסלעכע יאר. דאס אײגענע איז מיט דער פראזע. פין די מער װי ם־ר צעבדליקידערצײלונגס־שרײבער, װאס 'איך האב געטראפן אין די פארשידענע א־יםגאבן, זענען נישש מער װי נײן אונז באקאנס פ־ן פאר דער רעװאלוציע. דאס איו: דער אלטער יכנה׳ז, דוד בערגעלםאן אץ.. משה טײטש, ידידיה מארגאלים, א. װעװיארקע, ױדל יאפע, נח לוריע, ב. ארשאנכקי, חײם גילדין. אלע איבעריקע זענען נײע. צװישן די קרוב צו פיר צענדליק נעמען פין די׳ װעלכע שרײבן פובליציסטיק און פאפולער-װיםנשאפטלדכע ארמיקלען, האב איך אויך נישט געקאנט אנצײלן מער װי אכש נײן פון פ א ר 1917 (מ ליטװאקאװ, אםתר, הײליגמאן ב. סלוצקי, ב. ארשאנ■ סקי, מ. ראפעם, װײנשטײן, א. קירשניץ, ש. טאמסינסקי). אן אויסנאם איז די אפטײלונג פון קריטיק, שפראך-סןןרשונג און ליטעראסור־געשיכטע. אויף די געבימן ארבעטן כםעט פופציק פראצענט שרײבער, װעמעם נעםען עם זענען מיר באקאנט נאך פון פאר דער רעװאלוציע. אבער אויך דא זענען נאר די נעמען באקאנט געװען. די טעטיקײט פון א סך פון זײ אין דער ספערע פון קריטיק, שפראך אדער ליטעראטזר־פארשונג האט זיך אנגעהויבן ערשט אין די לעצשע יןןרן. איז דער אײנדרוק בײ מיר, אז כמעט די גאנצע ײדישע ליטעראטור אין סאװיעט־רוסלאנד איז א ליטעראטור פון נ ײ ע, נישט נאר א נײע ליטעראטור (אין דעם זין פזן אירע טענדענצן און שטרעבונגעז). דער דאזיקער אײנדרוק װערט נאך קלארער, װען מען כאפט א קיק אין די ספעציעלע ױגנט־אויםגאבן, אזעלכע, װ• צ ם בײשפיל: ״ױנגװאלד״, .פיאנער״ אדדר דאס זאמלבוך ״קעפ״• דארט באגעדנט איר שוין כםעט דורכוים גאר נײע נעמען. אין דער פויליש־ײדישער און אין דער אםעריקאניש־ײדישער ליטעראטור אױ אויסנעװאקםן אין די לעצטע יארן א צאלרײכע ױגנט. און אויך זי האט שוין באװיזן אויסצוטײלן פון זיך שרײ• בער, װעלכע פארנעמעו אדער זאגן צו צו פארנעמען אין דער ײדי• שער ליטעראשור אן ארט אויבנאן. אבער אין פוילן און אין אמע־ ריקע שטײען אי די ערשטע רײעז נאך אלץ די סארשסײעד פון דעם עלסערן און ז־עם מיטעלען ליטערארישן דור. די פוילישע אדער די אםעריקאנער ײדישער ליטעראטור איז אזוי װי א גרוי• סע בעל־הברזישע פאמיליע, װו בײ בײדע זײטן טיש, רעכסס און לינקס פון טאטע־םאמע, זיצן ש.ײן לאנג אײסגענעבענע קינדער אץ אונטערגעװאקסענע אײניקלעך. די אײניקלעך שטיםן. שפילן- מאכז אן א טומל: דעם טיש פירן דאך די טאטעס און די מאמעס. די ײדישע ליטעראסור אין סאװיעט־רוםלאנד איז װי א הויז, װו דער זײדע איז שוין לאנג געשטארבן. דער טאטע איז ניששא אין דער הײם, און מען הערט נאר די ששיפערישע .שקצישע,* .פאר־ - שײטע׳ ױנגװארג, יונג־װאל ד... 5 איז צום סײל אזוי אויך אין דער רוםישער םאװיעט• ליטעדאטוד. אויך דארט סארנעמט די ױגגט, די, װעלכע איז שסזדירנדיק די נײע ײדישע ליטעראטור אין סאװעט־רוס־ לאנד, די לישעראטוד פון נאך דער רעװאלוציע, האב איך געםאכט פאר זיך אלײן א רשימה פין שריפשששעלער. איך האב פארצ־יכנס די נעםען פון די אלע פאעטן, דערצ־ילער, קרישיקער, פובליציסשן, װיסנשאפשלעכע אדער פאפ־לער־װיסנשאפטלעכע שרײבער, װאס איך האב געשראפן אין די פעריאדישע (דערהויפט מאנאטלעכע) אויסגאבן און אויף די שער׳בלעטער פון די ביכער, װעלכע איך האב אוישגעזאמלס. איך האב פארשריבן נאר די נעםע., װאס איך האב באגעגנט םער װי אײן מאל. אויסן נעװען בין איך לכתחילה נאר צו קריגן א באגריף פון דער צאל ײדישע ליטעראשן, א.-יף װעלכע עס האלט זיך די איצשיקע ײדישע ליטערארישצ פראדוקצ־ע אין ראטנפארבאנד. איך האכ געװאלט װיםן אן ערך װיפל פאעטן, װיפל בעלעטריםטן, װיפל קריטיקער~און ליטעראטור־פאישער איז דארט איצט פאי־אן, א.א.װ אמת טאקע, אין לישעיאטור איז דער עיקר קװאליסעט — נישש װ י פ ל, נאר װ ע ר . דאך אױ װיכשיק צו קענען אויך דעם דײן קװאנטיטאטיװן צוששאנד ~ פון די ליטערארישע ״פראדוציר־ כחות״. דאם איז װיכט־ק אומעסום, דעיהויפט אבער — אין דעש פארבאנד פון די סאציאליסטישע סאװעט־רעכובליקן, כחסת א נע• װיסע צײט (די עדשטע עםלעכע יאר נאך דער איבערקערעניש) האט די ײרישע ליטעראשור און די ײרישע פ־עסע דארט כמעש נישט געהאט פיט װעםען צו גײן צום טיש. אחוץ א פאר אויסנא־ םען, זענען די ײדישע שדײבער דאן אדער געװען אויף יענער זײט גרענעץ פון ראטן־רוסלאנד, אדערזײ זע ען געװען פאסיװ, א־ן די■ צאל פון נײע שרײבער אױ נאך געװען זײער קלײן. האב איך, בלעטערנדיקדי ביכעד, די זאמלביכעד, די זשור־ נאלן און, צ ו ם ט ײ ל, די טעגלעכע צײטונגען, װעלכע רעפרע־ זענטירן םיט זיך דאס הײנשיקע סאװעטיש־ײדיש װארט,—געװאלט דערגײן, פריער װי אלץ, דעם רײן אוישערלעכן סכים פון די — פריערדיקע ציריקגעקומענע אץ צוגעקימענע — כחות, אויף װעלכע זי שטיצט זיך. איך האב דערבײ געהאט אין זינען נישט די פע־ יקײטן פון די אדער יענע שרײבעד, נאר דעם פאקש, װאס זײ שרײבן. איך האב געװאלס זיך קלאר מאכן די רײן־פאקטישע זײט פון דער פראגע. צוליב דעם צװעק האב איך צונייפגעששעלט די רשימות. נאר װען איך קוק אין זײ איצט ארײן, געפין איך נישט בלויז צ י פ ע ר, װאס עס אױ איגסערעסאנט זיך מיט זײ צו באקענען• איך נעפין אויך אנדערע װיכשיקע זאכד. די ערשטע זאך, אויף װעלכער יאיך װיל זיך דא אפשטעלן, איז דער ע ל ט ע ר פון די ײדישע שרײבער אין סאװעס־רוסלאנד. איך מײן נישט דעם פיזישן, נאר, א־וי צו זאגן, דעם ליטערא־ רישן עלטער — װי אלט זענען זײ אין דער ליטעראטור, װען האבן זײ זיך צום ערשטן מאל געװיזן אין איר? אן ערך אײן פערטל אדער אײן פינפשל (און אויף אײניקע געביטן, װי, צים בײשפ־ל, אין דער ליריק—אן ערך אײן זעקסטל) פון די, װעלכע בויען איצס די ײדישע ליטעראטיר אין סאװעט־ ־וסלאנד, האבן אנגעהײבן שרײבן נאך פאר דער רעװאלוציע' אלע איבעריקע זענען ארײן אין אונזער ליטעראטור־װעלט ערשט אין נשך פון די לעצטע פיער־פינף יאר... בײ מיר זענען פארשריבן״די נעמען םון אן ערך פינף און פערציק לידער־שרײבער (אין דער צאל גײעי נישט ארײן א םך פון די ג א ר נײע און ג א ר ױננע), האבן דך נאר אכט פון זײ אנגעהױבן דרוקן פאר דעם יאר 1917, און צװישן אש די אכט (משה טײטש, דוד האפשטײן, לײב קװיטקא, פרץ םארקיש, נ. אויסלענדער, דער יונג-אומגעקימענער אשר שװארצמאן, אלישע ראדין. ח־ים גילדין) אױ סאראן נאר אײנעײ, װאם האט שוין סריער געװױו, װאם ער קען (אדער קען נישט): דאם איז םשה סײטש. די איבעריקע זיבן זענען אלע כםעט אויסגעװאקסן אין דער עפאכע