Literarishe bleter · 1927-04-29 · 17 (29.4.1927) · p. Seite 318

17 זא ליסערארישע נלעטער 318 גלוינט נישם אין דער םעגלעכקײם נו נאפרײןן ךי ײוי#ן םןסן, אז1י לאננ װי ם׳װעט זײ נישט איבערשםעלנן אין נײע םענסשן, זײן ג1אל דארף ,נ*ש*6ן ערשם דןם פןלק/ װ$ם ער װעס אויםלײזן, (נעזאםלםע לידער, זײם 67 ). יד.1אש היס דן דער6וןר נישט נו װערן *רײננענויגן אין 8 ■ארטײ םים * באשסיםםן שרןגראם. אין א נירװ סון ןנ• ד.ויב יןר 1906 שוײבס םיר ,איך בון נו־גו קין ■ועלי־בױנוםש אץ ■ולן ■איטיאלשן זלן טון .זאיט.) *בןר טין ה*רץ האם נור־ םים ■ **םין •*־ *זןלכן אינטערנעםיננען (* *ועלי**ױן-*דנ8ן). *לםדיננ, װןןם ה*ט ט*ד * כװעק דןןם *ויטדןכן סון ידלשן סןןלקםיבאװוםטזײן, איז םלר הלליק. און בי ם־ר אלז ק״ן יגום םםק נלשם, *ז א8ללו דןד ם*בי*ליזם קען אין דןם ר*םן-נע*לל. װןלגער — םען קןן ןם נלשט *■ליקןנןן — ה*לט אלן אין װ*קםן אין זלך **רשם־ײםן, גןעלנען * םן- צטיקע שםיזנע, װןן טשה ה*ש גןװןולט *רײנםוםםען אלן דעם םארנדןב-ן איזד*ןללםישן םח זלנן הוינע םדלנאלםן 8ון ם•■■ ל*נטר*םיע אין ם*זנ-*לןר נן־עגטלק׳יט און גללרקיט, ה*ט ןד *ננןהויבן זײן אדבעם, חנם׳נדלק און קלבלןנדלק דןם נ**י*נ*ללזפ. װ*ס םלר *לײן אלו נונע, אלז דל אױםלןבוננ פין ײדלשן־םאלק *ן-און*ם*ריזלך, אויב_ דורך *י.ץ *דעד אי׳ נ*נד* *דןר םון יןנןר זיט סםבטױ;, ״ * *װעק, װןדם ם*ד אלם ***זנןבן די בןםשן בחות םון אונוער נײםם״. אין א נריװ םין ) פאר מאנאשן שפעטער שרייבס פיר יד1אש. ,שרײבם םל•־, װ*ם אלד דענקם םון םין אלבןדזןבוננ םון .הלאװאטהא׳ אץ דעד .*וקונעט׳. איך בץ אינןר פון די, ר*ם גלויבן אין דעד *וקונםט םון אונזןד ײדלש, און פײן *ד- בןם, װעלרע. װי אלד קענם זלך ם*רשםןל;, איז זײןד * איסד*נקב*רע, אלז נעטון גןװ*דן םעד *ו באזייזן דל םןנ• לןכקײםן םין אונוער ט*טן־לשץ,װל*וללב*ן *נדןר *װ;ק. ליבע נום ײדישן פןןלק און לינע נו דער ײדישער שבראך-דאס איז נעװען זײן ■רןגרןס. נןר דןןס דוןןרם ,■רןנראם׳ איז אים נישס געװען נים האיבן. אין א בריװ פון ןנהייב 1907 דערקלערם םיר יד,1אש, אז ער געהערם *ו די, װאם .ליבן ד$ס ײדישע פןלק״-ןן סעןריעס און $ן ■רןגר*י םען און נישט נעהןרנדיק *ו קײן ■)רסײ-קיײזל/ יה1אשס קןגנערשאפם נו סעאריעס, ■ראגרןסען און פארסײען האט געשםרןמם פין דער ,הכלידבל׳-שילןזאםיע, װןס די קיאנקהײם און דןןס קאלןןדאדןןר לעבן הןם אין אים אנסװיקלם. דער נװײםלער און םארבװײפלםער הןם נישם געקענש 6*רשראנן קײן פ־ןגיאס 6ון ל1יםער .שםן־זית״זך• *■םיםיזם׳ <תי עד הןזס זיך א1יםג<דריקס אין א בריװ *ו סיר). ער האם א1יך נעשילט ן װידערװילן קענן דער קןנ• סעקװענםקײם םין סזזןןריעם, ■רןנרגנען און ■#רסײען. אין אײנעם 6 ן זײנע בריװ םון יענער נײם װ$רנס םיך יד,1אש. אז 6ריער ןדער שאעסער װעל איך םוזן אײננײן א1יף קןם• פר*םיםן: ,איר װעם םיזן םןכן א םן סשרית, 8 ביסל נןכ• געבן, 8 ביסל נונעםען׳... איז דער£אר יהואש שטארקער אין אייסלןנן דןס, װןס ער הןלם 6*ר נישם ריבםיק, װי אין אנװײזן דעם אפת. ער לןכם א1ים די שירערשאםס 6ון דער ײדישער נןס;נײע שריוסן, זײם 82>, די ײרישע ■ארסײען (יןרם, זײט 144>, אין זײער פןלעםיק (זײט 151)׳ די איםפץרטײאישע ײדישע נײסינג-שרײ• בער, װעלנע שרײבן שסענדיק, װןס זייערע לײענער װילן <דארם, 161—162>, דעם ,שקל-ײד׳• ת׳ 154), די ײדישע ןר• טןדןקניע — דאס פןלק ישראל/ װןס *ילם זיך דוקא הײ• םיש דןרם,.װו םינסטערגיש ארום איז,.,' (נעזןםלטע לידער, זײםן 354-353). ער לאכט איים די עסיגראעיע-פלענער, װןס זוכן ,םיט איך—ה*ם נעק״רם םון גןלןרטןר * בבר — װןם בל״בן דןד ם:הנ *זױ װי םרלער.8 א־ז אםשר **.־ א״ך נישם גענונ, װ*ם םען ה*ט דע־לױבט א״ך *ו קןםםן * קןנן דעם**ם?. ׳ נד*־ם, ז־ט 09::). יד.1אש היש דערםאר אין די גײםן סין יאוש און בװײםל נישס געײןלם מער זיננען קײן לידער, נישט פןןר םלענסן קײן נראמען, נישש םער ■רעםן קײן .ליריש זיסן װין׳ 6ין די װונדן םין זײז הןרבן, נןר הןלםן 6אר זיך זעלבסם ,דןם נישט געזוננען ליר׳ ונײע שריםסן ן נאנד, ז׳ 200>. אין א בריװ 6ין 1906 שרײבט םיר יד.1יש אזיי: .איך ה*ב םורא, *ז מ שר״נה ה*ם זיך םון םלר *םנןטון• איך שר״ב בםעט ג*רנ״שט דל לן*טן *לט. און אםשד איז בן* פןר, װ*ט איך שד״ב נישט. אץ דער נעםלםשטלםוננ, אין װעל- רןר אלך לןב ג װענלןך, קען םןן ע*עם רןכטס בעום אושן נלשט ■־*דו*לרן'. דןך, נישם געקוקס א1יף זײן רןפלםער ג1יס, קראנקהײט און םארװןיםנקײס, הןס יה1יש נישס 6ארל1ירן זײן געזעל• שאםטעלכן חוש. ער הןם ױך א*נערו6ן םים זײן ,זװײשלגדי• קער דיכםןר-פען׳ אויף אלע געזעלש*6סלעכע ײדישע 6ראנן (א1יב ס׳הןס נןר נישס געהןס בו סון םיםן קלאסנקאמף, װעלכן ער הןס שארזיכסיק אייסנעםים)>. ער הןט פאלעםיזירט םים לידער און םאבלען, הוםןר און סאםירע קענן בײםונגס• איטיקלען. אםןל שלעגס ער דןם י1יך טין דירעקס. אנגעבנדיק, אז ,דן■ איז א תשובה א1יף א לײס ארסיקל...' ער 6לענס זיך א1יך באנונן מיס נײסונג.נײעם פאר םןםןס צו זײנע לידער, ער הןס געזונגען איבער םןנ-שראנן, ױם־םיב, קןנ6ערענבן א. ד. נ, 5 אלײן א צװײשלער, הןט יהיאש ביטער באקעםוס דעם דיכסןר, װןס האלם אין אײן שרײען:. עם ס1יג גישפ׳ — .און ה*פםו אםונות *ןבר*כן, ם דש*ף ז״ * נ״עם בשח•]'. זלננ צום־ױ... :לננ אפת.. אץ אםת אין סיםטקאפטן זוך נלט װןנן טעםןם״. (ד*דט• זיט 327.326>. יה1אש הןם ז״כער קיינםןל נישם נעזוכס קײן םעםעם אין םיסםקאססען. ער האם ןבער גןר ן8ס ,אםונ1ת צעברןצן׳, נישס שא6נדיק קײן .נײעם נסחין׳. ער הןס אויסגעלצכס אין זײנע לידער אלע פארטײען, באזונדערם די נאציןנאל־סןציאליםשישע, װןס הןנן זיך שסארק םארפערס נןך דער רי׳סישער רעװןלו- ציע םין צס9ו. ער הןס אננעװיזן, אז - .דע־ חלוק צװלשן שורוק אין םאלושן, איז שוין נעניג *י ם*רן נילע נרוםן, םלט נ״ן קלװזלאך און * נ״עם חזן, םים ג״ן זלבן*ג*דנדלקן ש־*זן, םלט נןםןן ל*ננן, װל דער נלות *ון מ*ריס, און םלם * ד א שי*ח ב ו ת׳ל * ש**נל*נ״ןם, םלט הונדןדט-*ב*נענםלקן *רגאנען, װ*ם ש*־**ן ניך אין נלרןד נ*ך ש*־װ*נןן, װי ם׳אקע־ט ים, אין װו םןן זיעש דןם װינם, אין ז*ם*ט נ*דבן םין ***לױ אין טלנט...' (נלין ש־לששי, 2-טןר ב*נד, ז׳ 100) נןר הערם יד.1אש א1יף אייסצולאכן אנדערע, און װיל זןנן עסעם שןזיםיװעס, אױי חערם ער נעשסעים ■ון זײן יאוש און צװײפל. ער איז נאציןנןל געשםיםש. ער הןש א£ילו ק־ינ״ םןל זיך נישס ןשנעזןנס גאנץ 6ון דער צי1ן*ליבע, װעלכע ער הןס באזונגען אין זײן ױגנם. נןר ער צמײפלט אין אלץ■ עי