Literarishe bleter · 1927-04-29 · 17 (29.4.1927) · p. Seite 317

317 ליטערארישע בלעטער 17 זא — ,אין םםחר—הןט זי גןנזןןגס—זןוגס םען ליגן און מען גארם ןן< דעם ק1גה'. — .דןןס כשיםסע געלט — ה?ס זי געזאגס שטראלנדיק 6ון איר אנסדעקיגג — איז דןןם, װןןס קוםט 6ון דער ערד דורך דןם מענטשנם מי/ סארזײס זי םןן, כדי ד$ם אויסדו• בײסן ס1ף זזםער א1יף געלס, *ו קאנען ק1י6ן איר קינד ת6ילין םיט זײן םאםעס ,ערלעכזג סראבע׳ (.6ון דער װעלט און יע• נער׳, זײטן 44-37). דעם זעלב קן געדאנק םון ,ערלעכע פראבע' דריקס י1ים יהיאש אין אײניקע 6ון זײנע לידער. ער באדויערט די װןרבלען, װןזם חושכן שסוםערמײס צו שא6ן דעם בלומענשסןק. ער זעט אוםגערעכסיקײס אין דעם, װןןם לער יחשן װיגם זיך א1יבן ,און לוםם און ליכט געניסס׳, א־ן דער גײם װןןם ן ג#נבע םחנה שקלא6ט 6אר אים .און םינססערס אין םיסס.. . (נעזאפל• טע לידער, זײם 284). נאר דירעקט באזינגט נישט יה1אש די לאגע 8ונם אר• בעטער. ער רושם נישס צום קלאםנקאכף, װי ער רוסט *ום נאציאנאלן קאםף, אדער םתם צום פרײהײטם׳קאםף. 4, יה1אש האס לאננ נישם געקענט זיך באסרײען פון זײן יאוש און צװײפל. זײן קראנקה־ים האם אים כםדר געםאלן בילדער םון ,קאלטן גױב• און ,שװארצע קבר שאטנס׳. — ,ןם קוםןן ןון די שיינע שןנ, א־ך נלײפ באםינה שלםדז, ןם קלןײם און ליםןרם זיך די לופם סין *•נסטע־־נ־ש און איםה... ןס קוטט די צייט ד■ ליבט־קן םון ט־ייד און פא־נןנוגן פון שטללן נלוק... נאױ, ברידן.-, איך... א־ך װןל אין קב,- לונן..' (דא־ט, זייט 306). אין אזא געםיסשגיםונג איז געװען געגוג אײן זיג סון דער רעאקציע, אז יה1אש זאל אינגאנצן 6ארצתײפלען א־ן דעם אנקום 6ון .שײנע םעג׳ און ליכסיקער צײס. דער ער• שסער כרױםף פון דער צארישער רעאקציע האם אים צוריק ארײננעװארםן אין זײן אלםן יאיש. אנשםא ו צו רוםן צום קאמף. אפצושאסן די אלסע, םארסעססיקסע בנינים, האס יר1אש געװארנט: ,פאדרוק זוך און דיין חיבה-שטינ... א־ן שטיקןנוש און שיםל, און ה*:ט םון ט־םל װעלן לאנג זיין לופט און ערד און היםל. .׳ (דןורט, זלט 289). איז דער ערשטער מאי 6אר יהואשן, אז1י װי 6אר םא• רים ראזענסעלדן (אין זײן באװוםס *י1ניםטיש ליד), נישט גע• װען קײן אינסערנאציאנאלער 6רילינג־ױם-ם1ב, נאר א ײדישער פאגראם-יארצײט: ,דירפיק איז די װןלט ארום, דוסט און שיםןר און געזאנג... אוך נא-, יידוש קינד, ט־אג אום, האם אי־ן קללות און נעדאנק׳• <דארט, ז־יט 299) זעס יד.1אש, אז1י װי אחד העם, א1יםנאמען םאר ײדן א1יך אין דער צײם, װען רוםלאנד װעם װערען 6רײ - װען ,דאס בערן-לאנד ענדלעך האס סר״הײס גענאס,': נאר לאנג האס די רעװאלוציאנערע קאםף שטימינג נישט אנגעהאלסן נײ יה1אשן. ער האס זײן פאעזיע נעמײגלעך בא• סראכם 6אר די 6ידל, װאס איז צו שמאך צו פירן אין שלאכט, װי ד*ר םרופפײס, און זי קען בל1יז ,די העלדן ס1יטערה־יס םים זיםן קלאנג באקלאגן׳ (יארט, ז. 292). שפעםער האס ער, אז1י חי פארים ראזענ6עלד, דערקלערס, אז זײן סאדמעגן בא• שםײט בלויז 6ון ברערן און בל1 ז םיט דעם קען ער באצאלן זײן ח1ב צו זײן סאלק (.נײע שריססן׳, ןןי ז. 102). 3. די ערשסע רוםישע רעװאלוציע 6ון 1905 האט א1יף א װײלע ארויםנעריםן 6ון יהואשעם האנס, א1יב נישס צע• ביאכן, זיין ,צװײ&לענדיקע דיכסער־פען׳. ער הןס באזונגן דעם ,סאלקס-גײסס׳, חאם ^די גאגצע װעלם צוזאםען׳ קען .נישס פארצאםען׳. (נעזאםלםע שריאםן, זײט 269—271, א1יך אין זאםל• ביך ,6־ײהײם'—,רעװאלוציאנערע לידער און שריססן/ װאם דער א1יסלענדיש<ר קאםיסעט 6ון ,נונו׳ האט אםאל ארייםנע• געבן). ער האס באזונגען דעם ,קאכף םענםש׳, װאס װיל לי• בער .6אלן םענסנדיק סאר ד1ר1ת נישט געב1רן נאך׳, און אפגענן זײן איצטער, ,כדידיצוקונסס םרײ זאל זײן 6ון יאןי׳, אײרער צו ,דורנשלאפן די גר1יםע קרינ און א1י6שסײן, װען די נײע װעלם נעניםן װעט די 6רובס 6ון זיג׳ (דארם, ז׳ 310). נאר יה1אשעם רעװאלוציאנערן און קעם£ער שסײען גע• װענלעך אין קריג 6אר דער אונםערדריקסער נאציע, אדער 6אר סתם םרײהײט, און נישט 6ארן אינסערדריקסן קלאם, אדער פאר סאציאלער גערעכםיקײס. 6ארװאר6ן א1יף די בערג 6ון קאלאראדא, אין אקלײן• בירנערלעכןר סביבה, איז יה1אש געשסאנען אן א זײס 6ונם קלאסנקןםף. דאס האס נישס נעקענס זײן םחסת דעם אנסאגא- גיזם צװישן א ם און דעם ארבעטער־דיכפער םאריס ראזענסעלר. דאם װאלט יהואשן נישם אפגעהאלטן 6ון סארעםנםלעק זײנע ארבעסער׳לידער, פינקם אז1י װי דאס האס אים נישם געשסערט צו דרוקן א גאנצע רײ נאציאנאלע לידער, אפילו א1יף אז1ינע טעםעס, איבער װעלכע ראזענסעלד האם סריער ש1ין נעזונגען. דאס איז א1יך נישש געװען בל1יז צוליב זײן װײטקײט פון די נרויםע ײדישע *ענסערס. יה1אש דערצי־לם, אז כאטש ער איז װײם <אין ארס) 6ונם 6אלק, ס־לם ער זיך דאך צו אים, חי ,דאם פײער-קעפל צו דעם ים...' .שט־יגט צי פאלט פון פאלק דןר דופק, ראקםט זײן שסאלק, צי םאלט זיין םום, ט-ן נשםה חזרם א־בער, ראס ןט טוט״.״ (דארט, ז־טן 595-594). ס׳איז דערסאר זיכןר, אז די םאציאלע נויט האם יהיאשן מײניקער אנגערעגט צום דיכטן, װי די נאציאנאלע נ1ים. יה1אש האם שטארק געהאסס דאם לענן 6ון פרעםדער פראצע• אין זײנע זכר1נ1ת 6ון די קינדער-יארן דערצײלם יה1אש םיס באזונדערער ליבנ, װי אז1י זײן םןמע האס דורכנעפירט, אז איר בן יחיד זאל טראגן תסילין, געק1י6ש סאר ,אםת כשרע געלס׳. ,סיר האבן נעהאש אן אײזנק־אם-דערצײלם יהיאש־און אײן גאס װײס, אז די םןםע, װאס איז נעװען רי עקית-הב־ת, האס געארבעס שװער און ביטער א1יף יעדן גילרן, װאס איז אר״נגעקיפען אין סישקעססל. אבער די םןסע הןס .דערקלערם, אז געלס 6ון םסחר איז נישש פשר׳.