Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 303

303 ליםערארישע בלעםער 15-16 זא גקװאלט, חכרים, פאטשט אײך נישטו איר קריצט אונו ארײן אין דןר םרנכה! װ$ם? ם׳איז ענא־שט־ש 6ון מײן זײטז אין םײנט איר ד• פעטש זענען נעװען א־יטרילסטישעז םעטש א־ן נאםען 6ון טענטשן־ ליכע? א־ך ב־ן םסופק. אק טײנט איר אונזער טיםיע אױף רער פראװינץ, די טענדענץ צ ו ז א ם ע נ * ו נ ע ם ע ן אלע ײדישע ארכעטער אױף אײן קולטור־£לאט6ארם, אין אײן לאקאל א6ילו אין דאם — בײ דעם זעװאקםענעם װ־לר־נראז 6זן עװישנםארטײאישער בלוטיקער שנאה (אנטאנז^נ־זם א־ז א עויםילרער אייםררוק. גיט אים אפ אין ארציװ.) מײנט איר, אז די דאזיקע ם־פיע אונזערע איז קײן גיאשן נישט װעיםז אבער װאם האב א־ך טיך #לוזולינג צערעדט א־ן לשון רבים? און צו װאם האב איך דא זװנעטשעפןט א־דעאלע םאטיװן, אז עם האנדלט זיך נאר בלו־ז װעגן םײן קעשענע, פאםשט אײך, נישט, יאנ איך, װאױם עס שטערט ט־ר א־ן פרנכד,! זו־נישער 6אר אײערע םעםש איז טײן אויםדרוק געװים נישט. *אזן זײ אונז אינגאנען *ורו. אנב, 6עלן בײ זײ די לענאלע וינםטיטוזױעם, װאם זענען םםוגל דורצצום־רן אזא אונטעינעטוננ. ־י די םעשה זאל נישש זײן — קאנקורירן איבער אונז ךי פ״צ ט־טן ״בונר׳• דאס הײםם בײ וײ קילטור־טעטיקײט. און די ־אזיקע קולטור־טעט־קײט לאזט ז־ך אםאל אויס פאר אונז גאנץ :־טער. דאם איז אץ א רולקער צײט. הײנט שטעלט זשע אײך ־א־ די הײםע קריגם־עײטן, בעת א־ן װארשן 6ליען פעטש און הילצן אפ איבער שטעט אין שטעטלעך, װי א םעכםיקער ע5א אין רי װילדע טאםער־בערנ! 6אר אן אונזעריקן איו א פבנה זיך ארויםזולאזן אויף דער פ־אװינץ אין אזא צײם. מ־ר קענען נאך נלײבן אטאל שםיץ א־ן דער בח־נה 8ון יענעם שר5ן, װאם ב ײ ד ע צדדים האבן א־ם נעפאטשט. א־ן בעכםן 8אל, באקוםענדיק אן אײנלאדוננ, װעלן ב־ר דאר6ן םאצן אין דעם שטעטעלע אן אנ6ראנע: װי6ל טיט־ נל־רער זילט אײער פארכײז (װײל אוי6ן קעננער איז דאך נ־שכא װאם צו רעצנען). נו, מײנם איר, םען װזןט אונז זאגן דעם אסתז און איז ראם א תכלית 6אר א ײדישן ליטעראט צו שפײן צװ־שן צװײ פײעקז װעגו מלך ראװיטשעם געזאנג פון האם און ליבע צובמ ײדישו פאללן״ (אץ די װ>ו.־שעװןר שדיפטןז צי א שװאכערם, װעס שוין די לאגע גארנישס ענדערן. די םעשה איז אבער, װאס אונסער דעם קלאג-ליד הערן םיר הןורבע, צלוטיקע שסראף-רײד םון א תארץ, װאס איז נישם גלײנגילםיק צים סויס-אורסײל, װאס עס איז געצװונגען *לײן *ויף זיך אויסגענעבן. אזא בענקשאפס און דראננ צו סזלבלוטיקייס אין ײרישן לעבן-איז שװער אפצוזוכז אין א נזער ליסעראטור. רא• װיסש שםעלם זיך םים בײדע םים אייף דעם הןלב־אונסערגע• פוילםן ײדישן גוף און בײסשס םיס די לעצסע בחית אין זײנע אײננעפונדעװעסע, נאנגרעניזעםע ״זזמתן*. ער רײסס ארונכער ןון רחנזנית דעם דירותדיקן םאנכל 6ון זיםיקײס, בדק(ת און הײליקער כלל-־שראל-אנגעהעריקײט. ןבער יעדדס װארם אטעםם םים פײנלעצער בענקשאפט צו רייער, פדאססער, געזונטער, װײטאקדיקער, ערדישער פשסות אינם יירישן לעבן. ער טאדלס די נײציקײס, װאס איז װי א קיעץ אייםגעװאקסן א1יף אונזער קערפער. די שסארקססע קרעפ זײנע פאלן, דאכס זיך, א1יף דעם שםאלץ, א1יף דער פארװיגסקײט, אויף דער זעלבסס־א־נ־ רעדעניש רון א 6אלק. קאאפ. ,צענטראל׳ ווארשע רחיד־1 פײגענבערג אויח פרעמדע װעגן ראסאן ס נם פאדןדנןם )אסידידןידעב;. י אץ ק־נסםדן־־שע ב־לדעד װן־ס נןסללדע־ס דאם שאדװ־קלטע פדאבלןם פי; דיבן אין ה־ראט א־, אונזן־ *רס. סיא־ז א ק*םף *ון אאטןליןן-םדיבשן און ליבע צי א פדױ — פרײז <״; גילין — אררעם־• •2 וו1י;י116א א,אא52ז3/^ו ״מ£ו810, איך װיל אנהײבן סון די חסר1נ1ת: די פארם שון דער סאעםע איז נישט איננאצן קײן געלונגענע• א בפירושער אינער■ פײנז פון װערםער, פון זאצן, אפילו םון זײםן גאנצע. עס *ילש זיך א צינעשראכשקײם. דער פארשוין, דער שגע1ן, װאס דעקס סיןקע א1יף פאר אונז די װינדערלעכע װײםיקן םון אונזער לענן, פאכס עס אביםל צו-האםןסנע, צו־שװער. ם׳רארף אים נישס אז1יש ל אנזען, ער דארף זיך נישם אז1יפ־ל באװענן, װײל אלײן יןיפאר־זיך גײם ער דאך אונז ס1ף־בל־ס1ף נישס אן. װאס אונז גײם יא אן, — דאם איז דער ברײטצוניקער, םוסיקער, נ א כ■ נישס־געװע זענער צוגאנג ראװיסשעס צום פראבלעם סון אונזער ײדיש לעבן א1יף דער מעלם. װען םיר זאלן אז1י נאכנײן ראמיסשעם געדאנקען־גאנג גיז די לעצטע זײסלעך 6ון דער פאעםע — ק־םען םיר צו אנאנץ םרויעריקן אויםדאז. ער פרעריקס גישם םער יון נישס ייײנלקער, װי שםד. עס רעדם זיך אז1י, או ער ״פרעדיקש׳. עי קיענקס א1ים דעם שםד. אין זײן פארלוירענער האפנינגס■ יא״קײם בנ1גע דער ײדישער װירקלעכקײס, זעס ער פשום ניסש עםעם אנדערש, װי אוםקים, צעשם1יבינג צװישן די 8ע קעי. און ער בעס זיך כאסש בײ זײן נישם׳שםארק בא• ייבזן נאט יהור., אז דער ם1יס זאל זײן א העלדישער, א פאטעסי■ ״ע־, א1יף א בןרג, א1יף דעם װעלםן-שפיץ, און אז אלע 6;ל• קע־ זאלן זיך פארזאםלען צי דער םײערלענער באגרענעניש *י, אפנעבן כב1ד זײער עלםססן ברודער. װאם ״זיץ גײםם האס עי זײ גענעבן אלײן, און זײן בלום האבן וײ זיך גענוםען אבער נישם דערםיס איז די פאעםע די שסארקססע אין י' שריפםן׳• קלאנ-לידער האנן םיר זיך ש1ין אנגעהערם גענוג *'־ םשך פין אונזער ד1ר תדיק לעבן. נאך אײנם, א ששארקערם