Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 302

6!-15 זא ליזןרןרישז בלעסער 302 ניעדזװיעדזקא, פון דער הײם פיפפשסײן, שטאפט פון א װארשע• װער חסידישער םאפיליע, װעלכע װוינט אויף דזיעלנע.* ער דערצײלס פיר נאך װעגן פיל אנדערע אקטיארן, װעל־ כע םיר נעפען אן פאר אםתע פאליאקן, און װעלכע ער״בעמ מיך נישט אויםצוגעבן. ש• ל• ע—ן דאם אײנעיקע בוך פין טאמאס מאן אין ײדיש א בינטיד־1 דערצײיד־׳ונגעז - פרײז 1,25 נילרן — ןןדרעם: *2_ םאר זײן טעאטער? אגב, ער האט שרין אפילר באשטימט ןןרטיסטן פאר די הויפט־ראלן פון אט דער פיעסע. — װאלט איר םסכים געװען צו דעזשיסירן? — םיטן גרעסטן פארגעניגן. אדרבא, אדרבא. ם׳װאלס גע• װעזן פאר מיר דער גרעםטער פבוד. איך װעל גערן עם טון. זעלװעראװיםש דערצײלט פיר נאך א רײ זאכן װעגן זײן לעבן און פון דער פוילישער טעאטער־וועלט, װעלכע ער בעט םיך נישט צו דערמאנען. ער דערצײלט םיר װעגן זײן דראמאטי־ שער שול און װעגן זײנע פעיקע ײדישע שילער. — אין מײן שול, װי אין אלע שולן, צײכנען זיך אמ־ מײנסטנס אוים ײדן. מײן שול האבן שוין געענדיקט ארײ ײדישע שילער, װעלכע פארנעפען שוין איצט אן אנגעזעען ארט אויף דער פוילישער בינע. צװישן אנדערע די זײער פעיקע קאלינא, פון דער הײם קלינגבײל פון לאדז, זי איז גאר אפעיקע רעציטאטא• רין. פריער איז זי געװעזן אין .באגוסליאװסקײ און איצס אין ,קװי פרא קװא׳. די צװײטע איז איצט אין .רעדוטא״ אין װילנע, אגאר באגאבטע דראםאטישע אקסריסע, איר פסעװדאנים איז פעטש פון דעבמ הוה־פינטל פון מײבע אעטערעסן . װ א ר ש ע פ ע ר ם ז םײנע נלוטיקע אינטערעםן זענען פאיםישס אץ די פארקלוננענע *עסש. איך װעל אײך אױםזאנן א םיד: םײן פרנסה. די פראװינץ לעזט ראך :ישט די נאנצן פרעםע םים אלע באלויצםונגען און נאארבעםוננען. די לינן פראװינץ איז שםאל= פארט־יאיש. יעטװעדע שטעטעלע םיט צװײ טנינים ארבעטער אין ררײ םנינים ױננטלעכע (בײ טאטע־םאמע אויף קעסטו) האם זיך אירע ררײ פיר־פינף פיאלעטארישע פארםײען. 6אראן אפארםײ פיט א ל א ק א ל, אין א פ א ר ם ײ >)ן א ל ק א ל, אבער קי: פארםײ אן א פרעסע ג י ב ט נישט. יעדע פארטײ לעזט נלױז א י ר פרעסע. נישט זי לעזט, נ$ר זי זופם. נישט זי זופפ, נאי ז־ דאװנט, זאנט. הײנט קענט איר זיך דען 6ארשטעלן, ײרישע קינרער, די הערקולעם־זײלן 6ון פארםײאישער רי6ערענזירוננ אױף דער ליבער פראװינץ? איך בין םסיפק, צי א פ׳צעק םיט א בונדיםטקע װעם זיך דאיט מרחתן זײן, און צי א חיטער װעט זײ בײרן 6ארנעםן זװ א טנין אויף א כיית. טרעפט םען?יך — קוקם םען זיך אן, ױי די פײנםלעצע זעלנער, נעת א װא£גשםילשםאנד. דארף םען אויס־ רעדן םיםן קעגנער א װאיט—װערס םען בלאס און םען קיענקם עם אוים. םיר אלײן האנן חנרים פ׳צעקעס געםאכם אן אײ6ערזיכטיקן םקאנדאל, 6ארױאם איך האב אויף טארגן נאך דער 6אילעזוננ. װעלצע אין האב נעהאלטן 6אד דער געז. .זןװנט־קורםן׳, זל אפגעשטעלט ב6רהסיא אין מ־טן מארק און גערעדט ם־ט צױי בונדיספן. און םיר, ײרישע שרי6טשטעלער, האבן דאם אוםגליק אױף דער ײרישער ארבעטער־נאם דװקא צו באט־עטן רי נײםראלע זאנע. םיר קוםען םיט 6ארלעזונגען, װעלכע האבן א נלינן שײצות צו יעדן ארבעפער, װענן ליטעראםור, קולםור און נא' אזעלצע פײלע זאצן. ם-איז א ביטעױ שטיקל נרױט, זאג איך אײך. שרײבם איני אױם דער ״בינד״ — רארף םען האבן זצות אבית. אז ױ פיז זאלן נישט באיקאשירן אוי םיר זאלן האבן םיט װאם אװעקצי= 6אין. שרײבט אונז אוים די *׳צ — דארף כען דאך אװראי אק אװדאי זצית אבות. א תענוג איז נאר םיט די רויטע. זײ צװײ6לי;ן בצלל אין דער כשחת 6ון א ײחשן ליטעסזט און װילן ניר״ס נישט ארײנברעננען קײן ראכםיסטריװקע די קאנטררעװאליצ';. א• ה א צ י ז נ ע צ׳האנ מיר אל״ן גענענן א האנט םער קײן ארטיקלען נישט צו שרײנן, נאר גײ זײ א חצם, אז עם קלינגען פעטש. אבער קודם דארף טען אײך קלאר םאצן, װאם איז אזוינם: קוק־ *ינטל. קוק־פ־נםל א;ז דאם אײנענע, װאם שםאנדפינקט, אבער םיט א ײדישלעכן פרצוף און שמאל אין דער טאליע. און דאם װארם, װאלט א־ך שװערן, האט א. םערעזשין אויםגעטראכם, אםאל, אין רי צײטן 6ין קאנםעקװענטן ײריש־ום. און, אויב ער האט עס נישט או־םנעםיאצט, האם ער עם נעדאר6ט אויםטראכםן —זאנט א־ן אזא 6אל אײנער אן אםעריקאנעײ ש־ײכער. אט 6ון םײן קיק־פ־נםל זענען די לעצטע פעטש אויף דער ײדישער ארבעטער־נאם אן אםתןר אנטיםעטיםיזם. א בונרישע האנם פאטש5ז אין דער פ״צקישער באק 6ון ח׳ לעװ און א פ׳צקישע האנט פאטשש אין דער בונדישער באק 6ין ח׳ עםניאל. אין בײרע ב ע ק (םערצאל 6ון באק), דאד6ט א־ר װיס;, זענען ײדישע. װאש דען אנדעיש איז ראם, אז נ־שט אנטיםעםיטיזםז נעװים א־ז דא ערגעץ פאראן דער ערששער שולדיקער — אבער איך בין קײן בורר נישט. א־ך װאלם נעדארפט אלײן װערן אן אנטיםעםיט אין זאגן דעם אטת: אז שולדיק א־ן די פעטש איז נישש דןר ארעי יענער, נאי אינזער פאםקודנע ײרישע ה־םשעריע אין אלגעםײן. די קלאםישע םנהגים 6ין קעגנזײט־קע *אייטײ־קאטפליםענשן אין פרעםע און פ ר ע ם ע האבן נורם געװען צו די אנטיםעםי' טישע פעטש. לעזט איבער די נ א נ צ ע ײרישע ארבעםעי־ פרעםע און גלויבט איר אױ6ן ױארט אין איר ב א א ר ב ע מ ו נ נ 6ין פ־אלעטארישן קעגנעי, װעט איר קיםען צוט פי־ײלעכן אויםפיר, או קײן פרעםע איז נישמא, נאר ב ל ע ט ל ע ך, קײן פאי־םײען נישש, נאר קיעםלעך׳ קײן 6ירעי ניששא — נאר פ א ר 6 י ר ע ר. ליהידים! דער קאפיטאליזם םענ נאך שטײן ביז םשיה װעט קיםען, די ײדישע אײבעטער װעלן א־ם נישם אום- י װאר6;, סײדן ם־ט דעי הילף 6ון חבי־ים צינעזעי־. טא װאם באדארף איך זיך רײבן ם־ט דעי פלײצע אן א געפערלעך געזעמל? נישם בעסער זיך ששעלן אן דעד זײט: שלאנם אײך, קינרערלעך, קאפ אן קישןו אדער אפשר נאר מאכן א םאטאליזאטאר מיט א כיך־םעקעי, שפ־לן אייף דעם צי אויף יענעם חכי, װער עס װעפ צאפן םער פעטש? נײן, איך קאן נישט שטײן אן דןר זײטו אץ נין ע ם י־