Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 301

301 לים ר*רישן בלעםערע 15-16 זא בײם פוילישן אהטיאר אוןרעזשיםער אלעקוסאנדער זעלוועראוויטש לעצטער גײט האבן אין םאסקװער קונסט־טעאטער אויסגעשטעלט א רײ ױנגע אופבאקאנטע םחברים, ױעלכע האבן םיט זײערע זאכן ארויםגערופן א גרויםע פארינטערעםירינג. ב—איני, אין פוילן, איז אבער נישט אזוי, בײ אונז שטעלט מען גלײכער אויס א פוילישן מחברם א שלעכטע זאך, אײדער א םרעמדנס א גוטע, סיאיז דאך עפעס אײגענע פוילישע ,אויסארבעטונג■׳. ס׳פעלן בײ אונז גוטע אקטיארן, םיט װעלכע מ׳זאל קאנען מיטארבעמן; װעלכע זאלן קאנען עפעם בײטראגן דעם טעאטער. רער רעזשיסער בײ אונז םוז קומען מיט א פארטיקע קאנצעפציע און סוגעסטיװ זי אנװארפן דעם אקטיאר, װעלכער מוז םאלגן, װי א לעבעדיקער מאנעקין, װײל, צום באדויערן, האבן מיר״נאך װײניק אזעלכע אקטיארן, װעלכע זאלן קאנען ארײנברענגען עפעס אינדױוידועלס מיט זײער װעזן. דעריבער איז דא אויסגעשלאסן די קאלעקטױוע צוזאמענ■ ארבעט פון אקטיאר מיטן רעזשיסער, װעלכע לעאן שילער האט געפרוװט אין דער ,רעדוטע״. דעריבער שטײם דאס פ ילישע םע־ אטער אויף א נידריקער םדרגה. אבער םארװאס דאס ײדישע טעאטער שטײט אזוי נידריק, װײם איך באמת גישט, —יזאגט זעל־ װעראװיטש, פאנאנדערפירנדיק מיט די הענט איר, ײדן, האט דאךירעם בעםטן אקטיארן־מאטעריאל, קאן זיך דען עמיצער גלײכן מיט דער מוזיקאלישקײט און באװעגלעכער עקםפרעסיװקײט פונם ײרישן אקטיאר? איר, אינטעלעקטועלע, האס אזוי װײניק טעאטערן. ס׳איז באמת ״נישט צו פארשטײן. כ׳דערצײל אים, אז אין נױ־יארק אלײן זענען פאראן 14 ײדישע טעאסערן. — כ׳װײס גאנץ גוט, — ענטפערט זעלװעראװיטש — דאס איז אבער אלץ װײניק. איר דארפט האבן 4 מאל אזוי פייל. " — קאנט איר דאס ײדישע טעאטער, ײדישע אקטיארן, האט איר געזען װעלכע ם׳נישט איז ײדישע שטיק־• — יא, איך קאן דאס אלטע פרימיכיװע גאלדפאדן טעאטער נאך פון קראקע, װעלכעס איז מיר נישט געפעלן"דערפאר, אבער, האב איך געזען אין ,צענטראל׳ גאר אן אינטערעסאנט שטיק—דאם אױ ,סערקעלע*. די םארשטעלונג איז מי־ אײביק פארבליבן אין זכרון. איך קאן זיגמונט טורקאװן, ער איז בלי םםק א פעיקער רעזשיסער. זײער אן אינטערעסאנטער מענטש און רעזשיסער איז דוד הערמאן. מיט אים בין איך אין םרײנטלעכע באצױנגען. םיר קאנען זיך נאך םון דער דראמאטישער שיל. איך קאן אויך ד׳ר װײכערטן, ער האט מיך געהאט אײנגעלאדן אין ײרישן ארטיםטן־ פארײן, װו איך האב איבערגעגעבן מײנע אײנדריקן װעגן ײרישן טעאטער פאר א גרופע ײדישע ארטיסטן. יא, איך קאן פערזענלעך שלום אשן. איך האב געלײענס ארײ װערק זײנע איןדײטשע און רוםישע איבערזעצונגען. איך קאן אויך כמעט אלע װערק פון גארדינען אין דער רוםישער איבערזעצונג. — איצטער ערלויבט נאך אײן פראגע; דער דירעקטאר םון געװעזענעם ״צענטראל׳־טעאטער און איצטיקן טעאטער ״סקאלא־, ה, ריבא, טראגט זיך שוין פון לאנג ארום מיט דער אידעע אויס■ צושטעלן עווערם בארימט װערק ״אלרוינע״ אין א ספעציעלער אינסצעניזאציע אויף ײדיש, ער האט מיך טאקע געבעטן בײ א גע־ לעגנהײט אײך צו פרעגן, צי איר װאלט נישט רעזשיסירט די זאך פארלאג <—'■ צימערמאי וואר שע לאזאר לאד־קאן דאס בוך פון ל־1יבע ם׳אין ארויס פון דרוק ראם עישמע העפש ״װאס איז ליבע״? אין אנכהאלט פ־ל אינשערעסאנט םאטעײאל או־ח דאס דאז־קע םעםא. דאס צװיי־ע העפם .בל־רט און קוש װענו די שענ ןיש״נען ףר•**־ דל הןפטן ז״נןן ש״ן אדויסגןנעבן _נורייו פזן א הןפס 30 נ״אשן_ א;עלװערא־ וזימשיאיזאײנער פון די אינטערע־ םאנססטע פוילי־ שע אקטיארן, ער איז דער מײסמער פון פארשײדנאר־ טיקע כאראקסער ראלן,דער שעםער פון א גאנצער רײ ערשט ראנגיקע טיפן אינם קלא־ כישן און כאדער■ נעם רעפערטואר אין פוילישן טע• אטער. זעלװערא• װיטש איז אויך אן אנגעזעענער. רעזשיסער און די■ רעקסאר םון דער בעסטער דראמא• טישער שול אין װארשע, װעלכע האט שוין ארויס• געגעבן א רײ גלענצנדע כוילישע ארכיססן, צװישן *װעלכע ס׳געפי■ נען זיך אםך ײדן. אין זאקסישן גארטן שטײט דארט די געלע, אלט־הילצערנע געבײדע — דאס שטאטישע פוילישע "זוםער־טעאטער (לעטני). אין אי־נעם פון די" קלײגע גארדעראב־צימערלעך פון דעם טעאטער כרעף איך זעלװעראװיטשן. אה־יכער, דיקער, םעסטגעבויטער מיט שארפע קאנטורן אויםן פולן פנים. ער זיצט איבער א בוך און חזרט זיך עפעם אויםן קול. — אנטשולדיקט, — װענד איך זיך צו אים — כ׳בין געקוםען צי אײך אין שליחות סון די ״ליט. בלעטער״. — ביטע זײער, ביטע זײער,—ענטפערט ער העםלעך,— איר זענט פון די ״ליטערארישע בלעסער״ז איך קאן די צײטשריפט. װי מ׳האט םיר איבערגעגעבן, האט די צײטונג א גרויסן ערפאלג ניי דער ײדישער אינטעליגענץ. ערשס נישט לאננ האב איך דארם אפילו געזען אגעשפרעך מיטן אקסיאר ברידזשינםקי. האט איר עס געיאכםו — װענדס ער זיך צו מירי אונזער שמועס םארבינדט זיך לײכט, מען רעדט װעגן סאר־ ד־־דענע זאכן. זעלװעראװיטש באקלאגט זיך שטארק אויפן צו־ שכאנד פון פױלישן טעאטער. — דאס טעאטער — זאגט זעלװעראװיטש — םוז גײן אױםן װעג פין קװעלנדן און איםפולסיװן לעבן, דאס טעאטער מוז דברעבן צו באנײונג און אומאפהעגגיקײט, און אין פוילן, צים באמיערן, איז גאר פארקערט: 'דא איז דאם טעאסער פארשלאסן א־ן די ענג־נאציאנאליסטישע ראםען, דא טראגט דאס טעאטער א נאיאקטער פון א ביליקער קלײזל־פאליטיק, דא שפילט םען נא״ פחברים מיט נעמען, מעגן זײ זײן"די גרעסטע גראסאםאנען. יײ־.ע טאלענטירסע כחות װערן דא נישט צוגעלאזט צו דער בינע, דע־ דראםאטישער אויטארן־פארײן (״זאד״) איז אן אוםדערהער־ גע־ סקאנדאל. זײ לאזן נישס צו קײן שום ױננע םחברים, װעלכע ײא״שן געקאנט ארײנברעננען פרישקײם און ױגנט אויף דער פוי• לידער בינע, נאר זײ םארפעסטן די פוילישע טעאטער־לוסט מיט יײערע באנאלע טאנדעט־שטיק, װעמענם טעמעס ס׳באשטײען נאר פ'ו די אפגעבליאקירטע ליבענישן און הײראטס־פראבלעמען. עט• לענע פאיל האב איך פארגעלײגס צו שפילן נארװידן, $בער מען ייעיש מיך נישט. דערין שטעקט געװים די האנט ם־ן ״זאד׳, װעל־ מי פילס דערין קאנקורענץ. דאס אײנציקע לאנד, װו דאס טעאשער האלט אין "אײן שסײגן," איז ראטנפארבאנד. אין דער .$6' /■!' ,־ '׳/•* ^//*