Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 290

16—15 זא ליםערארישע גלעטער 290 און װירער אםןל רעדם ■רץ װענן זײן םל#ן, װעג אוגזער רײזע איבער דער װעלס, - נעדענקס-זשע, מענדל, איך ר,*לס אײך בײס װארס׳ דער פל#ן איז לײדער נישם טוןרװירקלעכס געװןןרן. די םלחמדי הזןם געםאכם א ס1ף עו *לע סר1יםען און א1יך גו אונזער גיעסטן םרױם־עו ■רען 8לײן... אלע פרצעס װערק אין 8ו בעבדער דארפז זין געפינען אין יעדז ײדישז הויז מענדן זיך אין קאא■. ,ביכער׳ װארשע, נ*יעײקי ס2 6ון שריססשסעלער און זשורנאליםסן. *ן אױםערגעװײנלעןי רירנדיקע םיענע איז םןרגעקימען בעת דעם דןזיקן מןלצײט. ■רץ נעםס דןס ערשסע גלןזז װײן, ד,1יבס זיך 8ין ארם און זןןגם: ,איך ה1יב דעם כ1ם 6ארן געזינס סין אינזער ליבן װײםערן, װעלכער 8רירט און ס1ילם אין די םיבירער טינדרעס:... א ביםער איז 8דורך בײ אלעסען... ■רץ נעמם 8 ■אסט• קארסל, שרײבם?ן 8 הארציקן נרוס, שרײבס זיך אינסער דער ערשסער און בעס 8לעפן/ זיך אונסערשרייבן. איך שיק גלײך 8■ דאס ■ןסט קארסל. א היבשע װײלע בלײבן טיר אין א שװע• רער שםיפונג, סין װעלכער ■רץ םירם 8ר1יס די םארזאםלטע םים עפעם 8 בליביק װארם. שפעםער האס םיר הײסער געשריבן, װאם 80ר8געװ,.ל• דיקע באדײסינג דאס דןזיקע פאסט־קארסל האם געה^ס איז זײן ש1ירעילעכן םוריבאנםקער לעבן. סיר באגלײסן ■־בן און דינעיןנען גום *8(• זײ םארן ״י,! 8 הײם קײן װארשע• װאם איז מיט פרצעם בריװ? נחמןמײזיל־1 װארשע עליכם״ארכױו, בײ די י1רשים 6ון ש׳ע. י. ד• בערקןװיםש איז אז1י פרײנסלעך געװען און םיר צוגעשיקט אן א1'ס6ירלעכע באשרײבונג סין די בײװ, מיםנעסיילס גרעגערע יויםגונן פין זײ צוליב הײן ארבעם ,■רץ און שלום־על כם׳ (געדרוקם אק .לאנדוי־בוך׳). די נענויע קץביעס 8ון די בריװ זענען םיר צו• נעזאנט דורך י. ד. בערקןװיטשן. דערנאך גײען די העכעי 100 בריװ אין בריײלעך, װ^ס פיץ האם געשריבן צי יעקב דינעזאן אץ פארש־ידענע צײטן אין ל1יף 6ון?2 '8י, אין 1889 כיז 1914. צװישן די ברימ ז<נ?ן י8 אזעיכז, װאם ■•־ץ הןום געשריבן 8י1 י$ם8שץ קײן װארשע (89 1). דערנאך םון װ#רשע קײן קיעװ, װו י. דינעי8ז י׳אש דאן געװוינט (1895-1892), שפעםער םון די א1'0לענײשע קייעדטער קײן װארשע (912-1903:) אין א1יך םון דער םשער• נאױיצער ײדישער שפראך-קאנפעיענץ (1908)• װעגן ^ס די ■רץ בריװ האב איך א1יס£ירלעך געשריבן אינם .נײעם הײגם׳ (1925, נום. 86, 91) און אין .צוקיגפס׳ (1926). איך באזיץ ■ין יאר 891( א זײער אינשערעסאנסן נרייסן העביעןשן בייװ, װאס פ־ץ הןס געשריבן צו זײן בן׳עיר, ד ו ד 6 א ל ק, — דאן א יינגער בחיר, — װאם הןט פרגן צוגע• שיקש א פאר ײרישע לידער. 6ין 8ט ד י יארן, װען פרץ ה^ם זיך געריסן 6ון זײן הײם אין דער ליםלרארישער װעלם, זענען געמען בריװ בײ ש. ל. ג י ט ר 8 ן. אין זײנע סאישײדענע ארםיקלען, אין איבערהויםט אין זײן ארבעט איבער סרצן אין די ,דרײ ליטע• רארישע ד1ר1ת', שטיצס זיך ש. ל. ציםראן א1יף פרצעס בריװ. לײדער, זענען די בריװ 6ארל1ירן נענאננען בײ ש. ל• ביטד?!• נאך א ד.£סקד 6ין א 3-2 יאר, — נןך די נייװ פון םרצן צו דינעזאנען וקײן קיעװ — ביז יאר 1895) האבן מיר צין בריװ (צװישן זײ אײניקע גאר גר1יםע) העגרעלשע זוון ײדישע, װאס פרץ האס געשריבן (אין די יארן 1900-1897) צו י. י• פ ר 8 פ ו ס, דאן א דיכסער אן ץנסאנגער• ^ם די אלע בריװ װי באקאנס, צין איך צוגעסראסן גונ1יסציקלײבן פרגעט ברױו, װעלכע איך האב ברעה אר1יםצוגעבן אין 8 באזוני-ין בוך, םיט די נ1יםיקע דערקלעריננען אין ארײנסירן. פרץ, װי באװיםט, האט זייער װײניק בריװ געשריבן. די אײניקע בריװ, װאס זענען םארעםנסלעכט ביזאדיער, האבן באװיזן, םאר אן אויטערסט־װיכסיקן װערט די בריװ האבן 6אר םרצעם ביאירא• 6ין און פאר דער כאראקשעריססיק סין פרצעס רײכער ■ערזענ• לעכקײט. די ארבעם אנער בײם צינ1י6קלײבן םרגעם ברױו גײם-צו שװער אין זי 6ארציט זיך. און ם׳איז גאנץ םארשבענד• לעך: צייעלף יאר זענען ש1ין אריבער זינס םרץ איז געשסארבן; די סארהעולעכינג סין םרצן און די לויב-געזאנגען האלסן אין אײן שסײגן, אבער, לײדער, םארשטײען מיר נישם א-ן פשופע זאך, אז דאס ערשטע, תאס מיר ה^בן באדארפם און גלם זם םון, איז געװען-גרינדן א פרץ-פוזײ, וװ פ׳האס באדארפט צו• נ1י6ז8םלען אלץ, װאס ס׳ה^ס 8 װעלכע ם׳נישס איז שײכות צו פרצן, צו זײן לעבן און שא6ן. װען פיר װאלסן אזא מ־ן פרץ■ מוזײ געהאס, װאלם ש1ין לאננ סעגלעך געװען צו ש*םן א 6ילשטענדיקע פרץ-םאנאנראסיע. איצס, אכעד, אױ 6ון די שװערסשע זאנן א1יםציקלײבן פאסעריאלן, װעיכע זענען ג1יפיק צו דער פרץ-ביאנראפיע. אז1י איז א1יך סיס די פיץ־בריװ. *'1 װיל י8 דערצײלן װענן ד;ם בריװ־םאסןריאל. ײ>.ס פיר אױ ש 1 י ן נעלונגען א1יפצוקל1יבן, און גלײכגײםיק זאל אס דער ארסיקל דינען װי א דערפאנונג און אויפסאדערונג גו די אלע, װעלכע סארמאנן פרגעם ברױו, אדער װײםן װעגן זײ, — זײ זאלן גלייך םיר צישסעלן די בריװ גיפא, ^דער פינקכלעכע קאפיעס פאר דער צריװ־זאפלונג פון פוצן, װ^ס פיז ענדלעך דערשײנען. סון די עלסםכע ב יײ• װאס פרץ ה^ט געשריבן, זענען םיר באװיסט די העברעלשע בריװ, װאס םוץ ה^ט געשריבן צי שליס־עליכסען 6ין זאםאשץ קײן קיעװ, אין די י^רן 1883-1888, װען ש׳ע האס אר1יסגעגעבן וי ,ױוישע 80לקס• ביבלי^סעק׳. די ברױו געפינען זיך אין ניי-י^רק אין שלום•