Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 289

289 ליסעו * ר ישן נ ל י ס ע ר 16—15 זא םיװ: *ײדישער *רכיװ, 8 בענכואלער ײדישער םחײ״ $ *ענ• כראלע!ינליןןטעק *. 8?. װ• דער םױשבדיקער דינעיןן און דער נײגעריקער ע^עןרנ^ זענען ביסרידן םיסן אל8ן• פרץ 8לײן איו ב&נײססערט אין מןיט שיין בילדער סו, דעם אױ:סו• ער איז ש1ין סארכאםט 6ון דעם, ער רערס בלויז םון דעם. אין דער דאזיקער שטיםנג ג״ען אװעק נןך עסל.5ל טעג 6ון זײעי װײלן 1ײ סיר. סרץ ק1־6ם קיאװ״סן אין 6רײס עם זיםן םון רענסס *ײף י-נקס: *גרהם יעקנ ם>ן>ער.ע, יעקנ דינעזןן. עס שסײען: נ. קיעעקין, י. י• *רץ אין מענדל עיקין. ז ך פים זײ, סץרטרעסלם זיך א• אז. װ. אין םיר לאזן ז־ך אלע אין װעג 8רײן)-די נעסט 6ארן א הײם דירך װילנע און איך םיט קלעבקינען בןגלײסן זײ םאקע קײן װילנע. א1יף םםאנביע אשיםאחיסש באגעגנס אינז װידער די ארס־קע אינסעליגענץ און דאס םאל א קלײן אינבידענסל: אױנגערםאן האש געדיאלםן אסםיםש א1יף העברעיש. נאך אים א־ז אריים ם־ס 6 רעדע א ם־ירל און װקא א־ן רוס־ש. ■־ץ װערם אױ6גע1ר8כס און שרײם א1ים: ,6ין װאנ־ן קענס איר םיךז נישס דען סון םײנע ב־כערז זענען זײ רען נעשריאן א1יף העברעיש אין רוסישז קענם איר עו ם־ר גישס רײדן א1יף ם־ין שפראןז אדער איז עם 1" אײך א מ:ד.נ אזאז״ אין גײס אװעק אין װאגאן ארײן. דער נ1לם איז גענליבן בעסופלס, אבער דאם ריסיש-דײדנדיקע פיױל האס זיך נ שס בארויקם, איז ארײן אין װאגאן און לײגם 6אר ארבן עזם $נדענקען 8 קלײן םעסערל. פוץ דאנקס און זאנס זיך 8■ *ו נעםען די םתנה דאם ם־ידל גײם בעױדערם אװעק, אין דינעזאן, *1 א1י6געבר8גסער, נעםס זיך םיםרן פרבן פאר ז״ן אייפ6ירװג. פוץ ענס6ערם נישס, שװײגם און ר1יכערס אײן פאפירןס נאכן בװײםן. אין װילנע האט םען געװײלם בװיי םעג. אסיס1ת בײ פ־בן א־ן נר1יסן האטעל ביםער איז א1יך א קלײנער באנקעםל פארל־־יאג ב. קלעצקײ שוין ערשינען מ■ בןןרײשא (םנחם) דער גלגול (דיןולןןג אין צװײ באגעגנישן) *רײז 3.50 נילדן קײנער 6ון אײך הץס םיך נישם געלײענס. און אסילי פרײנס נחקע, װעלכער געהערם צי די יעניקע, װאס לײענען '8, האס זין א1יך ק1ים דערקליבן צי ,באנסשע שװײג׳ און נישס װײ• םער. םײלם םיך נישס א1יף שסיקיעך. א־ך געהער צים *8לק, איך םרײ פיך םיס זײנע 6רײדן און װײםיק םים זײנע װיי• סיקן. איך ב1ים ז־ך נישם ארײן אין די גרענעבן סון ■ארםײען, און קײן פראנראםען װיל איך נישם■ '8, איך װיל, אז םײן באנםשע זןל הןבן פרישע בולקע סאקע דן, אייף דער װעלם, װי דאם האם בןםערקס אײנע־ 6ון ם־־נע באנריסער, ןבער דער1יף י*יד *יד י)ײ1 פראנראש^ן נישש. םיץ גרעסםע סרײד איז נעװען, װען איך הןב דערזלן אין בינליןסעק קינדער םיס ליכםיקע א1יגן בעםן ביכלעך און םײנע א1יך בתיכם. אור• סײלן ם־ך, נ־שס לײנענדיק — איז 8 פח־תת הבבוד ם8ר דום, װןם סום עס. און די געש־כםג מים דער דינםפ־םייד און בןלע• בןםםע איז בו 8לם און 83נ8ל, איך זןל זיך דעו1יף ןפ• שסעלן. לײענם םײנע הע־ק אין א־רכ״לם. דןס העם זײן דער גרעססער בב1ד 6ןר םיר, א1יב איך הןב עםעבן ןננערירס, זײ״ם איר עס 8לײן שולדיק,—שלעצם אנגעשסעלם די 6ידל. געענדיקם קלןר און שןרף■ און שװער זיך ביריק אני• דערנעזעבס. אסויםע שםילקײם ד^ם געהעושש אין ביםער. ערשם יץ 8 פןר פ נום ארום הןבן זיך געלןזס הערן אפלאדיםםענסן. דער ע1לם איז געװען 8יהענסיקאון זיך דערשפירם אוםהייפלעך. פוץ נאםערקס די שסים ננ און בעס דינעיןנען ,סןכן 8ז1י, 8ז םען י8ל ב8לד גײן אהײם׳• דינעזאן זאגס עכלעגע װארעםע װערםער, דאנקם אץ זיץ, פרצעם, נאםען פץרן בונעכ״לםן בב1ד אין דריקס אײם בוסרידנקײם דוקא ם־ס דעם, חאס םען רײסט זיך ס*ר פרבן... נאך אים רעדם עסלעכע װערםער דער װעטעראן פאפערנ^ די שםיםונג װערס אביסל נעסער, אבער 8לע שפירן זיך .שיעכש אוז דער עיקר-פרץ. דער סאססםײסשער באםערקס פיבעס אוםגעדולריקיים אץ םים א דאנק און ,זיי נעזונס׳ בו די געסם שליםס ער דעם נאנקעס. אלע בענײען ויך אהײם שםיל, 8( טוםל. א1י6ן װענ אהײם רוםם זיך אן פרץ: — נו, םענדל, איך האלם אײך בײם װארם. דער פלו.ן א'י איא: פיר 6אין אװעק איבער דער װעלס. איר זײס דער אנפירער 6ון דער רײזע. ם ר העלן נןזזכן אלע גרעםעדע אײראפעישע שסעם און 6ון דארם קײן אםעריקע. זײנע רײד האבן מיך בעסוםלם. אז1י ערנסם און איבער• צײגנד איז דאס געװען. איך האב גארנישס געענםםערס. דינע• זאנען איז גע6עלן געװארן דער ענץ. אין קיעצקין האם ק8• שעגאריש בוגענעבן: — ם׳איז זײער א גוסער סלאן. 6אר; םענרל! קוםענדיק אהײם, האס םןן זיך גענוסען בו דעטאלן. £־ץ באקיםם בײ דער װארשעװער גםינע אורל1יב א1יף 8 י^ר, ־,לעצקץ באזארגם פרצעס סאםיליע םים ח־ונה דעם יאר אין איך נעם א1יף זיך די נםי,ה. סיר אסיגנירן דערייף יעדע• יער בו פינף סייזנס רונל• *רייססארן דארף םען זוםער זדאס רײםס זיפער 1914), סריער-רוםלאנד, דערנאך דײסשלאנד, עסשרײך, 6ראנקרײך, האלאנד און בים ם1ף אםעריקע. איך 6אר אר1ים 6ריער, ארגאניזיר אװנסן, לעקביעס, װעלכע האבן ז־יער בװעק בו 6ארבינדן די ײדן 6ין אלע לענדער אױשן גע• ביס 6ון קולםור-ארבעס, שאפן א געפײנש68םלעכע ליניע און *1ין זאםלען געלס סאר דער דןזיקער ארנעס. אץ פערםפעק•