Literarishe bleter · 1927-04-08 · 14 (8.4.1927) · p. Seite 277

277 ללטערארישע בלײטער ר ע צ ע ב ז י ע ס ױםף הלל לעװי: אלטן און נײן לידןר. .7*רשע, 1927. 115 ז לידער אײגטאניקע, אומעטיקע, פיס אן אומגאטירלעכן, געצװונגענעם ריטם. די שארם האט זיך נישט אונסערגעװארםן דעם אינהאלט. עפעס הילםלאזעס אייז םאראן אין די דאזיקע לידער, רחמנותדיקס; דער אײנדרוק באקוםט זיך נאך שטארקער ארויס, װען מען לײענט איבער צום םוף די מאדנע ביבליאגראםישע ביאגראפיע םין דעם מחבר, װאם באקלאגט זיך אויף זיין שטערן, אונטער װעלכן ער איז געבוירן געװארןיאלם דיכטער, און פון די ערשטע פערזן, אין װעלכע דער דיכסער באנוצט זיך מיס װערעם, שסינען, װילדע שװאמען א. א. װ. אלס םארגלײכן פאר זײנע טעג, שעהן און מינוטן. עס איז א מאדנע ליריק םין א לעבן, װאס איז זיך נמאס, אבער איז נישס דערגאנגען צו טראגישן אויםברוך, נאר צו ליריזם; ,טרערן׳, ״לידער/ װאס דער דיכטער שרײבט אין ביכל, אזוי װי אין די נוטע זיםע לירישע צײטן. אין ביכל גײען ארײן אלטע און נײע לידער. אין די נײערע לידער איז דער דיכטער שטארקער, פאטעטישער. הגם ער גײט דא אויך נישט ארויס אינגאנצן מחוץ םון זײנע פערזענלעכע ד׳ אמותי זענען זײ אבער פארט אלגעמײנער, אונױוערםאלער, לויט דער טעמע: .צו דער זון׳, ,צו דער ערד׳, .צו מײן שדרה׳. אומעטום — װאנזיניקע שרעק פארן טויט. ס׳איז נישט קײן טראגיזם, װײל דער טראגיזם, װי יעדער אומנעװײנלעכער אויםברוך פון דער מענטשלעכער נאטור, פונקט װי די התפעלות, איז בכת אויםצוהויבן דאס געםיט און צו שאפן אמין צולהכעיסדיקע ליבע צום טויט װי, למשל, בײ לײװיקן. בײ ױםף הלל לעװי זעען מיר די מורא פארן טויט, און עם װערט נישט דערהויבן ביז דער הויכער םדרגה םון דיכטוננ. י. ה לעװי זינגט אויך םין ליבע. זײן ליבע איז א שװערע, אן אפגעהאקטע, מיט א קורצן םאפענדיקן אטעם, װי בעת א שטארקע זינלעכע לײדנשאפש. ױסף הלל לעװים לידער אינספירירן נישט, רעגן נישט אן, אבער רערפאר, װאס עס זענען פארט עכטע, איבערגעלעבטע לידער, ציען זײ צו אין םען הערט אויס דעם דיכטערם סערזענלעכן װײ, פונקט װי ם׳הערט אויס דערצײלן די צרות םון א סיםפאטישן פענטש. א שטארקערן אײנדרוק מאכט דאס ליד ״צו דער ערד/ אין װעלכן פיר פילן מיט דעם דיכטער, ~הגם עס שאקירט אזא םין אויפפאסוננ פון דער נאטור, װאס אירע דערשײנונגען רוםט ער אן פיט די מיאוסםע א־ן געמײנסטע עפיטעשן. װײניקער עקםפרע סיװ אבער ארת־הארציק זענען די פאעמעס: ״םײן טאטע דער סוםר״, ״שבת קודש׳... י ה לעװי איז א נישט םארענדיקטער ראמאנטיקער. ער װאלם נאך געםינען נאכנישט * אויסגעטריקנטע װאםערלעך, װו ער זאל שעפן קראםט פאר זײנע לידער םון דעם אלטן ײדישן לעבן, עד פארמאגס אבער צו־װײניק שלװר״ װאס עס איז נויטיק דערצו. ס׳איז א שאד, װײל גראד דא איז ער זיך בכח צי געפינען, בעת םארן נײעם *לעבנם־ששײגער איז נישטא בײ אים קײן פאזיטיװער טאן. ם׳איז קענסיק, אז די לידער זענעז װײניק געשליםן, דער מחבר באגײט זיך םיט זײן שפראך װי א שטיםםאםע: אנשטאט ״גליאיק און געשנעל״ װאלט ער געקענט שרײבן גליענדיק און שנעל; אנשטאט: ״לאנגט״'ער אויס די הענט, װאלט ער געקענט שרײבן: ציטיער אויס די הענט, און װאס איז דאם םאר א װארט? צ ע ג ב ע ר ט פיר מײן פ:ים בלאס, צעגליטע שלעםן (שלײפן): םין בלוטיקן הארצנס זא װיעט? באםויער (םריער), און אזעל־ כענע קען םען אנצײלן אין די הונדערטער. ש• זאראמב יןדער £יײנט פזן שעאטע־ םיז לײענען ראס קװאישאל־בוך יידיש טדאטער רעד. ד׳ר ם װייבןהם שא-לאג ב. קלןצק•; 128 זײטן 4 גרויסע בילדער ■דייז 3 נילדן• ידחםיאל ששיינם*;•• נאלדערנן םןד״ם. װארשע, 1927. 48 ז. שטײגפאנס לידער געהערן צו יענעם פין ליריק, װאס איז לעצסנס בײ אונז א זעלטנהײס. זײ זענען נישט פארװײלעריש, בפילעװדיק, זײ חגדלען זיך נישט און םאכן נישט קײן אנשטעל. ער שפילט זיך נישט מיט קײן װערסער און מאנעװרירט נישט ריט אײסערלעכע שפראך־עפעקטן, װי פיל ױנגע דיכטער, װעלכע זיגדיקן מיט אנגעבלאזענער מליצה, װאס שטרעבן צו םיםולירן אינטענסיװע שטיםונגען. שטײגםאנס *״גאלדענע םעדים״ פיט זײער פשטות דערפאנען אן די ױגנט־לידער םון ה. לײװיק. ם׳םעלט נאר די גרויםע איבערלעבוננ, װאס זאל אויםטרײםלען די שװער• כוטיקײט, אוםזיכערקײט און מורא םאר דאס אײביק־פארשלײערטע אין אײביק־בויערנדיקע. שטײגמאן טראכט אפט װעגן טויט, װעגן זזלבסטםארד, אבער נישט װעגן טויט דעם.. אויסלײזער. ס׳איז זיכער ביטערע, "'שװער-געטראפענע רעזיננאציע פון א םענטשן, װאם יעועס װינקעלע םון זײן ציפער רעדט צו אים מיט ״בית־עלםין־ דפראך*, אזוי װי דער האק אויםן סוםים, װאס װינקט צו אים נױט אביטערן שמײכל אראפ: קוק זורױף צו םירי, צו םיר, כ׳שטײ דא נרײט, םין םד״נט, םאד דיד... (.זןלבםטפ^רד, ז. 15> ר׳איז רעזיגנאציע פון א מענטשן, װאס שטײט אין מיטן צ סטאק־פיגסטערער נאכט, רײבט א שטײן אן א שטײן און צינדט אן א יטטורקאץ. ער קוקט זיך פיט פחד ארום. דאם קלײנע פלעםל כאנט נעדיכטער דעם חושך ארום אים, װאס איז םול מיט םאנ־ טאסטישע מיסטעריעם. ם׳קען נישט טון קײן טריס אין דער פינ• סטער. אזוי פיל שװארצער חושך — אין שטײגמאנס לידער איז ניטטא קײן באגײםטערונג פון דרויסן, אויםער די פיר װענט םון ציכער, װאם נאר אײן םענסטערל לאזט ארײן אין אים אביסל ליכט. ער'שטײס םיט א געבויגענעם קאפ צו דר׳ערד, און בא• סראכט אן אויםהער דעם תהום, װאס ליגט אונטער זײנע טריס. דארט, אינם תהום, װאס אונטער אים, דעתעט ער פנים אל פנים דעפ ט־יט — דאס אומגליק — און ער װארפט אים צו יעדן טאג אנײ אפגעםליקס בלעטל םון זײן לעבן... די לידער אין .גאלדערנע סעדים׳ זענען אלע קורץ, קלײן, מיט אן אומבאשטיםטן, נישט אײפנעקלערסן אומעט, װאס רירט. אין אלע לידער, אפילו אין יענע, ױאס שילדערן א שיכורן צושטאנד (ז. 25) אדער חברשע פרײגטשאפט (ז. 39—40), אסעמט דער דאדקער שװערער, פוט• לאזער טרויער, — די םורא*פארן לעבן, םון װעלכן דער דיכטער אנט״ויפט. כאראקטעריסטיש איז, װאס די ליבע־לידער אונםערן נאכען.דודאים׳ זענען, לויט דער צאל, צום שװאכסטן רעפרעזענ• סירט אין בוך. ס׳רוב זענען די לידער ארעם בײ אים אין בילדער. בעסער געזאגט: יעדעס ליד כמעט איז א ײ ן בילד, װאס װערט אםט לכוזזזילה כאראקטעריזירט אינם קעפל. לםשל: ״םלופעס״, ״שװארצע קרעלן״, ״מײן שוחט״ א. א״ װאס לאזן םארויסזען, צו װאם פאר א קאנקרעסן אביעקט דער דיכטער פארגלײכט זײנע שטימוננען. טײלגאל זאגם אויס ידאס קעפל דעם כאראקםער פון דער שטימונג: .א־־נזאםי/ ״אין שרעק״, ״יאוש״, ״כאאס״, ״אין שענק״ א. א. יער ־ערז פון די לידער — א קלאםישער,* געשריבן מיט גרעסטער קלא־ז־־ט, װאם איז פון די״װיכטיקסטע אײגנשאםטן בײם דיכטער. ____אהרן ייאר? _ ק א א פ. .צ ע נ ט ר א ל*, װ א ר ש ע ליילנט דאס בארינוסע װערק 6ון געארג בראנדעם ״, ■טשדעמונגעז פון דער לימעראטור | א־נם יח־טן יארהינד^רט | "י'ד א■ ■־לקדים פ־ײז 3,50 נירדן י— _ >דד?ס: •2 ־ק1£-|810._