Literarishe bleter · 1927-04-08 · 14 (8.4.1927) · p. Seite 270

14 זא ליטערארישע בלעםער 270 יעהב װאםערמאן אטת, ער איז אן אינטערנזזזנ־יזגמליםם. יעדער *ע£ערישער טענטש גײט אריבער די גרעניזון £ון לאנד און £>)לק. אבער דז>ך שא£ט עי־ דאך אויף דײםש, ניצם װאי־ז און ער װײזט דאך די דייטשן, תןןם םען ק?; £ון דעם דײטש טאצן. 6ריער האט ער זיך פארענטײערט £אר די ײדן — ניןך אלעםען דינט ער אויך זין $6לק, טוט ער ראך ײדישע ארבעט, ןר שאפט ד>ןך ײרישע װערק. ד*ם א־ז זײן חלק. ז?לן אנדערע .גאװענן׳ זיך, פירן פאליטיק, זוי שטוד־רן, װ#ס אנדערע ײדן טון. איעט האם עי־ זיך 6ארענטפערט פאר די דײטשן — ער שדײבט דזןןך אויף זײער לשון, אררבה, ער תייזט ערשט, װ>ןם םען ק*>ן פון דער דןןזיקער כלי םאצן... און ביםלעכװײז לאזן םיר זיך בארג אראפ אין דער טי• פעניש ארײן טאקע 6ון דעם, װאם םען רו6ט ײדישקײט און אל• םענטשלעכקײט ער לײגט כםדד די פאפירן 6ון שרײנ־טיש הק און עוריק, עפעפ זוו ארכעטן םימ די הענט און רעדט, און אויף א װײלע הערט ער אױף זו טענהן. דא דערםאנט ער שײן אכיםל אין ביאליקן, װען ער זוערעדם זיך װענן ײדישקײט. פארשטײט איר, װען א־ר װילט זיך דערשלאנן זוו רעם םוד 6ון די סודיח, װען איר װילט אנקלאפן זװ םאםע דעק, װו עם הערט אויף ײר און נוי און דײםש און פ־אגזױז, װו איר האט נאר 6אר זיך םענםש און נשםה — םוזט איר גײן דוקא *ו דעם אײגנארטיקן, דעם נאזויאנאלן, דעם װאט שםעקט טיט ראםע. װארום זנו דער אלםענטשלעכקײם דערגײט םען נישט אויפן װענ 6ון אװעקםאצן םים רער האנט רי ראסן־אונםעדשײר;, 6ון אויסגלײכן אלעםען און?אר6לאכן די װעלט: נאר דורצן װעג פון גראבן זיך אזוי םיף אין דעם ספעזוי6יש ראםנדיק, אז איר דערגראנט זיך צו דעם אלמענטשלעכן. דורך דעם עםענץ־ײדענטום צו דער םענטשהיט אחים — דאם אוםנע6ער איז דער װענ 6ון װאםעדםאן און זין שא6ן. װאםערםאן קוםט פון אן ארעםעד אינ6אכער ײרישער 6א- םיליע אין דײםשלאנד. אנעװײנלעך ײריש הויז, װו םען עםט כשר און םען גײט דאװנען. און דאך קלעפט זיך נישט די אםונה צום םענטשן, *ום נאטירלעצן לזןבן. די צײטן זענען שלעכט׳ װערט שבר״ 6ארבוינן: די כשרות אויך נישט אזײ און ױננערהיט לאוט דך יאקאכ אװעק אין דער װײטער װעלם. אן ארעםער בחור, א צוריקגעצײגענער, אן עלענ־ רער, און אן אן אנהאננ טיט דער װעלם. ד׳ר א קאראלניק האמ ויכטיק אים אנגערו6ן .אן ערד- אן היםל׳. 6ין כײדע פארלוירן און געבליכן נאר אלײן. אין םענםש אויף דער װעלט. טיט ערלנערונגען און א פאנטאזיע, האט ער צו־ ערשט צוריקגעגעכן זײנע עדינערונגען דער װעלם, אין װעלצעי ער האט 6ריער אריםנעבלאנדזשעם, אין דערנאך זיך גענוטען צי פאנטאזיע, צי שפינען פון דער אײגענער נשםה אמים. רער ערשטער פעריאד איז נעקיםען נאך אין די צװאנצי־ קער יארן, װען ער האט געהוננערם אין דער שװיײן, און דער ביםן ברויט, װאם ער האט^אין םויל גענוםע•, איז געװען א םתנה £ון א חבי, א גוײשן סטודענט, װאם האט קײם, קויפ 6ארדינט, א באגעגדניש מיט דער כאװוםטער ײדיש׳רײטשער שו־י6םשטעלער י ע ק כ װ א ם ע ר ם א ן גע6ינט זיך זינט עטלעכע װאצן אין אםעריקע. דער אינטערעםאנטער נײםטרײכעד ראםאניסם װערם לעצםנם בא־ זוצט חרך ײדישע זשו־נאליסטן, װעלצע כאםיען זיך ארויםצו־ קיינן 6ון אים קלארע װערטער װעגן זײן באצױננ צו ײדן און צום ײדישן שא£;. אץ נױ־יארקער .טאג* איז געדרוקט אן אר־ םיקל £ון ב. צ. גאלדבערג .א שעה םיט יעקב װאכערםאן׳. ב. צ. נאלרבערג האט זיך םים אים באגעננט אין דעם רײצן נױ־יארקער האטעל: .דער ציםער — זײן םםודיע אץ האטעל, דערצײלט נאלד• בערנ—איז 6ארװארפן טים פאפירן, ביצער און זשורנאלן, װי ער װאלט דאיםן געװױנם ם־ ױדע װי לאננ, און עי אלײן קוםם א־ײן אץ עפעם א טשונה קאלירטן רעקל, אן א־בעםם־רעקל טן הםתם, אבער אפנים האט עם װי א םאלערם אויבערםאנטל, נאי נעקעסםלם אין בריין. — שײן דער דרײסיקסטער אינטערװױ,—באקלאנט ער זיך. — אלע קוםען טיט די זעלבע פראגעס, גײ חזר איבער יעין יי זעלבע םעש־ות, און צו װאם דא־ף םען דאם איננאנצןו טאקע װאם נײם עם זײ אײ לעבן, די צײטוננען םיט רי זשורנאלן? ,אז איך בין א פארניםענער םענטש, אץ האב בבלל נישט קײן אינ־ טערעס צו די אלע זאצן׳. - װאםערםאן א-ז א םענטש אין די 6ופציקעי, א נידעריקער. א דיקער. פיט אן אויםגעבוינענער פלײצע, אין םיט א שװארצן קאפ, װאס איז נעבױנן אראפ. דערצו האם עי א םבע צו קרײנן זײנע הענט, באקיםט זיך א בילר 6ק א 6ארק־יםטן םענטשן, װאם שנײדט םיטן קאפ די לו£ט. ער איז א ברונעם — א קאפ נעדיצטע שװא־צע האר, װאס זענען אײםגעקיאבן פין פארנם, דערפאי זײער דיק בײ די וײטן אין אין דער פאםילניבע: געדיצםע, כרײטע, שװארץ־גרוילעכע װאנםעם אין אוםעםיקע שװארצע אוינן. אין זיצנדיק םיט אים און הערנדיק, װי ער רעדט, לצתחילה אוםגערן, אכער הײבם ער אן, װיל ער נישט ענדיקן, און תםיר אץ א םאן פון £ארענט£ערן זיך, הו־בם £אי אײך אן ייך אײים־ קריםטאליזירן זײן פערזענלעצקײט. עם איז א םענטש קודם כל אפגעריםן 6ין דער װעלט. ער האט קײן א־נםערעס נישט צום םאציאל־פאליטישן לעבן. .צױניזס, זאנט ער, דײםשער שאװיניזם, דאם זענען דאד אלץ פאליטישע אנגעלעגנהײם;, דערםים האב איך נישט צו טין׳. ער גים צו, או אין דער אםתען איז עי א ײדישער שרײ־ בער. זײן לשון איז דײטש, אבער רער אינהאלם 6ון זײן שרײבן איז ידיש, ײריש לעבן, ײז־ישער גײכט. ער שטעלט זיך אװעק אין רער רײ םיט הײנען, טים שפינאזאן, עם זענען נעװען נאך גיױ־ סע ײדן אין דער 6רעםד — יעזים, לםשל. ער אלײן איז £ין די ײדן, װאם שא£ן אל־םענםשלעצע װערטן, װאם טראגן צו זײער פין ײריש־קיםענדן אבער צו רער װעלם־געהערענדן טײל קולטןר. אבער ער איז £רעםד פין הײנטיקן ײדישן לעב;. קײן ײדיש קאן ער נישם. £ון רער ײרישער ליטעראטור האט ער נאי עפעם געהערט, נאר נישט £יל. ער װ״ם, לםשל, פון ביאל־קן אין £ון א ,שלוםען׳ - װאםער שלים, װײם ער נישם. עליצםז אש? עפעם געהערם דאכט זיך: נײן, פרעטד. אין 6ון דעם וױנקל גים ער צוריק א שפרוננ צום דײםשנטים.