Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. Seite 254

13 זא ליםער רישע בלעסער 254 ידיערת פדן ײד. װיסבשאפטלעכץ איבסטיטדט י אפריל 927י נאר העדערסער גרייע 6ןלקס-םענסשן םין כל ר״פיגות ישראל סראנן פאר דעם בנין זעםרל עו זעםדל, עיגל עי ע־נל. ןט די *יבערגענעכענע ארײגד, װןןם הןבן ניעט געװארם א1יף קײן הסכםית 6ון גדיל־בש אי1 ייך ב*לד א1י6ן ערססן רוף אײנגע• שפאנס אין דער ארבעם. זײ האפן ד$ס דעם גרעססן חלק אין די ביז-׳איגטיקע דערגרײכינגען. איצט איז געקוםען די בײט, אז די םער אארםענלעכע שיכםן םון אונזער םאלקסטיםלעכער אינסעליגענץ, די שול• און קולטור<געזעלש*6םן, די ביבליאסעקן, די פרןאעםיאנעלע אין אנדערע ארנאניזאביעס זאלן אייסהמלסן דעם עקיזםען. זןל יעדער םרײנד, יעדע פרײנדלעכע קערפערשאפט זיך באשםייערן לט1בת דעם אינססיסיס פים א םיסםעםאםישן *פב*א אייב די הילף װעס *ישס קימען, איז דער גאנבער אינ• סטיםום אין סכנה. א1יכ *בער יעדער 6ריינד 6ון אינזער ז*ך װעס טון זיין ח1ב, דעםאלס װעס דער אינסכיסום זיך אינניצן קןנען באריםען נישם נאר פיט זיין *רכיװ און םים דער ביבליאגר*6ישער בזנסראלע, נישם נןר םיס זײנע ז*םלונגען 8אר עםנאגראפיע און םערמינאלןניע, נאר א1יך ךי גןל *רוים• גענעבענע בענד ,שריפםן׳ װעם באלד װערן * כך נרעסער, און בכלל װ$לם זיך אײנגעגעבן *װעקבושטעלן א1יף * 6;סםן באזיס די ריין-6ארשערשע םעסיקיים. שריפטן פוץ דער עקאנאמיע־םטאטיםטישער םעקציע דער ערשםער באנד .שריסםן׳ םון דער עקןנןפיש־ ססאסיםטישער םעקב/ע 6ון יװ׳א, אונטער דער רעדאקביע םון יעקב לעשטשינסקי, איז ש1ין אין זאץ, און װעם דערשיינען בערך אין מאי ד.. י. דער ב*נד װעם אנםהאלםן ביז 30 בייגן גר1יםן 6ארם*ם אין װעס 6ארםןגן * סך ביז ג$ר װיכסיקע *רבעםן א1יף *לע געביסן םון ײרישער דעםןגראםיע, םםאסיםםיק און עק$נ$םיק. ביזישן אנדערע װעלן אין באנד זײן םןלננדיקע ארסיקלען: 1. די עקזנאםישע *נםװיקלונג סין ײדישן פ*לק אין 19-םן י*רהונד;רכ; 2. די עקןןנןםישע לאנע 6ון ײדן אין רוסלאנד און פ1ילן; 3- םלאכה בײ ײרן ביזן חורבן בית שני; 4. די האנדלסװיענן 6ון ײדן אין םיםלאלסןר; 5. די םזרת-ײדן אין דײסשלאנד; 6. דער װוקם 8ון דער ײדישער באסעלקערונג אין פ1־לן; ך■ זעלנסבכארדן ביי ײדן; 8, ײדישע קריםינאליסעמ; 9. קראנקהײםן ביי יידן; סן. די ײרישע פױ*נ*פיע פון ראםן• שסאנדפונקס. די ןפסײלונג ,ם*סערי*לן און רןקוםענםן׳ ברעננם א קאנסראקס םון א פ1ילישן פריץ םיס * ײדיש שםעטל אין דער צױײסער דיעלפם 6ון 18־םן יןרהונדערם. דאקוםענסן װעגן די שברעבוננען םין די פ1יל־שע ײרן איבערבװואנדערן קײן נײ־ רוסלאנד ציריק מיט 150 יןר, קרעדיט-ןזפ;ר*ביעם 8ון װארשע־ װער ײרן אין םיםלאלטער א. אנד. באיונדערס רײך איז די ןפסײלונג ,סםאםיםסישע כרןניק׳ 6ון ײדישן לעבן פסעס אין אלע לענדער, 8ר1יסנענוםען םון די ןםיביעלע א1יכג_!בעס 6ון פ1ילן, רוםלאנר״ ליסע, לעםלןנד״ דייםשלאיד, סשעכאסלאװאקײ״ אוננארן, פאלעססינע, פארייניקסע בומער 1צ צװײ יאר ארבעט פארן אינסטיטוט דעם 24 םערץ איז געייארן צװײ יאי, זינס עס איז פרןקלאםירם געװאין די ארבעם 6*ר דעם ײדישן װיסנשאפט־ לעכן אינססיסוט. אין אזי מאםענם איז פןםיק און נ1יםיק * קיק בו םון א1יף בוריק. עס איז ש1ין בונ1י6געשסעלם געװארן און איבערגעג^בן בום ז*ץ *ן א1ים6ירלןןכער באריכט םאר די בװיי יאר בױם; אין םשך 6ין דער נאענטםםער װאך װעס די בראשור זײן פארטיק. דעריבער קענען מיר זיך דא ב*נוגענען םיס * פאר שסריכי. 6 ד*נק דער ארבעס םון בװײ יאר איז די גרינדוננ 6ון * בענסער 6*ד יידישער ױיסנשאפס געװןרן א1יס פלאן; די זאך אױ ארײננעםראםן אין דער סס*דיע 6ון 8*רװירקלעכונג, און דאס רו6ס אר1יס 8רײד און ענערגיע בײ *לע קעפפער 8*ר ײדישער קילםור״ דאס םונםערם זײ בו נײע םעשים- די איניצי*־ ם*רן זענען ש1ין נישם עלנט• אבער גראד דאס לײגס אר1יף א1יף אונז * ח1ב בו זאגן װו םי־ ה*לסן. בײ הײנםיקן טאנ, דןוס ד*ר6ן װיםן זײנע *לע 6יױנד, איז נאך דער אינססיסוס א פראבלעם; װײל זײן ם*טער• יעלע עקזיסטענץ איז נאך נישט באװןרנט אוילו אין * ב*שײ- דענער םאס. װענן וןנריײבן נײע װיםנש*םסלעכע אונטערנעפונ־ 1ין׳ איז װ$ס בי קלערן, בשעת פען ר*ננלס זיך די ג*נבע בײט םים דער ב־שערער ני־ס- םען ם ז זיך שטיקן םים די בעיג םאםעריאלן אין בװײ ציםערן, װאריס מען קין נישכ נןםען א1יף זיך קײן נייע התחײבותן. און *ז1י איז םים יעדער קלענסםער נײער ה1באה. נאענסע םענסשן װײםן װעגן דעם, און זײ הןןבן געװאלס העלפן םיס עצית. אײנער * גוםער םריינד חאס פאיגעלײגם א .הילפס־קײס׳, װי זי דוערט איבט גע*ירט אין שסעט און שםעםלעך 8גר *לע מיני בװעקן. םיר האבן זיך אסנעזןגם, װײל אי םיר גל1יבן נישט אין דעם ער8אלג 8ון אזא קייס, אי זי װאלס װאכעדיק געם*כס אונזער ז*ך. * בװײסער פרײנד האס גענעבן דעם םל*ן, םען זאל *רגאנױירן *; .אינםםיטוס װאך׳ װו יעדער 6ריינד זאל זײן כחויב בו שאפן סאי־ן אינסשיכום מ*סעריעלע ששיצע אדער װעלכע עם איז אנרערע םיסהילף• א דריםער 8רײנד ה*ט אונז פארזיכערם, *ז בײ דער פאסולער־ קײס פון אינסשיכום װ*לש מען ג*נץ גרינג געקענס שא6ן * מ־סגלידערשאןס, װ*ס זאל דעקן דעם נאנצן בורזשעם. די לעבטע בװײ פראיעקסן זעען גר*ד א1יס צו זײן נוסע, און עס קען גרײלעך זײן, *ז זײ װ*לטן ט*קע םארענטפערם די םר*נן. אבער עם האנדלם זיך נישט *ז1י װעגן א 1 י ס ג ע ־ 6 י נ ע ן פראיעקסן, װי װעגן ד ו ר כ 6 י ר ן זיי, 6ון די בעםסע פלענער װעס זיך אויםל*זן * בוידעם, אויב עם װעם נישם געש*6ן װנוץ * כפעציעלער *רג*ן, װאס זאל א1יסארבעסן * סיססעפ*םישן םינאנץ-פלאן און אים דור65־רן א1יך. עם ט*ר װײסער נישס זײן *ז1י, אז די 8ינ*נביעלע, אדג*ניז*סארישע און װיםנש*6שלעכע *רבעס ז*ל ליגן א1יף דיזעלבע געבײלטע םענסשן. דער ב*ריכס: .צװײ י*ר ארבעם 6*ר דעם ײרישן װיסנ־ שאםטלעכן אינםםיםום׳ װעס *נספלעקן א נישס-נעזעען בילד 6ון א ײיסנשאטםלעכער אינסטיםוציע, װאס נישט יחידים ב1יען זי,