Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. Seite 245

245 ליטערארלשע גלןסןר 13 זא - ס׳איז נישם *ז1י. איו 1ין פיל געגעדענער מיס דער ײד. ליםעראסור, װי איר שסעלם זיך סןר. ןנער איך רעק, אז די איזיםיקע ײדישע ליסעראםור בײ אירע *לע גרויסע דערגרײכוננען, שסײס אינט אין געפ#ר נו םארהאקן זיך אין 8 םעםפן װינקל. ליסעראסור־היססאריש גענוםען װ$לס מען זיך אז1י געקאנס *ויסדריקן: אין דער ײדישער לים^ראסור ה$בן םיד 1תײ ה1יפס־ריככוננען — די םעסאפיזיש-קינססלעדישע 8ון # ר ץ, װאם ה*ם אץ *לסעגלעכן *ו1יםנעפונען דעם אינע- װײניקסםן חױת און ראם קאםפישע און אײביקיײדישע. פ*ר םרנן איז די קונסס געװען דער גרייסער געראנגל־פלאץ 8ונם ײרישן װעלסיגײסס; די *נדערע ריכסונג — בעיקי די מ ע נ ד ע ל ע ש ע, — די נ*םור*ליםםיש>ב*שרײבלע5ע און לס1ף די םעםא6יזיקלאזע קינסס-מייםםערישע 6ון בערגעלםאן, װאס קאן ױין אפשר *לגעםיין־םענםשלעך אבער נישם קאסמיש, קאן זײן 6ון יירישן לעבן, אבער נישס עכס-יידיש אין זײן סי6ן קולסור• גײםסיסן פארנעם און םהות. *װישן די בײדע ריכסונגען בא• װײזן זיך *ז1ינע דיכסער װי לײװיק, לםשל, װאס װעלן א6שר בײרע םינסעזירן. ל1ים םײן מײנונג, באשסײט דער װײסערדי• קעד ג1רל 6ון דער יידישער ליסעראסור אין דער פארםיפונד פון דעם דאזיקן םינםןז, װאם װעס םאכן די ײדישע ליםעראטי עכס קאסםיש און אםת-ײדיש. ש1ין אפגעשםועםם, האבן ם־ר בײדע אפגעזיםצס, װי גאך א שװערער ארבעם. פרא6. 6. שניאורםאן םום *פרענ אז1י קינדערש-6ארשעםם: — וױ רעכנם איר, איז דא נישסא אין םײן שמועס א שסארקע פראלערײ, באריםןרײ, אדער גאר אסשר 6ון דעם באקאנסן שנים סון ,כתבים 6ון א םשוגענעם״ז םעקס א1ים, איך בעם אײך, װאס ם׳רארף א1יםםעקן, ם׳איז דוכה ז־ך פאראן 6יל איבעריקם... — װער װײסס, װאם ם׳רארף דא םעקןז נ• מ. ק$אפ. •ביכער׳, װארשע שרײב אן גרײזן * האנטביכל פאר *לע, װאס װילן רינטיק אויםלינן ײריש און םפעציעל די העביעןשע עלעםענטן אין דער ײרישער שפיאך זיונױ&געשטעלם דורך ד״ר מאקס וויינרייך אויסגאבע \1 - 6ארן ליכװישן ד־אלעקט — פרײז 80 גיאשן — אויסגאבע 8 — פארן םוילישן דיאלעקט - פרײו 80 גראשן - ם׳קאן שיקן טים פאסטיםארקן. *דרעם *2 3זװס82ז3^\ ,יזסג^סעס — ם׳זענען דא םאראן א1יך אײגענע. םענםשלעכן ווכע• ניסן• םיםבאליש-בילדלעך ל1יםס חײם פון אײן ס6ערע בי דער *ידערער, אוםעםום זוכם ער דעס תסבית און אוםעסום זוכס ע־ פארשםאכסערהײס בו באהעםםן דעם ריס בװישן דעם גײםסיקן תנגית און לעבעדיקן לעבן. אין חג׳ר, לםשל, האס ער דער• גי׳ײכס די םיפע .השגה׳ םון אלנײססיקײם און פונדעססװעגן פיאבס סראגיש זײן השגה אץ נאשירלעצן קערפערלעכן שםעיץ, אין ס1יס פון זײן בן־יחיד א. א. װ. — איר לעבם אלץ אין די .א1יסלאנדן', װו זענען איבם נ־י אײך רי אנהאלסן אין קןנקרעםן ײדישן לעבן, װו זענען די שארבינדונגס־פעדעם אײערע פיסן אקסועלן ײדישן לעבןז פרא6. 6. שניאורםאן פארסראכס זיך און זאגםז — אין םײנןנ 6ריערדיקע רײר האס איר ש1ין געהאס א סשיק ענספער א1יף דער פראגע. איר םארשםײסז בײ די גי1 ■ םע דערנרײכונגען 6ין דער םאדערנער ײרישער ײעלםלעכער קולסור שםיים איבם די גרייסע א1י6נ*עע בו װעקן און אקני• װירן די פןסעסישע, עקססאסישע אור-ענערג-ען שון דעם ײדן *ון םענסשן• איך האלם עס 6אר די געװאלריקע ס־םפםאםען 6ין דער נײער בײם—דער א1י6שװונב 6ין דןר מאדערנער ײרי• סער פעדאגאגיק, װאס װ ל ם ו ן דעם אין א י ן דעם קינד דערביען דעם שעפערישן םענסש;; אז1י איז א1יך באדײםנ• דיק דער א1יםשװונג 6ין פיזישער קילםור אץ דער יידישער װעלס. דאס הײםם אײגנסלעך, אז דער םענסש װיל ויך 6יויש ברעננען העצער װי ער איז, ער װיל באקענען אין בא• הערשן נישם נאר די ארוםיקע נאסור אין די סאביאלע סב־ביז, נאר א1יך די אײגענע םענםש־נאסור• פון אס דעם אלעםען איז ארנאניש א1יפגעשםאנען די ,סענםש-געזעלשאפם׳, װאס שסרעבם נישש נאר די פיזישע כ1ח1ת פינס םענסשן, נאר א1יך זײנע עסיכישע אוריכיחית בו דערקענען און פראדוקסיװ זײ א1יםנובן פאר דעפ קילסוסגייםס־קן. אם די םענסש-געיעלשאפם שםיבס זיך א1יף דער םענסש-װיסנשאפס, װאס װיל אין קעגנ• זאץ פון דעם גויש-עראסישן ססיכאאנאליז ו6ין סריידן א א.) 5ארשן דעם פענםשן אץ זײן רעאל-אוםענדלעכער םילגעשםאלםי• קײש. װענן דעם האלס איך איבם םײנע רעפעראסן אין װעגן דןס האכ א־ך איבס םארענדיקס א גאנבן בוך, װאש װעס בקרוב דערשײנען. — װער נעםם אנםײל אץ דער םענסש.נעזעלשא6סז איו עס בלו־ז אײדישע געזעלשאםם, בי א1יך נישנ*ײדן נעםען י־ן איר אנםײלז — די םענםש־גזזעלשאפם איז אײגנסלעך אויפגעקוםען בױישן ײדן• איך בין אײגער 6ין אלרע םיםגדינדער, נאר אז1י ײי זי םראנם אין דך די נייםיקע םסקנא אדער דעם ארגאנישן פראנרעס 6ונם ה־ינסיקן קולםור־היסםארישן לעבן בכלל, האם זי יין ייר שםאם געפונען אן אנםשפרעכנדלקן אםקלאננ בװישן נישש׳ײדן. די איםפולסן, האלס איך, װעלן א לענגעיע בײס יװ־סגײן פון ײרן, 6ון אס דעם אײביקן אוםרו״װאנדערער, װעיכער װיל עקשנ1תריק אינם סאציאלן יון אלגעםיין-גײםסיקן יעכן דערקלײבן זיך צים לעבםן כיוםרשס־אוםדערגר״כבארן שװש שון װעלם יון םענםש. אבער פיר האלסן דאך ערשס נײפ אנהײב, יץ איך מיל דא נישם זײן קײן נביא. ייך לײג גרו־ס האשנוננען א1יף דער םענסש־װיםנשאפם און םענסש• נעזעלשאפם. — און װי נעםם ייר א1יף די ײדישע ליםעראסירז בין *'1 דך נישס ס1עוע אז די יידישע ליסעראסיר איז אײך עפעם יײעסד, זי ביפריריקס אײך װײניק און איר לענס, װי אן 1עי זײם פין איר, א1יםןר אױז