Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. Seite 244

13 זא ליסןרןרישן נל זטןר 244 א שמועם מיט פראפ. פ. שניאורםאן — אין גײעי ײדישקייס און װעלםישקײם — איז דא צװישן זײ אן אנתע צי;1י8אארונג? — א־ך הןב נעפילט, אז די װעלסלעכקײם, די ששרעננע עפפירישקײס ע?נס אייף 6אר דעם גייסט נײע פערססעקכיװן, װעלכע קאנען געסינען א ממשותדיקן װענ בום אײביק, נישס נאר אין דער מיםםישער אפנעםראגנקײם, אין דער םיסטישער װעלם-6רעםדקײס, נאר א1יך א י ן און פ ו ן דער מםשותדיקער װעלר• ם־ך האס, לםשל, אינטערעםירט די נאםורװיננשאםםן, װעלכע קאנען אין די פםשותדיקע נאטור-דערש״נוננען איויסנע• 5ינען די א־נערלעכע אײביקעגעז.גן. אב;ר אין די אלע זוכע■ נישן, װי גרוים זײ זאלן נישט זײן, האנ איך דערגילם א קאלס׳ קײם. זײ האנן נישם נעקאנש פארבײסן דעם חסידישן פאםאס, די אלסע ובקות. געזאנג און םענץ, לםשל, חאם זענען געװען בײ םיר א נאסירלעצע שםחה דראננ, זענען פארםריבן געװארן אויף דער בינע, װו א־ך קאן נאר פאסיװ צוזען• אין געװײנ• לעכן לעבן זענען זײ על פי רוב נאר כאאנישע, צופעליקע דערשײנונגען. שפעטער, אויף דעם מעדיצינישן פאקולטעס האט םיך באזונדערס נעצויגן צו פסיכיאסריע, צו דער פארשונג 6ון די מענסשלעכע נשפה־טיפעניש! צוליב; זעלבן כעם האב איך זיך 6ארםי6ט אלץ מער אין די װערק 6ון װעלם־ליטעראטור. איך האב געפילט, אז נאר בײ קעגנזײםיקער םיםארבעט 8ון קינ• ססלערישער פ־אדוקםיװער לײדנשא6כלעכקײם און אםת-זוכנדיקער װיסנשא6ש קאן םען ארויסבאקוםען עפעס װיכשיקעס, נרױםעס. — װען האס איר אנג־ הויבן שרײבן. און דאס? — װי אלע אנ6אנגער האב א־ך אנגעהויבן םים קלענע• רע נאװעלן אין שירים, נאר זײ פארברענט. דערגאך בין איך ארויף אויף חײם גראװיצער, או־ף דעם םיפישן זו5ער, װאם זוכנדיק פ־לט ער שוץ י ע נ ע ם באהאלסענןם פלאם, װאם אפ■ אט דערגרײכם ער אים, װאם סילם אן אים און זײנע זוכענישן םים א שטענדיק׳גליענדיקן ציסער. — האלס איר נישט, אז אין .חײם גראװיצער׳, האם איר זיך באנוצס םים מאדערנע קונםכ-םארםען און םאדערנע בילדערישע אויםדרוקן בײ אמאליקן געראנקען-געראננל, בײ דער אמאליקער סביבה? — אויף דעם קאן איך ענס6ערן אי י א, אי נ ײ ן. די ראנגלענישן 6ון דעם נעםאלענעם נראװיצער זענען אײביק אלם און נײ, מי די ראנגלענישן, לםעל, 6ין 6ו םם אין פער גינס געםע און איבסען, װעלכע הארן נעװאלם קינססלעריש אװעק■ שםעלן די פראבלעםען 6ון קילםור און לענן, און האבן צוליב אביעקטיװקײט ןװעקגערוקט די פראבלעםען אויף װײטע היסםא■ רישע םיטישע געשסאלםן. אויף אזא אויפן גןװינס םען פער• ספעקטיװן און די נויםיקע קינםסלערישע דיסםאנץ. איך האב געװאלם פאכן א פרוב (א1יף װיגל ד;ר פרוב איז געלוננען איז אן אנדער 6ראנע) די דאזיקע לעצםע פראבלעםן פונם לעבן צו סארקערפערן דורך דער חםידישער םיטאלאגיע. — װעלכע פראנלעםען, אײגנבלך? — די פראנלעםען, לםשל, פין אין עור םלבדו, דאב פראבלעם סונם אײביקן געראנגל סון די אור־קעגנזאצן-װי קער• פער און גײסם, לענן או• םוים, גאם און װעלם, אורשםערץ אין די נשמח־לײדנשאססן, װאם אם פארשםעלצן זײ זיך נלוםרשנ פיט דעם חוםר און אם סארלירן זײ זיך אין אײב־קער גײסםיקײס — אבער דאס זענען אלץ אלגעםײנע, ,אנססראקםע׳ פראבלעמען און די א ײ ג ע נ ע ספק1ת, זוכענישן? פיא6. שישל שגיאור• סאן סזרנעמט גאר א באװנדערן ארם אין אינזע• ליםעראטיר. ער דיאס ארײננעבראכש א רײ אינסערעסאנסע װןסגשאפסלעכע װערק אוי&ן געביט שון פסי• כאלאניע אוןפםיכיאסריע און 6ון דער אנדערער זײם-געשאשן דעם ארי• גינעלן ,חײם גראװי• צעו׳, אין װעלק ער האם או גגזנרזכט 8אר אינז די חבדישע װעלם, איר כב בה און 8ילא• סאפיע, אירע זארגן און סרײדן, ראנגלענישן א ן זוכענישן. אס די צװײ עלעםענםן אין ד;ם שאפן פון פ. שניאור• סאן שםײען װי באזונ־ דער, ער אלײן באםים זיך זײ צו.1־6צושמעלגן. סוף־בל-ס1ף זענען עס צױײ װעלסן, ביידע װיכשיקע, בײדע אינ• סערעסאנסע, װאס 6אננען ש. שניאורסאנען. ש1ין אין אנה1 ב שםועם םאכן םיר אויםםערקז*מ דעם חשיבן נאסט אייף אט דער צעצװייקײם אין זײן שאפן, און שרענן אים: װאס איז עם - װ ע נ ן אדער פ ל א נ ט ע ר נ י ש ן? װו איז דער סינסעז שון חס־דישער ובקות אץ םענםש-װיסנשא6ס, װאם זײ בײדע פארנעםען אזוי שטארק דעם געלערנםן און קינססלער. משםעות, אז די פראנע האס געסראסן אין סאסע פינםל ארײ;. פראש פ• שניאורםאן פארסראכם זיך, ער רייבס זײן שסערן, הײבס זיך א1יף 6ון ארט, זעצס זיך צוריק און לס1ף זאנט ער: פרוןפ. 6. •שניאורםען — װי איר װײסט, האס זיך םײן לעבן אז1י געשםאלסיקם. זײענדיק נאך איננאנצן אין פײן חבדיש נײסםיקער הײםאס, האב איך םיך ש1ין געצויגן צו דער אםת-זוכעניש 6ון דער װיסנשאפם און גלײכצײסיק - צו דער שײנער קינסם. איך האב אײגנטלעך םים דער 6ריערריקער װ^לט נישם איבערגעריםן, נאר דער חבדישער דראננ םאקע האס פיך געשטופם צו נײע אמת־ זוכענישן. יעדער ד1ר האם זיך זיינע שליפלען און זײנע שסאפ• לען צום געטלעכן. - װעל5ע זענען דאס די שכאפלע;, און װער זענען די רבײם? - רבײםז נישם דאס איז דער עיקר, דאם װיכסיקססע - קינסם און װיסנשאסם. םים דער שסרענגער חםידישער ריסציפלין האב איך נענומען זיך לערנען בײ בײדע. - װי ארום און װען זענס איר אװעק סון דער עככ• ײדישער װעלס? - א־ך בין נארנישם אװעקנענאננען. ס׳איז אויםגעמאקםן דאס נייע אין עצם׳פיםן. איך האב נארנישם באפערקס, װי דאס נײע האס זיך געםוישט פיםן אלםן.