Literarishe bleter · 1927-03-25 · 12 (25.3.1927) · p. Seite 236

12 זא ליסזרוריױ נלזסזר 236 ײ ז■ י זזו < 119* ₪>(ומ'סעו-פאר״ו; 1 א '1 3 ו י 7־ 1 ^3*^1 ■ יזדי^ז ₪₪₪^₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪^₪₪₪^^ו₪₪₪^ צררײ װאכן 25. מערץ 1927 בין הזמנים ביז ה־י־יןר סלענס דער ײדישער־סעאםער־אין-הזםנים א׳ן ס1ילן זײן ערשם נןך ■סח. װײל ד$ס באשסיםען דןם םעןןפער■ םעז$ן איז געלעגן א1יסשליסלעך אין די הענם סין די אונםער■ נעםער. האבן זײ םאקע נע&ןכס די כעזןונען, ױען ס*ר זײ איז געלוען באקװעםער: $נגעה1יבן ראש׳השנה, נעענדיקס נןך יפים-ס1בלם אין *ײן גר1יםע ײדישע גײדע פסח, ןרײנגעכןפם איבערגעלןזם ןן א זומער־םעזןן דעם איז װינםער-סעזןן י1ם־ס1ב■ די סןרװןלםונג 0ון זײן ןנדערש: 09 װעס הײ.יןר ײדישן *רםיםםן-סןזרײן האם, אין הספם םיס א באשלוס 0ון לעגסן צוזאםענסאר, באשטימס דאס ןנהײבן דעם זוםער-סעזןן דעם 1-םן אםריל און דעם װינםער־סעזאן ערב ראש־השנה. בדי דער זוםער׳סעזאן ז$ל א1יך הןןבן 8 נוםע קאסע׳סענ: םסח. און דעם גאנצן פ#ר שבועות, ס זןול קענען דעקן די הײםע זוםעו• חדשים, װען די געשעסטן אין די סעןןסערן זענען גןר שװאכע. בײזערן זיך די אונםערנעםער. ס׳סײטש: זוםער ד*רף םען זײ נישס בינדן. דער עולם צעפןרם זיך, ןןלײן איז פען אוין א מענםש, ם׳דארף א1יך ערגעץ סןןרן ןפרוען• אין ןז דער אקםיןר האס בײ זײ ןפגעארבעם דעם װינםער און זײ האבן אים נישס געגעבן םאסעריעל די פעגלעכקײס ןןפגושפןרן כןסע א1יף איין ח1דש זיך אפגורוען זוםער, רןם דערמאנען זײ נישס• םרעגם זיך װידער: א1יב ש1ין ין ענדערן דעם םעזןן• סיםסעם, סארװןס עפעס צװײ םעזןנעןז ש1ין בעםער װי סיאיז בײ די אום1ת-הע1לם — ן יןר־סעזןן, ןדער װי ס׳איז אין די ןםעריקןנער ײדישע סעןסערן: ןסעזןן סין 40 װןק• װילן םיר דןס ןװדאי! דעריבער, צוזןםען םיסן ענדערן דעם םעזןן-סיססעם, װירן םיר א1יך ענדעק דעם לוין-סיסםעם: סון מןרקעם און פרןגענ־ םער איבערגײן א1יף גןזשעס. דערמיס זענען םיר ק1דם-נל א1יםן, אונזערע אונםערנעםער זןלן סןקע װערן פים לײסן גלײך. װ״ל א1יב ן דירעקסאר צןלם ןלײן די ןקסיןרן ן גןרןנסירםן ליין. (נישס װי ביז איצט — די ןקםיןרן זענען םים אים, ם׳שםײגס■ געזןגט, שותסים...), איז ער געצװוננען זײן סעןםער צו בןסרןכנן װי ןנעשעסס• ער םוז ש1ין זוכז גוםע סח1רה: ןננןזשױן ן סרופע 0ון די בעססע ןקםיןרז, סןרזןרגן זיך םיס ן נוק רעפערסוןר, ןכסוננ געבן א1יסן עסםעםישן אויסזען סון םעןסעו. מים ןלע םיםלען א1יסה1יבן זײן קינססלערישן ניװן• םיס ל;= ןלעם, װײסם ער, צים ער ע1לם, ברענגם ן נוםע קןםע■ דןן איז ש1ין נישם נויםיק דער סיםםעם 0ון צװײ סע• זןנען אין יןר. דער דירעקסןר שליםם ש1ין דןן ןפ סיסן ןקסיןר ן קןגםרןקס א1יף ן גןנץ יןר םיס ן בןצןלםן חיוש אורלויב. דןן װעס אפשר דער בעסערער ײדישער ןקםיןר נישפ דןרסן זוכן זײן שסיקל בר1ים ערנעץ־װו אוייםער די גרענןען סון פוילן. דןס דןרפן געדענקען די, װןס זײ איז םײער ד ײדישע קולםור און א1יך די אונסערנעםער, װעלכע הן|בן נ?י ן חוש סןר םעןסער-געשעסס. 811<• דערשײנט1יעדע מחוץ למחנה װער ס׳האם ןסענע א1ינן, זעס: עס שםײס דער ײד׳ שער ןרםיםם נןך ןלץ כחיץ למח:ה• הינסער די ם1יערן סון ײדישער נעזעלשאסםלעכקיים. א־נעם ןדער א צװײםן הןט זיך א״נגןנעבן ןרײנצוכאפן זיך ןינעװײניק. װעמען דורך זײן דןלענס, װעפען דורך זײן רירעװדיקײם און װעמען דורך זײן חוצפה. ןבער דער ןרסיםט װי ןזעלכער, די איסיםםישע פרןםעסיע איז אין דער נײער קילםור-געמײנשאפם נישם ארײן. נישם די געזעלשאסם אלײן א־ז א ן דעם שילדיק. א1־ך דער ןרםיסס. ער הןם געװיםע געשעענישן אין דער װעלם נישם דערזען, געװיםע ענדערוננען אין לעבן נישט באםערקס, געװיםע ערשײניננען אין סעאםער נישס דערשאגם• ער הןם מיס שםןלץ געסראגן די געלע לןסע סון בירנערלעכער סןר־ ןכסונג און קײנםןל נישס געפרוװס ןנטקעגנצושסעלן זיך דער געזעלשןסט פנ־ש אל פנ ם. הערשן װילדע בןגריון װענן ײדישן ןרםיסס: װעגן זײן עם־ארצ1ת, װענן זײן צעלןזנקײם, װעגן זײן פוסםער גןװה. און םען זעם נישס: זיין צונעבונדנקײם צום סעןסער, זײן םםירת• נפשדיקע איבערגענעבנקײם, זײן שװערן נערןנגל 0ןרן קױם, זײן סןרלןזנקײם און סןרװןגלםקײס. דןם מוז נעםען ן ס1ף. א1יך דער אײרןפעלשער ןרסיסס איז לאננע הונדערטער יןרן נעשםןנען םחוץ דער געזעלשןסס. .אינסאם׳ איז אין ר1ים געװען דער ,היםםרין׳, נישם ז1כה צו דער לעצטער סרײסס און צו ן קבר אין געהײליקסער ערד. אין סרןנקרײך 0ון לואי דעם ז\1^ איז ער געװען דער ,קןסעדיאנם׳. איבער דײסשע שםעס און שםעסלעך הןס, װי ןסס ם׳הןם זיך דערנענסערס ן סרופע, געהילכס דער רוף: ,ןרןפ די װעש ס ן פל1יט, קןםעדיןנסן קופען׳. ןבער הײנם איז דער אײרןפלשער ןרםיסס, דןם אײראפעלשע סעןםער, א סײל םון דער אײרן־ פעלשער נעזעלשןסם, םון דער אײרןפעלשער קולםור. אויך ביי אונז װעם ןנדערש נישם זײן, ק ן ן ןנדערש נישס זײן. עס װעס נןך נעםען ן צײם, ביז אונוער סעןםער װעס זײן ןרגןניש סןרבונדן םים אונזער געזעלשןסס, ביז עס װעם װערן ן רינג אין דער גןלדענער קײס פון אונזער קולסור. עם װעם נןך קןססן ן סך םי און ןנשםרענגונג, ן םך ביטערע קןםסן, ן םך ןנס1ישונגען. ןבער קײן ןנדער װענ איז נישסן. 0ון דעם העננם ןס דער ג1רל סון אונזער סעןסער. עס הןס ן זכות הקױם נןר א1יף ןז1י װײס, װי װײם עס איז געקניפס און גענונדן מיס אונזער קולםור. םוז דער קץםף געסירס װערן א1יף צװײ סיןנסן: םים דער געזעלשןסס, זי זןל ןנדערש קיקן אייסן ןרסיסס. םיםן ןרםיםם, ער זןל זיך ןריענסירן א1יף די געזעלשןסטלעכע כח1ת. דןס איז די לןזונג סון די ,םעןםער־ידיעות׳. דער ציל סין נײעם קורם אין ןרםיסםן־סןרײ(. פיסן פנים צו דער געזעלשןסם.׳ י• נןןזשיק מ• װ•