Literarishe bleter · 1927-03-25 · 12 (25.3.1927) · p. Seite 237

237 ליםערארישע 3ל*טער ר־12 זא ד״ לעצזן װא2ן וז*ט ד*ס ם;*שןד 6ו; ״ול״ום *דלע־ן נעשט״לם א־ן לןןדז ־םדר וב״י װ או״טטא־קו״טטן ז**ל. דל לןצשן פוודסשןלונגןן הןוב; א־ו״־נן־יטן א״ן עו־וןט וו רון־וןסאלן א נטע־ןד• י״*צג ױזייס אד?ער וװן ז״ין ם >ו< דעט 15 ה. ה. צזזןת דןד לןצטן־ טןןרסטןלוננ *ין טןאטעד, הזןען זלך פאד דעט טעאטן־יבנלן שארזאטלט טו״זנטןר טןנטסן און װאדעם נןזעננט וי ארם־םם;. ד םדווע איז באסטאנען 8ק ט*לננדע אדט״םטן: ש־וין;: הדכה האליםס, רענינ*, שאום*;, סא״עװלםט, טארעדב*;; םענע־: אדלן־, גרין, לוא״, קאן, קראנץ, קורן. סטאקםעדןר, האםבודנער. קראקאורער ײדישער טעאטער אין קראקע שפילט הײנטיקן םעזאן א םטאביל סעאטער. עס איז ןןרגאניזירט געװארן דורך א געזעלשאםטלכען קאםיטעט (פאר״ זיצער הער ברוינד), װעלכער זארגט סאר דעם פאטעריעלן קױם סין טעאטער. א ספעציעלע ארטיםטישע קןןמיסיע פונם קאפיטעט (םארזיצער ד׳ר סײנער) זןןרגט םאר דער קינסטלערישער זײט אין רעפערםואר. די טרופע איז א געפישטע. אײן סײל זענען ארטיקע ארםיםטישע כוחוז, צװישן װעלבע עס זענען פאראן אויך אזעלכע, װאס זענען געקומען סון דער פוילישער בינע אדער האבן געענ■ דיקם א פוילישע דראמאםישע שול. דער צװײטער זענען פראםעםיא- נעלע ארטיםשן םון װארשע: דיאנא בלוםענפעלד, יאנאס טורקאװ, שערםאן, בראקארזש און ניםענצװײג. דאס טעאטער הןןש זיך אין שטאט קונה שם געװען םיט זײנע אוי״םפירונגען. די ןןרטיקע פרעסע רוםט זיך זײער װארעם אפ װענן אים, אסילו אויך יעגע צײטונגען, װןןם סימפאטיזירן נישט פיטן ײדישן טעאטער. די טרופע הןןש באזוכט דער םארזיצער םון ארטיסשן־פארײן און האט מיט א ספעציעל דערצו באשטיםשער קאםיסיע עקזאפי■ נירט די ײנגע םיטגלידער םון דער טרופע. דער עקזאמען הןןש נעגעבן זײער גוטע רעזולםאטן. לעצטנס איז אין קראקע אויך געװען דער אינסטרוקטאר פון םארײן. עס האס זיך אײנגעגעבן צו פארםעסטיקן דעם קאגט• ראקט צװישן םאריין און קאםיטעט, און זיך צונויםרעדן װעגן דער װײםערדיקער עקזיםטענץ םון טעאסער. דאס קראקאװער ײדישע סעאטער איז דעד ערשסער פרװו סון א געזעלשאסשל״כן סעאטער אין פוילן. בא שװערע מאטעריעלע באדינגונגען, בײ א נישט־פא• סיקן בנין (באכעגםקא) בײ שלעכטע טעכנישע מיטלען, האלט זיך דאס טעאטער א דאנק דער איבערגעגעבענער ארבעט םון די אר• טיססן און דער באצױנג םצד דעם טעאסעסקןןמיםעס. לאםיר האםן, אז דאס ײדישע טעאשער אין קרןןקע װעט הןןבן אריכת־יפים. דער נײער טעאטעריסעזאן ועם זז-סן נזערץ ענויקס ז־ך ווין װארזוז דסר װ״נסאר־סעזןן. וער נייע^ םעז*ן ו,1י:ם זיך *ן ועם ^■סן *סריל. עם קיםש-סאר *נ׳ווינערגרײיריננ 6ון די *רסיסשן, װ*ס *יז נ*ך ניסט **רענויקס. אין קימענויקן ניפער .םע*טער־ידיע'-1' ןךעין סיר נרענגען ו נןריכס װעגן ■*רנ*ננענעס סעז*ן ווין ועם *י*ן וין וער װזיסערדיקער *רנעש. ײדיש טעאטער — ברך 1• עם איז נאר װאס ארוים םון דרוק דער ערשטער נוםער םון ק״״ארטאל-בוך .ײדיש סעאסער*, װןןס װערט ארויסגעגעבן אינ• פער דער רעדאקציע סון ד*ר ם. װײכערט דורכן סארלאנ ב. קלעצ• קין פים דער הילף םון ײדישן ארטיססן־פארײן אין פוילן. דער נוםער האלט 128 זײטן און מאכט שוין אויסערלעך א פ־עכפיקן אײנדרוק—א דאנק דער הילע םון םןןלער הענריק בערלעװי. דאס בוך עפנט זיך םיט א ססודיע םון א. ט ײ ט ל ב ו י ם װענן ,נאט-ראליזם אץ קאנװעציאנאליזם אין סעאטער־, א. טײטל• בױס איז אײנער ם.ץ יענע ײדישע ארטיספן, װאס םארנעבענדיק אן אננעזעען ארט אויף דער בינע, האבן זײ נאך ״צײש אין אינשערעם עאר טעארעטישער טעאטער-פראבלעפען. א. טײטלבוים האש גע• הערט צו״ דעם אנסאפבל םון דער װילנער טרופע און זינטיעטלע■ כע יאר שפילט ער אין פארים שװארצם ק־נסשטעאםער אין נױ-יארק. זײן ארטיקל איז אינטערעםאנש סײ מיט דעם צוגאנג, םײ מיט דעם היםטוןרישן מאטעריאל, מיט װעלכן דער מחבר אילוםטרירט ז״ינע טעזיסן• די צװײטע ארבעט: ,שפורן סון פרימיטיװער דראמאטיק בײ ײדן־ געהערס צו ד*ר יצחק שיפערי. שיפער האט דך קונה- שש געװען אין סעאטער-קרײזן מיס זײן װיסנשאםטלעכן װערק .געטיכסע םון דער טעאטער־קונםט און דראמע בײ ײדן׳, םון װעלכן עס זענען איצט ארוים צװײ בענדער. און זײן באריכותדיקער אר- בעם אין ,ײדיש טעאסער־ שסעלט זיך אפ דער מחבר אויף די אלטע פורים־פנהגים און ז״ערע דראמאטישע עלעמענטן און אויף די ײדישע חתונה׳מנהנים בעתן פיטלאלטער. די עקספערימענטן, אויםטוען און דערגרײכונגען אין רוסלענ• וישן טעאטער הערן נישט אויף צו אינטערעסירן די גאנצע טע• אשער-וזעלט. װעגן זײ דערצײלש י. לױבאפירסקי אין זײן אר• סיקל ,דאס טעאטער אין הײנטיקן רוסלאנד*. לױבאםירסקי, װאם װוינס אין םאסקװע, האט געהאט געלעגנהײט צו זען םון דער נא• ע;ט די גלגולים סון רוסלענדישן טעאטער סאר די לעצטע יארן. צום ױבילײ םין דעם װעלט־בארימטן רעזשיסער מאקס רײנ• הארדט דרוקט זברונות װעגן אים מ. װײכערט. ם. װײכערט איז דער אײנציקער ײדישער םעאטעסטוער, װאס האט א לאנגע גײט בײגעװען און צוגעזען רײנהארדטן בײ זײן אינעװײניקער סעאטער־ארבעט. די לעבעדיק.אנגעשריבענע זכדונות ברענגען א נאנצע רײ שטריכן צו דער כאראקטעריסטיק םץ גרויםן רעזשי• סער און זײנע מעטאדן םין ארבעט. װעגן דער װילנער טרופע אין רוםעניע און אירע גרויסע קינספלערישע ערסאלגן אין סארגאננענעם םעזאן שרײבס י. ב א• ט א ש א נ ס ק י םון בוקארעשט. פמש דעם װערט פון ארעװעלאציע האס די ארבעט סון געװ. פארװאלטער םון קאפינסקי-טעאטער י. בארקאװסקי ,רעפערטואר, אנסאפבל, פובליקום און קאסע אין װארשעװער קא• פינסקי־טעאטער אין די יארן 1922 ביז 1926*. עם איז דער ער• שטער פרוװ אין דער ײדישער טעאסער־פיבליציםםיק צו באהאנ• דלען די דאזיקע םראגן םיט דער הילף םון םסאסיםטישע טאבעלעס. פיט אן אויססירלעכער איבערזיכט םון ײדישן סעאטער און *באריכט סון זוו\ צוזאמענפאר שליסט זיך דער אינהאלטרײכער נונער, װאם װער■ נאך באצירס םיט פיר גאנצזײטיקע אילוםסרא• ביעס פון װײםרוםישן״ פלוכה־טעאטער אין םינםק, םון דער װיל• נער טרופע אין רומעניע, סון םארים שװארצס קונסטטעאטער אין נױ״יארק אץ סון װ. י. ק. ט. אין װארשע. עס איז אבוך, װאס יעדער אײנער, װעלכער אינטערעסירס ייך כיט סעאטער, דארף אים לײענען. װאנדער־טעאטער ױלױם אדלער 26 װ*גן צ־ש איז איבןר דל *םןם און שפןטלןך פון פוילן (ריפנןפן־ן א װאנדעדישעאםער אונטןר דןר *נםיריננ טון ױלױם 11ילע־. נ*ך די נרויםע ןרםןלנן, פיל םןראללשן, סױ םפטןריןלע, 11*ני יל םיױפן דןם 15 ה. ח. נןןנדיקט אלר םורנע *וליבן *יטן־ן *י; 'יל״וס *דלןד קין *רנענטינן• ר*רט װןם ער ■*רבלרבן איבערן 'יש•'■ אין ד*ן זיך אוםקערן ק־ן יוילן, און *רג*נ;זירן סון ד*ם נז * *־ײן.