Literarishe bleter · 1927-03-25 · 12 (25.3.1927) · p. Seite 234

12 זא ליטערארישע בלעםער 234 און אק יןןר 903( איז דןרס געגרידעס געװןרן יי ביקזנשע .נעזעלשאפם פין ײדישער טןלקס־מחיק׳. דער איניאיאסןןר *יז נעװען דער פיןניםס גאסביושקי (איאס איו ער נגקןגס ודן ארץ־ישראל אונשערן נאםען אביאלאה). דעםאלס איז ער נאן געװען א שילער 6ין דער קןנםעדװאסןןריע״ ער הןם *סך גע• ארגעס אין דער נעזעלשאסס, און יארלאזס ה$ס ער די אר. בעם, נ$ר װען ער איז *רייםגעםןרן אין ארץ-ישראל. א גא■ דײסגדע רןןלע אין דער גרינדונג און אין דער ןרבעם םין דער נעזעלשא&ס, אין דער 1ײם פון איר עקזיסםענץ, ה$ם איין געשפילם דער קןםיןזיסןר ש. רןזןװסקי, װןס װיינס איזס אין ארץ-ישראד. די געזעלשאסם הןם ארײנגעזויגן אין איר קריױ די גאנ*ע םוזיקאלע ױגנס פין יעסערנורנ אין איז גין געװארן דער בענסר פין לערנען און בןארנעסן ״דישע פוזיק, םען דארף נישס םארנעסן, אז אין יענע סעג איז כמעס-אופ. םעגלעך געװען אאר אײד ארײנדונרעםן אין דער םאסקװןר קאנסערװאסאריע. געקענם האנן עס דערגרײכן נאר די, װאס האבן געהאם דארם א רעכם צו װוינען—און װי״אזוי האס םזן געקענם אזא רעכם באקוםעןז איך, לפשל, בין א שסיק זייס געװען דער אײנזיקער ײד אין דער קאפםאױטארישע איסײלונג םון מאסקװער קאנסןרװאםאריע, און ארײננעסראסן אהין 1ין איך א דאנק דעס, װאם איך האב םריער געענדיקס א אוניװעו• סיםעם, װאס האם םיר נעגעבן רע5ס צו װוינען אין םאסקװז• אנער אין יעסערבורג איז די זזוך נעװען אינגאנצן אנדעוע. א דאנק דער גרויסער װירקיגג םון די באריפסע קאםיאזיסאון נלאזונאװן און ריםסקי-קארסאקאװן, זענען אין דער קאנםערװ• םאריע אננענוםען נעװארן ײדן, אויף װיםל זײ זענען נאר גע■ װען םעלק און האבן געהאם א םוזיקאלע ציגרײסונג. אין װען זײ זענען אנגענימען געװארן, האבן זײ שוין געהאם רעכס די װוינען, און אלס יועל-ייצא האם זיך די םעלקע ױגנם קאנצןנ• טרירס אין יעסערבירג, און װען עס האם זיך 6אנאנדערגע• װיקלם די 6אן 6ין נאציאנאלן זעלבסשבאװוםסזיין אק דער קוננס, האס זיך די ױגנם אפגערו6ן באנײססערם און װארעס. עושס דעםאלס איז נעשאאן געװארן די אםתע ברײסע פעגלעכקײס ערנסס צו ארבעםן אויםן געבים 6ין יידישער םוזיק.; די יעםערבורנער געזעלשאסם האס פיך ארויסנערוםן פיז םאסקװע אויף זײערן א גרויסן קאנצערס אין נאװעסנער 1:09, אין דעם קלײנעס זאל סון דער קאנסערװאםאריע. םען האס נ|• זינגען םאלא, דועם און כאר, אויך געשפילט םאלא און או• קעםסער, אלע םאלקס־לידער אין ם״ן באארבעםוננ. דעם קאי• צערם האב איך געעפנס מים א םארסראג. די שפילער און זינ• נער זענען געװען זײער גוםע—אלע שון דער קאנסערװאםאריע־ױננס דער זאל אױ געװען פול געיאקס, יויין קאנצערס זעתן געװען פארשסײער 6ון אלע צײםונגןן ונישם םון קײן ײדישו, סארשםײם זיך) און זײ האבן געשריבן שיעםער זײער״װאויס װעגן אים. מיס אײן װארם: דער ערםאלג זנישם דער םאסװי יעלערו, איז געװען זײער א גרויסער און דאם האס םיכנעהאל*1 דער װײםערדיקער ארבעם םין דער ױנגער געזעלשאיס. םון העברעיש ג. מ■ פארלאג ב• היד־יעצהיז האם איר שוין נעלײענם דאס װונדערבארע בוך לעאן קאברין עריבערונגען פון א ײדישן דראמאטורג (א פערטל יןןרהינ. ײדיש טעאטער אין אפעריהע)ז (פיפ סי5 בילדער) •רייז £0ל א 6ינף און צװאנציק יאר צוריק. איז דאס נישס קײן װונדערו איבערהויים, װען םיר דןרםאנען זיך, חי תייניק פ נבשן פין דער ײדישער אינסעליגענץ האבן זעמאלס - און איך װעל אנסילעקן א סיד: אייך איצסער-זיך ארײננעסרןכם אין ת1ך פון דעם ענק: אק א יאר חושים ארום (יסח 1901) האבן םיר אויפגע■ פירס דעם אװנס םים א קלײנער יראגראם׳ענדערונג אין יעסער■ בורנ,-אבער שוין אין א נאנץ-אנדערער כביבה. דאס םאל איז דער אװנם אײנגעארדנס נעװארן אין א רײכער יריװאםער שםוב (ניי ה. סאראקן) לם1בת די ײדישע קאלאניססן, װאם האבן נע• ליםן 6ון דער אוםגערעםעניש. די בילעםן (דער ירײז זײערער איז געװען נישם קײן קלײנןרו האס םען צעסיילם צװישן באקאנםע. און אויך דאס םאל איז דער זאל (אגלענצנדע בילדער״גא• לעריע) נעװען אינער6ולם-150 םענסשן אדער םער. דא איז, םארשםײם זיך, געװען אינגאנצן אן אנדערער עולם װי אין סאסקװע, אנב, זענען דארם יויך געװען א סך 6ון דער שטו■ דירנדיקער יוגנס, אבער 3^5x1 אין די דערבײלקע חדרים. 6או• געסראגן האם דאם םאל ש. גינזבורג, אבער ער האם נאר גע• האלםן א קורצע ערע6ענונגס־רעדע, איך האב גערעדם אויך א מ־נום 6ינף און נאכדעם איז םען צוגעםראםן צו םוזיק. 6ון די אנס״לנעםער געדענק איך די זינגערין פונבעינ׳ נאך אײנע א זינגערין און דעם םענאר קון,־א שילער 6ון דער קאנסערװאסאריע, אבער דער .שלאג׳נומער, איז נעװען דער ביװוססער זינגער סארסאקאװ, װאס איז נעװען שסארק באליבס אין דער פעטערבורגער געזעלשאפס, דער עיקר-צױישן די יידן פון יענער צײם. ער האס געהאם א װונדערבארן ק1ל (צאריסאן) און איז נעװען א גרויםער קינססלער. ער איז געװען א .משוםד׳ — אנדערש האט קײן שזם ײד נישט געקאנם האבן קײן צו• סרים צו דער קײזערלעכער בינע. און אויף א סאדנעם אי6ן, װאס אים אלײן איז עם נישם געװען קלאר, האם ער זיך בא־ גײםםערט םים יידישן געזאננ און איז געװען פון אים גערירם ביז די םיפענישן פון זײן נשםה. איך געדענק, װי ער איז ארײן אין דעם ארסיססן-ציםער נאכדעם. װי ער דיאם אפגעזונ• גען .דאס קינד לינס אין װיגעלע׳. זײן ינים איז געװען א1י6- גערעגס און דערדיויבן, די אויגן-ברײס, םיף און סײכסע. .איר װייסםז איך האב ק1ים כח געהאם צו ענדיקן... הייב איך א1יף די איינן, װאלס איך ארויס םים א געװײן... אין ם־ר האם זיך אלץ איבערגעקערם׳ .. עם איז נישם קײן װונדער, װאם דער ,שװערער׳ צװײפלנדיקער ע1לם, װאס האם לכתחילה גישם גע• װוסם, װי צו באציען זיך צו ײדיש נעואנג, האט זיך שיעסער דערװארםס און אילאדירם םיס אלע בחוה... םון דעםאלם אן האבן די פאלקס־לידער, אין םײן באארבעםונג, אנגעהויבן צו פאינעםןן אן ארם אין די קאנצעיסן םון דער עסנאנראפיש• סױיקאלישער געזעלשא6ס, װו איך האב פלײםיק אנגעהויבן םיםצוארבעטן. און 6ון דארטן זענען די לידער אריבער א1יף די גרויסע ײדישע קאנצערםן, װאם זענען נעמאכם געװארן םיט םילאנסראפישע צװעקן. די לידער םלענס םען װנגען באזונדער, נישט אלע צוזאםען, װײל די, װאס האבן אײנגעארדנם דיקאנ• צערסן, האבן א לאננע צײם נישם שטארק געגלויבם אין ײדיש געזאנג. דער פארשסארבענער יחיאל םשלענאװ האס א סך גע• ארבעס לםיבת דעם ײדישן געזאנג• גאכן ערםאלג פון די ײדישע קאנצערםן אין מאסקװע, איז נעקוםען די צײם א1יף זיי אויך אין דעם תחום (ראססאװ יעקאםערינאסלאװ, װילנע און א.װ,). עם האבן זיך דערװארםם די הערצער 6ון דער פוזיקאלער לערן-ױגנס אק יעםערבורג