Literarishe bleter · 1927-03-25 · 12 (25.3.1927) · p. Seite 226

12 זא ליםערארישע 3ל לסזר 226 אין א6שר איז דן װידער שילדיק די 8לםי קללה: *י קאן ן םענסש נ1יען *ײ 6 6רעםדער קילסיר, יי ק?ן?ר י*עה א1יפםין םער װי ל8ושױענדן זײנס אין אײנזאאן טרעפזפ, סארשװענדן און אײנזאפן, אײנזאפן אין 6*רשװענדן. איז ןנם סאקע א גרייםער ס*רדראם,-אין נןך 8 גרעפע• רער-בײ גראנאכס דינאננ עו םעאסער. ,גאס ז$ל אײך העל8ן,-האם ער געװונסשן ײדישע *ר ■ םיסכן 6אר זײער אס6אר קײן אםעריקע,—אז װי דער ןםערי. קאנער ײד נייםיקס זיך אין עדייס און קאן זיך אן אים נישמ באגײן קײן אײן םאג, אז1י זאל ער זיך נ1יסיקן אין אײער סעאםער *ון נישט קאנען באנײן זיך אן אים קײן אײן טאנ• אס־לו׳. טעאסער־נ1יסמענדיקײם, אז1י פארשבײס גראננך םעאסער• און דער6אר םיז ער זיך ביען בום ײדישן םעאסער, װײל... אין גראנאכם ערשם נישס לאנג אנגעשריבענןם 6ילם, װאס איז געביים א1יף די זכר1נ1ת סון זײן שםעסל אודענקא, און װאם הײםט די ,אײזערנע װאנם׳ ודי אײזערנע װאנם בװישן ײדן אין קריססן) איז סאראן אזא בילדל. אשײגעבל װערס דערכרונקען אין ברינעם. קוםט זײן חבר, אײדיש ױנגל, 8 שפיקל תם, בו אים אייסן קבר אין זיבס א1י6ן בערגל ערד. אק דר1יסן איז קאלם• ה1י5ם דאם ױנגל, װיל דערװארעםען די ערד, דעם חבר זאל נישט ז״ן קאלס. ער נראבם אײן אין דער ערד בר1ים 6ון זײן חברם װעגן. זיבט א1יך גראנאך א1יף א בערגל עוד סון א 6רעמדער װעלס און גראבס אהין ארײן אלע זײנע גאסםיגעבענפשסע' שאסונגם-םענלעכקײםן. אבער זײ בלײבי 6ון אויבן*א1יף, דערג־-ען נישט ביז בי די םיפענישן 6ון שסיל אין םיםשסיל. ברענס טאקע גראנאך םיס אהעלן סלאם אין די גו1־סע סאלאבן 6ון דעם דייטשן סעאסער, אפער ער סארברענס דאים קײנעם נישם א1יםער זיך אלײ;. גיטל מײזיל ם. ל. האלסעריגס לידער, לײגם ארײן אין דעם אז1• 8יל, בי 6יל א6שר דייץ, עונקס װי ער סרוװם דערבײ 6ארנובן אלע דינאםישע גח1ת, װאם זענען געבליבן נישט־אויסגענובט אין דער סרעםד. אין דער אדעמד, געװים אין דער 6רעםד. דאס •ילט םען בײ אים אין דערהײם. דארם שםײט א שבתדיקער לײכםער, דארט איז ער םכבד די געםם מים כשין שמאלץ, דארט סרוװס ער אפאל םיס נאך 6או שידענע קלײניקײםן שאפן א רײן• דעקאראסיװע, 6אלקססיפלעך ײדישע שטיפוננ. װײל ער, דער 6אלקסימענסש. בענקס א6ס נאך דעם, ער בענקס א1יך נאך בניעיתדיקע 8ארםען סון לעבנס־שםײגער אין באצייננען אין קלאנס זיך אפס, אז ער איז בופיל סאר• שיקסעײעס און פארשקאבעװעס געװארן. שײגעץ-ײד. אייסערלעצע ײעלם-ײדישע קונסם. די אנסי• סעזן שסײען א1יף א6ס פאר איס. אין זײער שײכות שסעלס זיך אים םאר א1יף אזא א61ן. א1יםערל;כע װעלם-ברײסער, רײכער 6*רנעם-דער גר1י• סער, ה1יכער פענדער בריניבעד פון דעם ,הביםה׳.,דיבוק׳, ײדישע קינסם-לויםער ריחניית. ל1?סער םיבססאנץ-דער קלײנער בסלן סון דארם סאקע• שםײם דעו באגייספערסער פבלן םים אן א1יםנעשסרעקשער האנם בום ברײםן םענדער בריניבער, אבער יענער באמערקם נישם די האנס. װיל גראנאך צװינגען סענדעין בו באםערקן די אייסגע• שסרעקםע האנש, •ארבינדן יירישע םיבסםאגץ םים רײכער םארם. אין נראד ניאנאכס סריםיס״װער, ר1י-ערדישער םהית, גראד זײן שעםןרישער שסאף װאלם נעװען א ניםער באדן דערצו; גראר גראנאך װאלט א6שר נעהאנס אין זיך און דורך זיך שא6ן אש די שיוערע אין איםבארם •דלעכע פארבינדוננ. אבער דערװייל איז נראנאך װײם פ<ן דעם, אפשר דער• 6אר, װאס ער איז אינערלעך סיף און אינסואיםיװ נישם גענוג קאנבענםרירם, כרי צו פארװענדן זײן סארשװענדערישן שאפוננס• און לעבנס־קראפם א1יף עפעס א1י6צוב1יען. לודוויג פאן בעטהאװען (צום הובדערטםטו יארצײט ־182 26.111 — 1927 26.111 װערם אס דעם דאזיקן נאפען׳• אןער בעסהאװען האם נישם אנעדקענם קײן שום םעל1ת 6ון ,גר1יסע' םענסשן; ער האם נישס געהאלםן 6ין קײן ש ם נא1נית. א חיץ ״פין יער^ נא1נ1ת 6ין גוססקײם׳. און אס דעי ,גא1נ1ת 6ין גוםסקײס׳ האס ער געװאלם דינען םיט זײן קינםס. זײן גאנץ לעבן דארף' ד־נען אלס בײשפיל, װי אז1י צו קעם6ן םיסן לעבן, װי אז1י *י־פבו. שלאגן זיך א װעג און, דער עיקר, צי װאם 6אר א צ-ל צי שסרעבן. - און װאלם בעסהאװען נישם געװארן קײן גרויסער םוזיקער, װאלם ער דאך גןבליבן אין זכידן 6ון דער םעגסש• הײם אלס נר1יסער םענסש, און דער װילן צו דינען דער םענסשי הײס, בי קעםפן םיםן ג1רל בוליב דעם בװעק, האנן געלײגס א שסעםאל א1יף אלץ. װאם ער האס געשא6ן און א1יך א1יף זײנע בריװ. אס די *ייײ װירקן אויסן לײענער םים זײער א1י6ריכטיקער פשסות. ליבע. איז װער װ״סס: װאלם בעסהאװען גישס באקאנס געװארן אלס גר1־כעד םיזיקער. ײןלם ער נעװיס געקריגן א נאםען אלס גיויכעי־ דיכנער, א דאנק זײנע סאעסישע בריװ. אײנער םין די ליכסיקססע גײםםער 6ין דעם נײנבנםן י׳ה אין בוגלײך—אײנער 6ין די איםגליקלעכססע םענסשן, װאם האבן װען־נישטיאיז געלעבס; אײנער 6ון די גרעססע םוזיקער- און ציגלײך אײנער 6ון די אידעאלסםע םענסשן; א םענסשן• פרײנס - אין בוגלײך - א םיזאנסראפ, - אס דאם איז דער נ1רל םון בעסהאװענס לעבן. די גרויסקײס 6ון בעטהאװען באשםײם נישם נאר אין דעם, װאס ער א־ז געװען א געניאלער סוזיקער; װאם ער האס אנגעשריבן פיל םוזיקאלישע װערק, נאר אין דעם גײסס, װאם האס זײ געשא6ן, אין דער אלגעםײנער םןנדענץ םון זײן שאפונג. ,איך װיל — שרײבם בעסהאװען אין א בריװ בו זײן חבר ד׳ר װעגעלער - םײן קינסם פארװענדן 6אר דעם װ1יל 6ון די אופ■ גליקלעכע׳. און דאס איז נישס קײן םראזןן װער ס׳לײענט א1יפ• םערקזאם נעםהאװענם בריװ, זײן בװאה, װער ס׳שםודירט גענ1י זײן לעבן, דער זעס, אז בעסהאװען איז נעװען דורצנעדרזגגען םיס דעם געראנק. א1יף בי-לרכעיס דעם לעבן, א1יף בו-להכעים די אלע םניעית, װאס האבן נעשםערס זײן אנסװיקלוננס־גאנג, האס דאך בעסהאווען געשסרעבס בו חערן ,אסענסש״װאס איז