Literarishe bleter · 1927-03-25 · 12 (25.3.1927) · p. Seite 223

223 ליםערארישע פלעםער 12 זא סבר, ןןבער זױ וענען כןרןקסעריססיש ס#ר דןם דןןזיקן םי#י ער איז 6זן יענעם גײםם, 6זן װעלצן עס שםרןבם דער פןרק• םיזם, דער בןלשעװיזם און ןן װעלכן פען קאן זיך נישם םןרשטעלן דןם בילד םון הײנסיקן אײרן■* נא6סן איז אין .בויבערבארג׳ געשילדערם םיט ןביעקםיװקײם, װי א םענםש איז ער אםשר װײניקער-סיםאןסיש סין םעטעםבריני, ןבער ער איז ןן א ערך טיםער, זיין דיאלעקסיק איז ש*ר6ע אין די שסרײטן (.רעדעקאםםן׳) םים דןם םערכדיקן ראביןנןליזם, יענעם נכבודיקן םןרעלסערםן ליבערןליזם, בלײבט נאםסא שםענדיק דער געיעכסער — און װי הןןלם עס בכלל איבט אין דער דײםשער לי• םערןםורז — 6רעג א?ך: — זי גע6ינם זין נןך #לץ אין * כןןםישן בושם*נד־ נישסן נןך קײן 6;סטער קולטוריבןדן, נישםן קײן גײםםיקע געםײנשןםם, עס 6עלם * םירנדיקע םערזענלעכקײם, די 6*ר• נאננענע תקו6ת, דער איםירעסיןנױם האס זי 6*רםןגם. דןס אױ געװ<ן נערהארס האוםסםא ן.דער עקסםרעכיןניזם הןס זי נישם 6*רןן * גאנבע רײ סאלענסן. געןרג קןיזער אױ אײנער םין די בןװאוםססטע, זיין ב1ח ליגס בעיקר אין םעכנישן, ן שםןרקע באגןנונג איז םריץ אונרו. זײן סןלעגס איז שסןרק רעםןריש, בערם ברעכם דןרף םען םןררעכענען צו די בעםםע. אלםרעד דענלין איזן גר1י• םע יןםןנץ, — דןם אינטערעםןנסםםע איז ןבער, זןנט ער װײםער,- װןם אייםן אויבן־ןן אין דער דײםשער ליסערןםור רוקם זיך *רוים *לץ םער און םער דער רןםןן• ן לןנגע צײם הןם נעװעלםיקם די דר*םע. איר יחוס שסןםם נןך םון דער קלן• סישער בײם. נןך שילער הןם ןנגערוסן דעם רןםןן * שםי6< נרודער 6ון דער דיכטונג• איבם 6*רנעמם דער רןםןן דןס ערשסע ןרם. םײן ברודער הײנריך, י*קןב װ*םערם*ן. ריקארדן הוך (נישם ל#ננ איז *רויס איר נײער רןם#ן ,דער עוריקקוםענדיקער קריםםום׳ז-דןס זענען הײנס די סירנ• דיקע יערזענלעכקײשן אין דער דײםשער רןםןן־דיכסונג, (װעגן זיך שװײנם עניװתדיק ס#פ*ס ם#ן). — םיט װןס דערקלערם איר די דןזיקע ערשײנונג — 6רעג איך. — דןם איז כ#ר*קטערי״סיש #6ר אונזער ב״ס. דער רןםןן איו די דעםןקרןםישסםע 6ןרם 6ון ש6#ונג■ — פײנם איר נישט, *ז #6ר דער ירןיןנןגדע םון ר#• ם#ן הןס 6יל אוייגעםון דער 6ילם? — איך ה#לם שסןרק 6ון 6ילם. זיק סעכניק איז זײער נןענס 6ון דער םעכניק סון ר#ם*ן. עס איז 6|לש עו 6*ר6יל• םען ררןםעם, ןבער ריכסיק בו ברעננען א1י6ן עקרןן רןםןנען• ס#ר םײן ןיסןר 6ון דײםשלאנד הןב איך געזען * סילם, ב#■ #רבעס 6ון גןרקיס ,םוסער׳• ער הןס םיך שס#רק 6*רינסע• רעםירס. נןך םײן צוריקקוםען װיל איך אים זען נןך *ם#ל• איך סרעג אים װענן זײן שםעלונג צום אינםערנ#צ'#נ#לן ■• ע(.־קלונ• — איך הןב גרויםע סים*#סיעס צו דער ■. ע. ן.־ארנ#• נױ#ציע,-ענטפערם ער.-אינסערנןצי#נ#ל אױ דער ק ל ו ב, ןבער זײנע מיסגלידער זענען נישס אינםערנ#צי#נ#ל• יעדער 6ון זײ איז #6רװ#קסן פ־ס זײן אײגענער קולםור, ןבער יעדער 8ון זײ נעפס #נםײל אין דער געםײנזןםער םערבדיקער קולסור. נןך דער פלחםה איז איירןפע געװןרן קלענער, אינסיםער, דער אויסבײס צװישן די אײנצעלע לענדער איז ענןרם נעװןקסן• איך נין געװען אין # םך לענד^ר, אין םרןגקרײך, בעלניען, איבערזעצוגנ. ער 6רעגס זיך, צי אין # בערלינער ס#רל#ג און חורם איבער עםלעכע ם#ל דעם נןםןץ בערגעלםןן, פדי איכם עו פ#רגעדענקען. דער שםועס, װײזט א1יס, #6ראינםערעסירס אים. ער רײסס אים איב,ער א1 ף * װײלע און פןרםיקם גיך #■ אײנעבש, װןם װ#רס אין דרויםן, כדי םיר זןלן קןנען אוםגעשסעדס רןק. איך ה#לם םײן רןלע סון אינ#6רמ#ם#ר ס#ר # געענ• דיקםער. איצט הויבט ע ר ןן צו דערצײלן. — איך הןנ *ן אינססיגקסיװן א-נסערעס 6*ר ײדן. #ליין בין איך נישם קײן ײד. ןבער םײן 6ר1י איז םון יידישער ןס־ שס#פוננ. זי'שם#םם 6ון דער שלעזישער פןםיליע ■רינגםהײב• — הןס איר זיך נעענםער בןקענם םיםן ײדישן װ#רשעי — נײן. איך ב#ד1יער זײער. דןס םןל בין א ך אין װןרשע ן6יציעל. איך הןף נןך צו קוםען # צװײם םןל ■רי־ חאס. ד#ן װעל איך זיך א1יך נ#קענען םיס די הינסערקיליםן• זײ אינסערעםירן םיך שם#רק• — די ײדישע ג#םן הןם איר געזעעןז — דןם י#, אויך םים עסלעכע ײדן הןב איך זיך בא־ קענס. איר זענס נישם דער ערשסער ײדישע שרײבער, ם-ס װעלכן *יך רעד• צװישן #נרערע איזגעווען בײ כיר אײנער, זײער *ן א נםערעסאנםער. # םי■ םון # םזרח ײד. * קלײנער זשורנןליםם. ןבער םים # םערקװירדיקער אײנםילעװדיקײס, # 6ענ#מענאל<ר באהןװנסקײם אין םײנע װערק און *ן ןריעגםןציע אין די ■רןבלעםען 8ון םײן,צוינערבארג׳, װןס איז םםש צו באװונדןרן. — א1יך איצט ב#שע6טיקם םיך * ײדישע טעםע-דער־ זײלם ער װייםער - א ביבליש-היםשןרישע. די יוםף-לעגענדע. פון שםענדיק ןן הןס דער דןזיקער ששןף * געװןלטיקן צו• צױננם-כוח א1יף םיר. די םעםע איז ן בןליבסע אין דער דײ• סשער ליםערןםור און איז שוין ןסס באהאנדלס געװןרן. איך װיל זי איבערדערצײלן סון דןס ניי. און *ז1י שילדערן, װי זי װןלם פןרגעקוםען, ו ו ע ן זי װ#לם #6רנעקוםען. איך װיל זי ל#ק#• ליזירן #רום 1450 #6ר קריםטום געב1ירן. צװישן יצחק און יעקב זענען, לוים םײן םײנונג, געװען ן צװןנציק ד1רות. אברהם הןם נעלעבס אין הןםורןביס צײםן, *רום 3000 #6ר קריםםוס נעבוירן. י1םסס נעשיכםע #6לם א1יס אין דער צײם 6ון אםי־ נןסעם /ון. עס איז נעװען ן םישקולסור, # געםיש סון בבלישער און עגייםישער קולםור. דער ם#ל#רער זזונען) ם#נ#םעאיזם, װןס איז זײער ענלעך צום העברעישן םןנןסעיזם, ה#ם זיך סארשםןרקס און רןס הןס דערסירס צו # קןנסליקס םים דער ■ייסםערש6#ם. ער גיס נןך איבער ן נאנצע רײע קולםור־היםסןרישע סרסים. # באװײז, םיס װןס #6ר * בקיא1ת אין ערנסם ער טרעם צו צו # דערצײלונג. ער 6רעגם זיך נןכן סײםש סון די נעםען יצחק יעקב י1סף, נןך זייער אויסלייגן. #6רנ#םירם דעם ענםסער• — און דער םןדערנער ײד אינםערעסירס אײךז-סרעג איך- *ין אײער ,צויבערבןרנ׳ איז דןך ד# # ײדישע געשםןלם? — עס הןם ןנדערש נישס געקןנם זײן. דער ,צויבער־ נארג׳ װןלם נישם נעװען סןלקןם, װען עם װןלם נע6עלם די געשםןלם סון נא6ס#, ןזן םי■ װי נא6ם# םוז זיך צוזא• סענשםייסן (•*וזםצזםמם^חאת;^״^) םיס דער אידעען־װעלם 6ין •צ1יבערב#רג'י נאסםא איז # םינסעז 6ון צװײ עלעםענסן, ױ#ס, אץ 8לוג גענוםען, װײזס א1יס, אז זײ לןזען זיך נישם פ*רײניקןי דןם זענען די כל1םרשםע עקסםרעםען: רןציןנאליזם און פיסםיק, בײם :ידן זעגען זײ סארײניקס, די אינקװיזיסן־ ריש - קןסוילישן םענדענק זײנע םאצן נ6#ס#נען קןפיליציר■