Literarishe bleter · 1927-03-18 · 11 (18.3.1927) · p. Seite 216

װ תא ליםערארישע בלזנםער 216 .דער אונטערגאנג פון דרוהער-פאך בײ ײדן אין פויק בײ וזנו 6ירט זין *ז1י: א ױנגל ם*לס *ריץ אין א דרוקערײ, מו ער קערם לכתחלה אוים די שטונ, םןלגט א נאנ., סרןגט ץס אעקלעך, און םאםעיעך רוקט ער זיך בו בים קאסמן און מען ער װײס ױו עס לינם אן א1ת, נײס ער אװעק אין 8 בװײטער דרוקערײ און םארדינגט זיך ש1ין 8לס געהילפס• זעעער און אין 86רל1יף 6ון 8 יאר-נװײ םעםס ער א1ים 5-4 דרוקערײען, ביז ער װערט, גןרנישם לערנענדיק און נןרניטם מיםנדיק, פארװאנדלם אין 8 כפו״זעבער, דןם זעלבע איז א1־ך בײ די םאשינען. 8ז1י־8רום װערם .בונעשםעלס* 8ן 8 שום קןנסרןל בענדליקער עםי-הארבים: נישם נאר 8 זעבער קען ניסט ***ה ני״ס נ8י 8 פאשינען-םײסטער קען נישט די םאשין, נ$ר 8 םײל קענען פשום נישם איבערלײענען, װאס זײ דארפן זעבן און דריקן• דער דרוקער םארײן האס נר1יםע םארדינססן םארן ײדישן דרוקער־ארבעטער, ער האס א1יםגעקעמ6ם 6אר אים נוסע םאםעריעלע באדיננינגען, די בעסטע כםעם און דער גאנבער ארבעסערשאםט אין ם1ילן. דןר םיניכים־פרײז 6ין 8 דרוקער• ארבעםער איז 30( יל• 8 װאך, בײ בײםוננען םים 30 פראע• םײערער אין נאכם-ארבעס ססז פרןןב. טײערער• אםת, בײם הײנםיקן טאנ זענען די פרײזן אין די םריװאכ־דרוקעו״ןן רעדיבירט• 8 חוץ דעם באקוםם דער דרוקער-ארבעכער י^פלסע י1ם*ט1ב<פעגסיע פאר פכח, שבוע1ת אין סבית, ב*ב8לםן אורליינ און קראנקן-קאסעס, דאס 8לץ הןט דער דרוקער-8רבעסער 8 דאנק זיין גלענבניער ןרנאגיזאביע. דער דרוקער>86ריק אבער האס נישט געזארגם, 8ז זײנע םיםגלידער זאלן מןרן גיםע סאצלײם. אסאל האט א דרוקער-ארבעםער זיך נעםוזס ל ע ר ג ע ן, כדי בי קענען ארבעטן, א1־ב נישט, האט ער קײן שסעל נישט געקרינן, אדער ער האם יארן-לאנג געקענס זינן אויף א נידדיקן פרײז. איבס, װען ער איז א םיסגליד 6ון סארײן• מוז ער ש1ין קרינן ארבעם, בי ער קען, בי ער קען נישס• םים א פאר יאר ביריק, װען עם האם זיך אםנעשסעלס די ארבעט פון שטיבעל-םארלאג אין נאך אגדערע פארלאגן, האם אננעהייבן הערשן אץ 6*ו 8 שרעקלעכע ארבעםםל^זיקײם. דער 6ארײן דיאם אײננעטײלם די ארבעסער אין בװײ קאםענאריעסז אין אינעסנדע און ששיבע געבערם, אין אין נישס-ארבעסנוע און שםיבע נ ע ס ע ר ס. די לעבטע זענען אלץ םער געױאקסן. אנשטאס ארבעםם־פארטײלונג, אז1י, אז װיפיל ארנעס עס איז פאראן אין שסאט װערם פאנאנדערנעסײלם בװישן די םיסגלידער א1יף גלײכע איבעםס םעג אין ײאך, - פארלאג ״אריענט׳/ ווארשע װל. םט. רײמנט פ 1 י ע ר ז עיע■* אין פיר בענדןד, איננערזעבט טיט דןר דע־לױבניש פ-ן פחב-—שלמה ראזפנבפרכ ערשטער נאנד - הארבםט — 6 גילדן בװייטער באנד — װינטער—6 ״ ס דריטזןר באנד - פריליננ — 7 ״ ״ פערטער באנד - ו ו ם ע ר ־ 6 ״ 13.196 .0.^1.? ,■2 1£1זווט81א 3^123•!■^ "זסנ1סע8, 1 1 עס װונדערם םיך זײעי, װאס די ,ליםערארישע בלעסער׳ לײנן אז1י װײניק אכם א1יף דער םעכנישןר א׳יםפירונג סונם ײדישן בוך, פונם ײדישן זשורנאל; בי זענען םיר ש1ין װירקלןך אז1י אפנעלאזם, אז די ע ם ס ע ס י ש ע זײם פון אונז;רע ליםערארישע אויםנאבן ארט אונז לחלוםין נישס, ם׳ז^ד אםאל א רעד סון װעגן דעםז... פים נאר קנאפע אויסנןםען, קען םען פשום 8 ײדיש בוך אין האנם נישס נעםען• ײאלםן יאס נעװען כאטש ביליקע א1יםגאנן. נײן, דװקא די װאגיקע ליםעראסור־או סגאבן, םים נאר גיויסע פדעסענויעס און אמניביעס. אז א־ר עפנס-א1יף אזא בוך, איז פשוט אופםעגלעך בו לײענען א װארס. װען א1יפן פ1ילישן ביצער־מארק האבן זיך גענוםען מערן די 95-ני8שעויקע אויסגאבן, םים א שלןצסן דרוק, שלןכסע קארעקטור און געםײן פאפיר, — הןם די גאנבע פיילישע פרעסע, אן אונסערשיד 6ון ריכםוננ, געםאדלם די דאזיקע ערשיינונג, אין די בןםערע בוכ• הענרלער האבן זיך אסנעזאנס די דאזיקע .ליטעראסור׳ בו פארשפרײטן• בײ אונז אבער העיס םען נישם, ם׳ואל זוכן 8*ילו די סיבה, בוליב ײ^ם גײען ארוים אונזערע א1סנ8בן 8ז1י שפלדיק. אין װײם, אינזערע םארלענער װעלן זאנן: שולדיק זענען די ײדישע דרוקער, זײ ר.$בן נישס קײן גוםן שרי6ס, האבן נישש קײן גוסע םןשינען, גוםן 6ארב און, א־בערהויפם, זײ הןנן נישם ק־ין באבלונג בו זײער 8רבעם. אםת, די דרוק־סעכניק. װאס איז ערפינדן םים זעקם הונדערם יןר בוריק, איז 6ון 8 קלײן, פריםיסיװ הןנס-פרעסל א1יפגביי8קסן א־ן קאלןסאלע, ריזיקע מאשינען. אײן זעבער װא-פם א בס ארוים םים רי נײ-ערפינדענע מאשינען הינדערטער שור1ת, 6ון 6 פינקםאװע (נאםסארעל) ביז אנדעיהאלבן ק־ואד־ ראטןװע שריפט, ביזאםען ם־ם ןרנאםענטן און רעםלעך• 6ון טאנ בי םאנ װערט 8לץ םער סארסולקאםם די םעכניק פין דרוק-קינםס, 8ז1י *ז דער הײנסיקער דיר קען נישס פארשסײן, װי םען הןס םים 50-30 יאר ביריק געדריקס 8 בײסונג• נןר אנדערש אבער ועם אוים די דריק־קונםט בײ אינז ײדן, אין איבעיה1יפם בײ אונז, בײ דער גיעססער ײדישער קהלה אין אײראסע. דן, אץ װארשע, גײט םען אץ די פריװאס• דרוקערייען פאי ניכער א1יף' ביריק; נישם רעכנענדיק זיך םיס דער דרוק־קינםס, נישש רעכנענדיק זיך םים די נ״עםסע א1ים- טוען א1יף דעם דאזיקן געבים, האלס םען י8 אין אײן גײן בוריק װאם זענען די סיביתז נישם8 ביי אינז קײן שולע םון גדאפישער קינםט, מו 8 שילער זאל דורכנײן 8 פראקסישן אין סעארעטישן קורם 8ון דער ררוקזר-קינםם, יײ?ס איז י8 אין אלע גרעםערע שםעם פון םערב•אײראסע. לעבםנם איז '8 גענרינדעט אין װארשע אזא םוילישע שולע, הערשם אבער דא׳־־ט דער 8לםער פריגביפ §ון ,קראםיע יעװרעעיעװ׳, 8 חוץ דעם םאדערם זץ־ א ז־קלאסיקע ניםנןזיאל-בילדונג, און 6אר 8 ײדישן ױנגל, װעלכער װיל זיך לערנען פ*י א דריקער, איז אז1י ארום דער בוסרים אםנעשל^סן. דער מחבר 6י:ם #רסיקל, װ$ם איז בוט כ*ה*רדנם מיפן ײרי*ן ררוק- םןך, בןרלרס דן א רײ װיכסיקע םי־אנן װעבן קלןגעדיקן ײדישן דרוק-װעזן. םיר גיגן דן *ן ןרס םןר די ארייסגעזןגהע נעדןנקען. סיר װעלן גערן דרוקץ אי*ך *נדע-ע כל״־נוננען דעבן דעם זעלכן ענין. — רעד.