Literarishe bleter · 1927-03-18 · 11 (18.3.1927) · p. Seite 214

11 ז1יז ליסערןרי►! גלןםןר 214 פון יואל ענגעלם זכרונות דער ערשטער אװנט פון ײדישן געיאנג איי 1900 װןס איז שפעסער נעװען רןדםקסןןר םץ ,י8יסוויןס'; ■. סארוק, שםןסער ן סאלאנספולער םארשור םון ײדישער געגנ• װ*רם אין םןרגאננגהײסן נ. לונץ. שווסור גאװוסס גוווארן ןלס סאזייאל־דעםןקרןם און בןלשעװיק; ד׳ר אולנשסײן און לם1ף יחיאל םשלענןוװ, דער בןקאנםער ויוניםסלשער םירער. 6ון וװיש; די לעבעדיקע: ד׳ר ר. לונץ, ד׳ר י. ונרוסשקוס, רי סשוחה װאכסאן. דער םודקער אלםשולער און ןנדןרו. א1יף די םןרזןסלונגון 8ין זןכןריןװקו — אין אײגום 6ון די םוולירסע ןיםערן. ןדור אין דער ןדער יענור םריװןםער שסיב — הןס םען שסענדיק נעקענס הערן א ײדיש װןרם. דןס קרײול .זאכאריעװקע׳ איז גיך *ע6אלן געװארן, ןבער וײנע *ארבינ• דונגון וענון נישם געװארן אינערגעריםן — א סײל 6ון ו״ זענון םארגליון סארגינדן אויסן גאננן לעבן. םיס אירלסאנען אין םארןקן םלענ איך זיך באגעגענון שוין נאך םײן ענויקן די קאנסערװאםןריע, נשות םײן םיםארנעסשאםס אין דער בײסונג .רוסקיא װיעדאםןססי׳. אײנםןןל זענען זיי נײדו געקוםען נו םיר. ם. םארעק האם געםאכם א םארשלאנ: אזוי װי די רעדאקניו .װןםכלי׳ האס נדעה ארויסגוגענן א וןםלוננ 6ין ײרישו 6ןלקס-לידעו, (נענ1 סגעקלינן םון דער רודאקניע און ש. ג־נזבורנ), װןיס נוװון איושר ארויסגוגענן נוואםען רי נגונים, װאס יענןן א6ס גלײך םיס די לירער נונעשיקם נו זײ. א־ך האנ אננע• נוםון דעם סןרשלאנ און אים פארװירקלעכם. די ןלע נגוניס וונען כעוססנסײל נעװען 6אונײכנס 6ון םונסשן, װאס האנן געהאס קנאא אנונג א ן םוזיק, און ערסורװײו איז אשוס נ<• װען שװער עאוס נו דערגײן אץ זײ, *רויםנעק זײ א־ן אין נישסאנד איז נעװען אוםםעגלעך. אין דןך ה$נך זײ אנטהאלנן אין זיך נאדײסנדן םאםעריאל• ג1$י י?0• יײ *7 הןב נית• גונן נ־ם נײעם מאסעריאל אלץ, װןים הןם זיך נײ כיר ןננע• זאםלם סין םדיער,- דער עיקר די נגונים ןן װערםער, ננונים *ין קלעזםור און א1יך נעזאננ םיס א סעקסס — בין איך נעקוםען נו דער אינערנײנ ננ, אז עס איז נדאי ז־ך אלײן גו סארנע• םען און נןך עםענן נוניען גי דער ארנעס, - עם איז םאוןן םים װןם אר1ים נו דער עםנסלעכקײס. און דערינער הןןבן םיר נאשלןםן, םארוק און איך) אײנ• נוארדנען אן ע&נסלעכן אװנס יון ײדישן 6אלקס־געזאנג. םן• רעק װעס האלסן א םארסראנ װוגן א נהאלס אק סעקסס יי1 *7 װעגן דור םוזיקאלער זײם 6ון םאלקס־נעזאננ. און נאנדןם װעס מון ארויססרעסן םיס םוזיק נוםא. אנער דור ענין האס זיך ארויסנעװיזן נו זײן אסן שװןרור, װי *ונז האס זיך לכתחילה נודוכס. אין יענע נײק איז געװען אוםםעגלעך בו נאקוםען 6ון דעם גרויסםירשם פעי־ גײ אלעקסאנדראװיםש אן ערלוינעניש א1יף אזא אװנס. א ני־ םריס נום םירשס האס םון נאר געקאנם האנן דורך? יײי אננעזעונע םענםשן, װאס האנן א6ילי נישס געװאלס העי1 װעגן ,ײדישן םאלקם־געזאנג׳. װאם האם מען געקאנס סחי ארויסגוהאלאן מאס אונז אין אינזןר שװערע לאגו אן אנש־ויס• װאס איז געװען װײם נישש-ײדיש; די רענירוגגס לינר,$נעי■ נעזעלשאאס םון נאסוריװיסנשאסם, אנסראםאלאגיע און עסנ1 גראסיע נײם םאסקװער אוניװערסיםעס. די געזולשאסס האש ני־ האם רעכס, נאך םון ווויע^ יארהינדערם אן, *ײגנוארדנעז י• רו אװנס אן א םםוניולע ערלוינעניש. דער םראסעסאר אנוש׳חי םון םוז וס רערניילן. יא, װי עס װײזם זיך *ינס ארוים, *יז דער אװנס געװען א היםסארישערנ רער ערשםער ארויססרים 6ין ײדישן געזאנג. םון קאן עס םארשידן אםשאנן, אבער םען דארף דערםאנען *ון דערגײלן װעגן דעם. *ון *1ינ נישט *יגם—*יז װען? 8ארנוקיםען *יז דער אװנם גוריק םיס העכער 25 יאר. *ין *ויף װעםון לינס דור חיב גו דערגײלן װעגן דעם אװנס, *1יב נישם *ויף םיר, װאס האס נעניםען אזא אקסיװן אנםײל *ץ *ים. אן *ינסורוס גו ײדיש געזאנג האנ *־ך שוין געהאס *ין די קינדור-יאדן. םיין םאסער האס װונדערבאר געשוילם *ויף א גיטארע (נישס םון נאסן, נאר לויסן געהעי), געשםילם *ץ די *וישדערנאכטן, נאכן ארנעסס־םאג. נװישן אנדורן נגיגים, האש ער *ויך געשםילס ײרישע 6אלקס*לידעד, — *ון אםש םארשײדונע אײגענע ,6אנםאזיעס'. *ון ער םאקו האט םיר *ינערגעגעבן. * גײם שםעםער, נישם קיין קלײנע גאל ײדישע 6אלקס*לידער. דזם ערשסן םרוװ גי נאארנעסן די נגזנים האנ *יך נעםאכש *ין דער אםןרע .*סתי׳, װאס םיר האנן געשםעלס *ין םאםקװע, םירים 1894, א שםיק גײס נאך םײן אנקיםען אין ךער דארסיקער קאנסערװאטאריע. םיר, — דאס הײםם א םאר ם־שנל דעי 6ון דעם קרײזל ,זאכאריעמקז׳ (א1י6ן נאפען 6ץ די םעבלירםע ניםןרן אץ *-אםעםאר זאכארינם ד,1יז). װעגן דעם קרײזל הןב איך נעשריבן *ין דעם בוך ,גום אנדענק םין *. אידעלםאן׳ נערשינען אין רוסיש, אין בערלין 1925). די ליבערעסא האנ *־ך אלײן אנגעשרינן, געשרינן רוםיש לוים םנילת אסת־־. בדי גי םאכן שנעלער דעם עםק, האבן ז7 םיס דער םיזיק סזרניםען דרײ םענסשן: *7 האנ געשאפן גװײ אקשן, *ון םײנע חבײם (*ץ דער 6ילד,ארםאניע, קאנסער■ װאסאריע) *. שס געל *ץ ז. קאהאן — יעדער *ײנער אן אקס. די נאגגע סעכנישע ארגעס האק םיר םארםיק נעםאכס *ץ םשך 6ון 6ינף װאכן, — *ון םען דארף זאגן, אז די אםערע האש חוץ גרויםע סאלא־נוםערן, חוץ םאסן־סגענעס *ין כאר, געהאס *ויך א םוױק־נאנלײםונג 6וז 4 הענם. .*סתי׳ האם דערהיינן דעם ײדישן םאלקס־געזאנג ני א העכערער שסוםע, אבער נישס םיר אלײן, נישש קײנעם םון *ונז *יז נאך נישט קלאר געװען װענן דער גרויםער װעלם• לעכור נוקינםס םין דעם ײדישן נעזאנג, גאנץ סשום: ײדישו ננונים זענון םיר זײער נעםעלן געװען. *יך האנ זײ םארגײכנם, באארנעם *ין אםגעגענן זיך םים זײ, נישס יײיל *7 נין געװען א ייד, אדרנ* םארקערס: װאם םער *־ן האנ *ויף זײ געארבעם *ון זײ לינ געקריגן, אלץ םער *ץ םער בין *יך נעװארן ץד. א נאדײסנדע ראלע האס דערנײ נעשפילם דער קרײזל ,זאכאייעװקא׳. יעדער *ײגור, װאס האס זיך גו דעם קרײזל*) באד,א8םן, *־ז ס1ף כל ס1ף געװארן אדורכנעדרונגון םיסן ײדישן נײםם, אז1י לענעדיק *ץ העםפיק האם דער ײדישער םילם נעקלאםס *ץ דעם קרײזל *ון *ין די םענסשן םון *ים• 6ץ גװישן זײ דאיף םען גוערשש דערםאנען די׳ װאס לענן ש1ין גישם: *. *ידעלסאן, ן נלענגנדער *ובליגיסס •) סיסן נ*מ*ן ז*כ*רי*װק* אין יעװסנםינ■ רןםאן ,עםײן מױני״ רעדם זין װעגן דעם קרײזי *ין 1וז*םענה*ננ מיס >ינז*ר שםעין די *■ערע .*סתר׳.