Literarishe bleter · 1927-03-18 · 11 (18.3.1927) · p. Seite 212

212 ליסערןרישן 3לי6ער 11זא 4 ײדיש א. אץ־ יי• זילכורג^ 4 מײבע אוביװערסיטעטן ► מאקסים גארקי ארכיערעיש־געלאסענע און חשובע. בײ נאכט האב איך געשריבן לידער װעגן דעם מאניאק. אנ־ רופנדיק אים ,דער מושל איבער אלע מושלים, גאטס פרײנס און בעל־ױעץ״, און א לאנגע גײט האס זײן בילד געשװעבמ פאר מיר און געשטערט םיר גו לעבן. ארבעטנדיק פון זעקס אין אװנט ביז כמעט אין האלבן טאג ארײן. בין איך בײסאג געשלאפן און לײענען האב איך געקאנט נאר דװישן דער ארבעט, נאכן פארקנעטן דעם טײג, װארטנדיק ביז עס װעט זיך אײנזײערן. און נאכן ארײנזעבן דאס ברױט אין אויװן. װאס בעסעד איך האב דערלעדנס די קונםט פון דער ארבעט, אלץ װײניקער האט דער בעקער אנ־ געהויבן ארבעטן, ער האט מיך ,געלערנט״, זאגנדיק מיט א פרײנטלעכער באװונדערונג: — דו ביםט א פעיקער צו דער ארבעט, אין א יאר, צװײ ארום — װעסטו שוין זײן אבעקער. עם איז צום לאכן. ביסט יונג, װעט מען דיך גישט פאלגן. װעס מען פאר דיר קײן דרך ארץ נישט האבן... מיט מײן חשק צו ביכער איז ער נישס צופרידן געװען: — דו װאלםט געדארפט בעסער שלאפן.—אײדער לײענען.— האט ער באזארגט מיך געעצהט, ער האט אבער קײנמאל נישס נאכגעפיעגט—װאס פאר א ביכער איך לײעןז די חלומות. די פאנטאזיעס װעגן אוצרות און דאס קײ־ לעכדיקע, קורצע מײדל, האבן אים אינגאנצן פארשלונגען. נישס זעלטן פלעגט דאם מײדל קומען בײנאכט, דאמאלסט פלעגט ער זי ארויםרופן אין פירהויז אויף די זעק מעל אדער—אויב עס פלעגט זײן קאלט^-פלעגט ער. פארקנײטשנדיק די אויבער- שטע טײל נאז, זאגן צו מיר.• — גײ ארויס אויף א האלבע שעהז איך פלעג ארויסגײן, טראכטנדיק: װי גװאלדיק גישס ענלעך די דאזיקע ליבע איז צו יענער, װעגן װעלכער מ׳שרײבט אין די ביכער... אין א קלײנעם צימערל הינטערן געװעלב האט געװוינם דעם באלעבאס שװעסטער. איך פלעג שטעלן פאר איר דעם סא מאװאר, און האב זיך באמ ט װאס זעלטענער זיך צו טרעפן מיט איר—ם־איז מיר עפעס נישט־גוט געװען מיט איר. די קינדער־ שע אויגן אירע האבן געקוקט אויף מיר אלץ מיט דעם זעל־ ביקן אומדערטרעגלעכן בליק, װי בײ אונזערע ערשטע באגעגעי נישן. עם האט זיך מ־ר אויסגעדוכט, אז אין דער טיפעניד פון די דאזיקע אויגן זע איך א שמײכל און ער איז — א חוזקי שמײכל. פון צופיל שפע אין כחות, בין איך געװען זײער אומ־ געלומפערט. צוקוקנדיק, װי איך קער און שלעפ פינף פודיקע זעק, האט דער בעקער באדױערנדיק געזאגט: — כחות האסטו—פאר דרײ, אבער פלינקקײט פעלס דיר אין, הגם די ביםט אלאנגער, אבער פארט — אן אקס... נישם קוקנדיק אויף דעם, װאס איך האב שוין געהאט אי־ בערגעלײענט נישט װײניק ביכער, האב ליב געהאס צו לײענען לידער און אלײן שוין אנגעהויבן שרײבן לידער, — האב איך נאך גערעדט ,מיט אײגענע װערטער׳. איך האב געפילט אז זײ זענען האמעטנע און רײםנדיקע, נאר םיר האט דך געדוכט■ 10 נאכדעם, װי א־ך האב ארויסגענומען דאס װײס ברויט פון אויװן. לײג איך ארויף אויף א לאנג ברעט א צען־צװעלף לאבנס און טראג עס געשװינט אין דערענקאײס געװעלי ארײן, און קומענדיק צוריק, לײג איך אן א פולן צװײ פידיקן קויש מיט בולקעס און זעמל אין לויף אין דער גײסטלעכע־ אקאדעמיע, כדי צו קומען אין דער צײט צום פרישטיק סײ בײ די סטו־ דענטן. דארט. אין א גערוימען עס־צימער, שטײ איך בײ דער סיר, באזארגנדיק די סטודענסן מיש בולקעס און זעמל ״אויף א ביכל׳ און ,פאר מזומנים׳, — איך שטײ און הער מיך צו צו די װיכוהים װעגן סאלססאיען;—אײנער פון די כראפעסאדן פון אקאדעמיע־י-גיסעװ—לעײ טאלסטאים א דם שונא. אמאל ליגן בײ מיר אין קויש אונטער די בולקעס ביכלעך און איך מוז זײ אומבא־ מערקטערהײט ארײנרוקן דעם אדער יענעש פין די סטודענטן. אפסמאל — באהאלטן סטודענטן ביכער אץ צעטע׳יעך בײ מיר אין קויש. אײן מאל אין װאך לויף איך נאך װײטער—אין ״משוגעים הויז״. װו דער פםיכיאטאר בעכטערעװ האט געל״ענט זײנע לעקציעס, דעמאנסטרירנדיק דערבײ קראנקע. אײנמאל האט ער געװיזן פאר די סטודענטן אײנעם א קיאנקן. ױאם לײדט אײף דער מאניע פון גרויסקײט. אץ בשעת אין טיר פון דער אוידיסאריע האט זיך באװיזן דער לאנגער מענטש. אנ־ געסון אין ייײסן, אויפן קאפ א מיץ, װאס האט אויסגעזען װי א זאק, האב איך נישט ױילנדיק א שמײכל געטון. נאר ער, אפשטעלנדיק זיך א װײלע נעבן םיר, האט מיר ארײנגעקוקט אין פנים. אין איך בין אפגעשפרונגען. אזוי װי ער װאלט מיר א זעץ געטון אין הארצן מיטן שױאדצן, נאר ברענענדיקן שארף פון זײן בליק. און די גאנצע צײט, װאס בעכטערעװ האט מיט דרך־ארץ געשמועסט מיטן קראנקן. צופנדיק דערבײ זײן בארד, האב איך שטילערהײט געגלעט מײן פנים. װי אפגעבריט מיט הײסן שטויב. דער קראנקער האט גערעדט מיט א טעמפן באם. ער האט עפעס געפאדערט. אימהדיק אויסציענדיק דורכן ארבל פון כא־ לאט זײן לאנגע האנט םיט די ״אנגע פינגער, און מיר האט זיך געדוכט. אז דער גאנצער קערפער זײנער ציט זיך אומנא־ טירלעך אויס. װאקםט אומענדלעך און אט מיט דער דאזיקער טונקעלער האנט, װעט ער. נישט רירנדיק זיך פון ארט, מיך דערגרײכן און א פאק טון בײם האלז. דראענדיק און הערשע- ריש האט געפינקלט פון די פינםטערע *עכער פון זײן קנא־ כיקן פנים דער דורכדרינגענדיקער בליק פון זײנע שװארצע אויגן. — צװײ צענדליק םטודענטן באקוקן דעם מענטשן אין דעם אומגעלומפערטן מיץ. א קלײנע טײל — שמײכלענדיק. די מערהײט — ארײנגעטון אין דער לעקצ ע און סרויעריק, זײ- ערע אויגן זענען בולט, געװײנלעכע אין פארגלײך מיט זײנע בריענדיקע אויגן. עד איז מוראדיק און עפעס מאיעסטעטישעם איז פאראן אין רעם מענטשן—יא... אין דער פיש־שסומק״ט פון די סטודענטן קלינגט דײטלעך אפ דעם פראפעסארס קול. יעדע פראגע זײנע רופט ארוים אימהדיקע אויסגעשרײען פון א פארשטיקטער שטים, און עם דוכט זיך, אז עם קומס ארויס פון אונטער דער פאדלאגע, פון די טויטע ײ־יסע װענס. דעם קראנקנס באװעגונגען זענען