Literarishe bleter · 1927-03-18 · 11 (18.3.1927) · p. Seite 205

205 ליטעראריעוע בלעטער וו זא און קזזםף. נזןןר ניסלעצװייז האם זיך דער עולם דןן רערװיםט, אז װינטשעװםקי און רער ז״דע איז הי ועלכע טערזיזן, הזןזט םען שוין אויך דעם דיצשע־ ןןננןהײבן רו£ן זײרע און דערנ״• איז עם געכלינ;. די ײרישן ארכעטער באװןגוננ אין רוםלזזנר, ליטע און פוילן, הןט װײניק געװוםט 6ון דןם םשונענעם ״םילין״זף״, נזןר דער6אר האש זי גוט נעקענט, און געזוננןן, די לידער פוו ם$־ רים װינפשןװםקי. װען זני די ארנאניזירטע ארבעטער־םאםן ה>ןט דערגרײצט זײן ניןםען .זײרן׳ האב; זײ עם גענוםען נונשטע־ כלעך — דער זײרן 6ון דער ארכעטער כאװןגינג. אין זײ זענען גישם נןװען איםגערעבט. זײנע איז גןװען די ערמםן נרזןשורע װענן םאזיי&ליזם, די ערשטע כרןושור װעגן טרײד ױניאניום און אױך ךי ערשטן םיןזיאליםטישן זנײטזנג אין ײריש. דערפאר זנײלט דןר וײדע זיװישן זײנע אײניקלעך גאנ• זוע דורות. וײנע ערשטן לײענער, װ$ם זןנען שײן הײנט אלײן גריז נרויע זײרעםן די םיםל יזןריקע קןם6ערן 6ק סוף 19*טן און אנהײב זוװאנזי קשטן יזןיהונדערט, און מ ייננטלןצן ארנע־ טער פון אינזער רור• גריים איז רןרפאר דןם זײרנם םשוחה. זי א־ו דא איםע• טום, װו עס נןפינןן זיך ײרישן ארנעםןר און ױו נזןר ם׳װןרט נןלײענט זןדןר נעזיננען דןןם ליר פון ארבעם און נויט, פין 6ריהיט און קאםף. י ע ב ײ ײ ד ז עם דארף אייך אונסערגעשסרןכן װערן די נוכלןכקײס פון דער!?נייןויל״באװעגונג, װןס אראנק איר װערן א סך ביגליןןסעקן בארײכנרם םים די זעלםנםסע ביכער, װעלכן גייען דערנןך אריבער אין רש ת •ון דער גיגליןןסעק נזןכן סוים 6ינם ביבליןןפיל-קןלעקניןנער. א)ילו די ■יססע בןרימערײ פינם םנאב קוםס א1יך נונוץ. דורך דעם, װ$ס ער ק1יםש א1ים די לוקסום-אויסגןנע 6ין 8 װערק, האס דער פןרלאנ די םענלעכ• קײם 8ר1יסניגעבן 8 ביליקערע א1יסנאבע, װעלכע זי קען ש1ין פןדשפיײסן אין אנרעסערע ני)ל ני 8 ניליקערן ■רײז. נײ ײדן זענען ביבליןוילן דןן גפנץ װײניק. ס׳איז נישסן די ■?סנדיקע םב־בת, װעלכע זןןל שאןן אזעלנע ביבליןפילן, םיר הזןנן נישם •זעלכע ניבליןסעקן, םיזײען, קינסם־הײזער, װו עם קץננענטרירט זיך לר1ב די םעטיקײם םונם בינליןפיל. םיר הןנן נכדל װײניק סןרששענדניש נו ק1יפן ניכער, ■שיטא ש1ין 8ון לוקםום.א1יסגןבן. די לזנבםע יזןרן הןם פזן אייםן ײדישן ביכןר-מפרק ןןנגעהייבן נו 86ישענערן דןס בוך, די ײרישע פארלןגן פרוװן עועס נו םון אין ענין פון אויסערלןנ• כער םןרם פונם ביך אץ אםעריקע איז י$ נישט ל8נג 8ר1ים 8ן אםתע ביבליןפיל-אויסגאגן <די ערשםע, דפכם זיך, א1יס• גאנע פין דעם םין אין דער ײדישער ליםעראסור) דןס איז דןס בוך: שםחת הנסש, ארויסגעגעבן דורך ד*ר י. ש#נקי דורכן •8רל8ג םפקס נ. םײזעל. 8 םער־סיסםעםןסישערע ארבעט א1יף דעם גענים הןןנן םיר בײ די םערב-אײרןז*עישע יידן. די געזעלשאפסן ןבער, װעלכע פארנעסען זיך םיםן 8ר1יסנענן 8לטע װערק נװי: ,םקיני נרדםים׳) סרןןנן םער דעם כאראקסער פון װיסנשןפס• לעכע אינםםיטוניעס, װי ביבליןםיל-געזעלשןפסן. זײ שענקען םער א1יססערקזןםקײס דעם אינהןלם 6ון בוך, הגם זײ זןרנן דער ״םשונענעי 6ילאזאף' איז נעװען ״אינזןרנעײרישט׳ פ דעם אבןןליקן העברעישן ״ינלי איש הרוח״ (יןנלי דער פאושאזןןר). יגלי א־ז געװען א םינםקער חקין און אויך רןר ״םשו־ נענער 6ילןזןף" האש זיך פזןרגעשםעלט 6>.ר א םינסקער. אין יענער זיײט ה>ןב; קלאסנקעם6ער כסדר געמיזט זײן אויף דןר װאך. דער זײרע האש דער6אר זיך $ננערו6ן םיט יהרים נןםען, כרי ם׳זאל כשום אופן נישש װיםן װער ם׳איז רער שר־ינער. 6אראן לירער זײנע סזן יענער צים, װוןם זענען גן־ רריקט נאר אן אן אונטערשרי6ט. אנדערע װידעד זןנען אוג־ םןרנןשריבן םיט א .ז׳ און אננקנענ;, אז ראם איז פון פאריז. (דעד זײדע האם דעמאלם נעװײנט אין לאנדאן>. דערפאר האט או־ך דער םשונענער 8ילאז>זף 6ון אנהויב נעווצט אפעוכןקן אלע כלאק, װוןןם 6ירן 6ון אים זװם ױננן דיצםןר םארים װינטשעװ־ םקי. האט דןר ״םשונענער 6ילאזאף' אננןשריבן פון זיך א נע־ נויע ביאנרא6יע. דערצײלמ, אז ןר איז גענוירן נעװןרן אין םינםק אין ין)ר 1825 און איז א זקן 6ון 64 י>ןר. אין זײנע ״כשוגעחן״ פלענט ער שםועםן םים זײן ״אײניקל* און דןר אײ־ ניקל פלןנט א־ם נאטירלעך אנרי6ן .זײדע׳. דער אײניקל איז זוןרשט צ-ארנעשטעלט נעװוןרן 6אר אשול־ױנגל, שפעטער איו ער נןװארן א ױננערםאן אין געהאט א ״•לוניתטע״. אזוי אז ס האש אנײט קײנעם נישט נעקאנט אײנ6אלן, אז רער .יײרע' 6ין די ״םשוגעתן״ איז ראס דער יינגןר שלאנקער דיכטער, װאם רו5ט ,רי םאםן א־ן די גאסן׳ און זיננט זײ פין 6ריהײט בינליאפיל דער םי• סין א ביבליאפיל, םין א ביך־ליבהןבער, איז > זעלםענע דערשײנוגנ ביי אונז. דער ײדישער לײענער אינטע• רעס־רט דך נבלל סער סיםן א־נהאלם 6וגם ביך, װי םים זײן *ויסןרלעכן אייםזען. םןרן בינדיןןפיל איז די א1יםערלעכע סןרם םון בוך דןם װיצםיקפסע. אים אינסערעםירס פער אין נוך דער שײנער באנד, און די א1יסג*בע, װעלכע ם׳קען ונוייב עע;זור*םןרבןזס, לםשל) נישש קרינן, און בכלל-אים אינסערןן• ס־רן אנדערע םערקװירדיקײםן, װעלכע הןוק גאנץ 6$ם *קנאפן שײכות פיסן אינהאלט סון כיך. עס געפינען זיך א1יך ביבליןסילן, װעלכע זוכן ביכער סין א נעװיםן אינהןלם, סון א באשםיםםער עפןכע. דער בא• װיסס<ר װארשעװער םעבענאס אין ב־בליןןפיל איגנאץ בערנשסײן הןס זײן נאנץ לעבן און גר1ים 6איםעגן ןןוגענעבן בו זאפלען בןכער װעגן װערםלעך און רעדגםארסן און ס׳איז אים געלונגען עינייפזאםלןן 8 ריזיקע בינליןסעק נ$ר א1יף דעם געבים. עם א־ז א1יך דן דער פמםרשםער ביבליןס־ל. דןם איז דןר סנןנ, דער א1י6גןנקוםענער גב־ר, װעלכער קויסש ביכער, בי סארפובן זײן װא1'ניננ אין בו באריםען זיך םים זײ, די ביבליןסיל־באװענינג איז זײער םןרשפרײם אץ דער װע־ט. זי באזיבם םפעביעלע בײששריפםן,*) ןיגןניזןביעס אין *1יד פןדלאנן, װעלצע גיבן זיך ן■ סיעביעל א1יפבוזוכן און *'ייסגעבן אלםע םערקװירדיקע א1יסגןבן, גןנץ ןפס אסילו *'( זײער סריערדיקער געשםןלם (םןםןגרןסיע)• די ןנםװיקלוננ •ין ביך הןס ןסך בו פןררןנקזן דער נינליןפיל־באװענוגנ, װעיכע הןם 6יל עינעהןלפן בו פארשענערן די א1יסערלעכע *ןרם סץ ביך. . •) *ין יײי[ דײײ: 15זי11_1 .תזטזװ?) 8<5111