Literarishe bleter · 1927-03-18 · 11 (18.3.1927) · p. Seite 206

ח זא ליסורורימן נלןסזר 206 *ון דןום ביך׳, גים ויך *רנןלד צווײג א■ םער םיס דעי אלטן ײדן אין וײן נןגיינג *ים *לםן ײדישן ס6ר. דעם ײדי■ לעזער כאראקםעריזירט *, ויחײג װי ן זײער דאנקבארן 6*ו ןןנסדעקינגען. די גרעססע דײםשע דעגקער וענען *נערקענכ נעװןרן דירך די ײדן, װען בײ די דײםשן זענען זײ נןך גע ששאנען *ויםערן קילםירעלן הןריז$נס. פראפעסאר לידװיג בל1י שםעלם זיך אין זײן ןןרםיקל?9 אויף ד;ר םעכניק 6ין סםר־תירה-שרײבן אין קיםם בם אייםפיר, אז די ששרעננע דינים, םים װעלכע ם׳איז געװען *ריםגעריננלס דןס שרײבן 6ין 8 םפר־תורה, האבן געהאם גישם נןר ן רעלי• גיעזן װערס, נןר *ייך 8 דערביערישן, װייל זײ הןבן דערבוינן אץ דעם ײד די ליבע גי 8 שײן, קןרעקםי86ר6ערסיקם ביך. #ן אינםערעסאנם ארטיקל נים ס*קס י1סף היסוננ. װענן דעם אזוי״געריפענעם ,ײדישן לעדער־שנים׳. אין דער געשיכסע שון ביך אײנבאנד בןגעגענען םיר נישס נאר דעם אײגבלנדער, נןןד אויך דעם קינססלער. אץ םשך 6ין נאנבע תקיפית הןס דער אײנבינדער נאר 6אר6ערםיקט דעם בון-בלןק אין װײםער האס שוין די 8רבעם איבערגעניםען דער קינססלער. דןס אוי■ סעדלעכע פין ײדיש, ביך איז װייניק א1יסגעפארשם, נישס םיר װײסן, בי עם זענען געװען ײדישע אײנבינדער, נישם םיר װײסן *ויך, װי זיי הןבן בןפיבס דאס ביך־דעקל• אץ י׳ה הןןם זין אנםװיקלם אץ דײסשלאנד דער לעדערשניס. םים דער הילף פין םעםער 6לעגם םען אין דעם ם־יכסן דעקל״לעדער אויםשנײדן םארשידענע 6יגירן,?ינא׳ סענסן, געחיקםן אין חיות. עם םרע6ן דן $בער זײעד ן6ס נראסעסקן, פאנסאסםישע חי1ת םיס ארויםגעשטעלםע בינגען אין דער 6ארם פי1 6 בלאט א. א. אינסערעסאנס איז, אז נראדע א1יף בענדער, אץ חעלצע עם זענען אײננעבינדן העברעןשע ביכער, נעפינען םיר אזעלכע גרןןשעסקן. דאם הןןס געגעבן רעס גרונד בו רערן מעגן א .ײדישן לעדערשניס*. װעגן םפעביעלער ײדישער קינכס קען םען ןבער דא, לויסן םחנרם ס״גוננ, גישס רעדן. דער יידישער קינסנלער בי בעל-םלאכה הןס געניםען מיסםערן 6ין זיץ בײס. די גרןןסעםקע געסונען םיר, לםשל, אין קריססלעכע נעבעםיביכער. דער ,ײדישער לעדעדשניס*, ביןסײש דעריבער א לעדערשניס א1יף העברעלשע ביכער. עס װןלם $בער אינסערעסאנס נעװען בו פארגלײכן דעם ײדישן פיםן קריםםלעק לעדערשנים *ון זען, *י האט דער ײדישער בעל״פלאכה שםרענג זיך געהאלטן אין סםיל 6ון דער אלגעפײנער גר$םעםק, בי א6שר ארײנגעלײגם אין איר זיץ אײגענעם כאראקסער, בי האס דער ײד נעזוצם נײע װענן. דער םחכר באשרייבם א רײ אזעלכע ײדישע לעדערשניכז, בװישן זײ נעפינס זיף אײנער, א1יף װעלכן עס איז א1 סגע• שניסן םיס העברעלשע א1תיות אן אלם דײםשיש ש*ריכמ$רםי- הוםיך בור (•6אר) דער קבן די בורן סארןז לעקן אנ הינסן קרבן. רי בװאה 6ון ר׳ יהודה אבן תבון בו זײן זון שפואל, װע״• כע איז אין די ,כלעטער* סײלװײז איבערגעזעבם געװ$רן אץ דײסש, װײזם אונז, פים-װןס 6אר א ליבע דןר ײד ה$ס זיך באבויגן בו זײנע ביכער. ער ה$ס א1יף זײ נעקיקם נישס וײ אויף קונםם-װערק, נאר װי א1יף אפעסם$לן 6ין װיסן. ב$ר;ן ביכער איז געװען אײנע סין די נרעסםע םבװת.*) *) װעגן דער **ביינג 6ין יזון נים ביך *ין םיםי*יםער הןם זיילר 11 *ינםערעם*נסן מ*שערי*ל עונןיפנעזעמלם ש. *סף *ין .רשומית״ גרך -ע* הס6ר והס8ר״. עס װןיש נעװען * יזשר דעם ד*זיקן מ*שערי*ל *יבערררונן *ין ) נ*זונדערער *1יסנ*נע. עס ױ*לם זיך ב*קופען * *ינה*לםסרײך ביך, םע" *6שר^אינסערעס*נס װי דערן,6יל*נינלי*ן״ 9ון רינןרד דע נערי.-פ. װ• ױיך אין א נעװיסער פאס פאר זײן 6ארם. אן אויסגעשפראכענעם ביבליא6יל-כאראקםער ר.$ם די ,שונביני־געזעלשאזס*, װאם איז נעגרינדעס געװארן אץ 1524. זי האם זיך נעששעלם פאד אן ױיפנאבע ארויסביגעבן די װערק ,6ין ײדישן נײםס* אץ מיססער־דריקן אץ םיסװירקן, אז יי 6ארם 6ין ײדישן ביך זאל סארשענערם װערן און זאל אנם• שפרעכן זײן אינהאלס: די געזעלשאסם װעס שסרעק ארויםבו• נעבן זעלםענע סעקססן, אלסע װערט6ולע דריקן פין ײדישן אינהאלם אין די שפראכן 6ין אלע בײםן און קילסורן. זי װעם איבערדרוקן אלסע, װערס6ולע ײדישע חערק און ױיך אדייס• געבן כאראקםעריםסישע װערק 6ון דער נײער ײדישער ליםע• ראםור און װיסנשאום. די געזעלשא6ם האם זיך אויסנעקליבן אלס סיםבאל דעם נאפקן סון דעד קלאםישער ײדישער דרוקער• ןי הי:^גמ1ב1< ,1-7 *■?**•+׳. .״׳/ז לןדערשניט םאסיל ע 6ין ל1.םן און 15-סן י*ה, װעלכע האס אײננעארדנפ דרוקערײען אין שונביני אין דערנאך אין אנדערע שםעס 6ון איםאליען. די 6אםליע שונביני איז געװען די ערשםע, װעלכע האס אין 1434 אנגעהוינן בו דרוקן דעם תלםיד. זי איז אויך נעמען די ערשסע, מעלכע האס אץ 1488 נעדרוקס די ערשבע סאלשםענדיקע ביבל״ױיסגאבע. דער גײסם אין די םעשים 8ין דער סאפיליע שונבינו זאלן דינען דער געזעלשאפס אלם פום• סער אין ששייס בי װײסעדדיקער פארלאגס-ארבעס. די געזעלשאסם האם שוץ ארויסנעגעב;: ,ס6ר םשלים*, ,דאס קיא ביך' 6ין פשה װאלך, געדריקס בום ערשסן םאל אץ 6ראנק*ורם אם םײן 1687, אין אויך אגדערע ביכער שוין 6ץ דער נײער ליםעראםור: עננון, ארנאלר בװײג, א חוץ דעם גים ד• געזעלשאפס ארייס א בײםשריפם: זש81811-סת1שחס5 נ/' 81811 ■9זז)8ג 1 1165סס8 ח6ן1ס115>סג 165> ש1>חחא זס2 ש39ת4נס8 אין דעם הע6ש גייס ארײן א רײ אינסערעםאנסע ארבעםן װענן יידישן בוך-װעזן. אינם ל ים-ארסיקל: .די נשמה 6זן ייד