Literarishe bleter · 1927-03-11 · 10 (11.3.1927) · p. Seite 195

195 ליטערארישע בלעטער 10 זא צװײ ראמאנעז װעגז דער מאדערנער פרוי װיקטאר מארגעריטם ,די *חורטע״ און ראמעי ראלאנם ״פארצויבערעע נשמה״ א װןלצע ם־ניעט איז £ארם, װאב *אםם דך ארין אין דער םןןרםלןןזיקיים פין נאנזן ניך. םזןןניקע גײט אינער 6ין איין נעלינטן עים צװרםן. דאם װןןלט געדאר£ט װיזן די 6א־שידענע סםאדיעם 6ין איר אנט■ װיקלוננ, אינדעראםתן ןןנער זענען דאס אנער נןןר נודנע אי* בןרחזרונגען. װי באנאל און א8ילו םענטיםענםאל די דזןןזיקע לינעם זענעןו אויף װאםער אוםנעלוםפערטן און פרימיטיװן או8ן םארגערים װיל אונז װײזן די £ארעזקלא£ונג 8ון דער £רויו רארט װו עם האנן דזןןם װזןןרט די עעשטורםטע לײדנשאפטן, (לםײל, װען דער נאקעטער טענץער רײםט פלחוליננ איבער מ־ם םאני• קען), רעזאנירם םען אויםן נארישפטן שטײגער. .א־ך קאן כאםש םאבן קינרער... איך..*, זאנט דער טענץער. דער דאזיקער נא• רישער זאץ *אסט דך ארײן אין רןר גאנזער ץעשײרוננםיץע* נע £ון דעם 6ארליבטן פארל, און רי דאזיקע לע5ערלןצע םזענע איז װערט רעם גאנדן בוך. אײב ראם נוך איז ק־נסטלעריש אויפערגעװענלעך ביליק (ובפרט װען ם־נעשם נאך אין באביאכט דעם באװוםטן נאטען £ון םחנר), אוינ רי םענםאציאנעלע זײט £ון בוך ה־נקט שפארק צו, רארף םען א£שר זוצן דעם פור פון זײן ער£אלנ אין זײנע טי6ע, נײע געדאנקען, אץ זײן אינעראשנריקן םוםר־השכלז גע• װים נישטו דאם נוך איו פול םים פראגיעםיװע געראנקע;, אבער שוין 6ון לאננ־נאקאנטע און נעסע־-אויםגעדרוקטע. בדי זנו דער־ וױיזן די 6ארשקלאפונג פון דער 6רוי דארף דער טחבר אנקוםען זװ רל נארישע רײד 6ון םאניקעם אלטער קעצין (נעת םאנ־קע אנםלויפט 6ון רעזשין). נאך םער װאר6ט זיך עם אין רי אי־גן׳ װען דער טחבר םאכט טיט אן ערנסטע םינע ,#נמרעקוננען׳ אוי6ן געביט £ון קאטף פאר 6רױען־עםאנםיפאציע. 6ארװאם־זשע איז דאם נוך 6אי־ט אזײ נאייטטז ג־כער 6אר אלץ האט דא געשפילט די הויפט־־אלע א םאדע-קאפריז און דאם אויםשליםן םארגאריטן £ון רער אקאדעטיע. יער:6אלם איו דער ער£אלג £ון דער ,נחורטע׳ א שלעצםער סיםן פאר דער אײראפעלשער עפנטלעצער מײנינג. אין דערועלנער ץײט׳ װאס דאם דאזיקע פםײרא־רעװאלוץיאנעיע, םינרע־װערטיקע װערק א־ו 6ארשפרײט אין םיל־אנען עקזעטפליארן און האט ארויםנע־ רו6ן אץ אלע לענדער אן איםכארעצםיקטן טוםל םי 6 א ר און םײ ק ע ג ן, איז לפי־ערך אוטכאםערקט אדירך א ץװײט װערק, װאם £ירט ארױם די לעבנם־און קאםפם־געשיכטע פין אםאדער־ נער 6רוי: ראלאנדם .6אינו־בערפע נשמה*. דער הויפט־םאטיװ 6ון רי בײדע װערק א־ז אין חוך גענוםען נאענט: די 6מי קעם£ם 6אר דער פרײהײם 6ין א־ר פערזענלעכקײם, 6א־ דער םובערע־ א1יב זנם אינם<רזנסיר, אײן די ריכסוננען *יון שפרעביננען *ין הײנסיקז שעאטער לײנס די *רנעם פץ באװוםםן נױ.יארקער ײדישן ארםיסם טײטל־יבויבם נאטװאליזם און קאנזוענציאנאליזס איז טעאסער ענדלעך איז אין אונזער .פראװינץ* אראפנעקוםען נא־־זער םאדע: װיקטאר םארגעריםם .נחורטע*, װאם האט אויפנערודערט סראנקריך און די איבעריקע אײראפעישע לענדער (ל־נעראריש 8ארשמײט זיך), איז םיט םזל ארױםגעטראטן או־ף רער ײדישער א־ענע. געקוםען אלז זי א 6ארעלטערטע, אבער םיט ועי אלטער נרצה—םיט א קורזנעד הקדםה—£ון אנאטאל 6ראנם. אנאטאל £ראנם איז באשטיםט נערעכט, װען ער האלט, אז ראס װערק האט א םוכר־השכל און אוםז־םט־אוםנישט האט םען םארנעריטן נעשטעלט םחוץ לםחנה 6ון די אוםששערבלעכע £אר ככלוםרשטער אובטאראלישקײט. ער איז אבער לחלוםץ נישט גערעצט, װען ער זאנט, אז סארנעריט שללרערם די עקל־ הא£םע זיםן 6ון דער נאך־םלחםה־געזעלשאפט .אין אזא 6ארם, ראש אונטערשטרײצט גאנץ בולט זײן פײנעם געשםאק*. ם איו זעלמן זו געפינען א װערק, װאם זאל אזוי אוםגערעכם געניםן וין אזא פאפוליאריטעט, װי טא־געריטם .בחורטע־• דאם װערק איז נ־שט נאר קינםםלעריש פון א נאר צװײפלהא6טער קװאליטעם, נאי או־ך פון םענפאציע־שטאנרפונקט קען םען זיך די פאפוליא־ ר־פעט 6ון ראזיקן נוך נימט דעיקלעק׳ װײל דאם נוך איז נןונע און נלאם. א6ילו רי ,שפאנענדיקםטע• םזיענקעם פון דאז־קן נוך, די א־ניע, למשל, נעת װעלצער רער םאן, הער הוטיע. קוקט זיך רויק זו, װי וײן 6רױ גיט זיך אפ אן אנדערן, זענע־ שװאך, װײל ער שילרןרט נישט, נאר עם װערט דערצײלפ, נראד אין אוא טאן, װעלכער מ£ט נישם ארוים קײן זוטרוי זו ז־ך און םםילא גלוינם םען זײ נישם און עם װירקט נישש. םאניקע איז א שאטן, װאם צאפלט או־פן לײװנט 6ון ראטאן און װ־ל אננעםען א געשטאלט, אבער אן דעם ם־נדעםטן ער£אלנ. אירע שענםטע געדאנקען, די ריצטיקםטע, םא5ן אויף אונז קײן סיפ אײנררוק נישט, װײל נישט נ א ך זײ און נ־שט פ א ר זײ, א־ז פאניקע נישט אזא, אויף װעל5ער ם׳האט זיך עם געקענט ויצפן. לםשל: אירע נעראנקען װעגן דער םאזױאלער אוםנערעצ־ פיקײש אין אירע שענדלעכםטע £ארםען, בעת באיאן 6לאםבינא ל־ינפ איד 6אר אוי6ן םיטאג זײן האנט און זײן טשעק־ביצל.. עש די5ט זיך, אז זי פארנעסט יערע םיניט אין אירע האנדלינ״ נען רי פאזע, װעל5ע זי האט אננענימען, און פלוצליננ רערטאנם י זיך װירער װענן רעם. דאם זעלבע איז ם־ט איר פילאזאפיע. ׳גאנ־־ע איז געששאנען נעבן די בא6ליגלםע אקםן״• 6א־זונקען א״ נעראנקען װענן די אונםערגענאנגענע קילםורן׳.. עם װערט --- אוםנאקװעם בײם לײענען, װ־ ם׳זעט־זױ, או א םענטש םא5- חיזק £ון עםעזין נלשט אין פאםיקן םאטענש. ם׳װילט יו זאגן: .ליבער טארנעריט, װאם װילםטי פון איר*. רער עקל, יי?־ מאניקע פילם צי דער אױםגעלאסנקײט, אין װעל5ער זי יענג. קלעפם זיך זװ איר, װי אן ארבעם צום װאנט. װען דאם 3י1 זאל זיץ קינםטלעריש, װאלט םאניקע זװליב רעם אחים־ געקיבינן א טיפ פון א צבועטשקע, אבער אזוי װי זי איז לחלוטין *יג^־אנטװאיםלעך פאר אירע קריםענישן, װירקט עס בלויז קאסיס ראס זעלבע איז םיט אירע פרעשענויעס, אז זי שטײט ײזכע־ פאר א י ר םנינה. גראד רעםאלם װען םאניקע הערש יי׳ אײף צו 6ארנעםען םיט זאצן, װאס ליגן איר אין דער לינקער 8א־׳ ־ערט זלך אױף איר שאטן צו צאפלען און נאקוםט עפעם י׳ רןופןזפןו רט/װארשע די /