Literarishe bleter · 1927-03-11 · 10 (11.3.1927) · p. Seite 196

סז *ןא ליטערארישע בלעםער 196 אין רער ״בחורטע״ ה$בן םיר א ב־סל אױבער£לן5לן5ע וױר- קלעצקײט, באגאםן םיטן םאום §ון קינםםלע5ע געדאנקען אין גע6ילן, און אין דער ״פארעויבערטע נשםה• — געשטאלטונג אי■ קינםטלערישע־ לײטערוננ םון דעם אלעםען, װאם איז טראגיש= שײן און שעפעריש אין דעם גרויםן קאםף 6ון דער טאדערנע־ פדױען־נשםה, װאם איז נלײצזוײטיק א טײל פון ןןלגעשײנעם קאנ־ז פונם םאדןרנעם טענטשן. א נענויער פאראלעלער אנאליז פון רי דאזיקע זיװײ װןרק װעגן דער םאדערנער 6רוי - םײ 6ון רײן־קינםטלערישן שטאנו• פונקט, םײ 6ון רעװאלוזויאנער=געזעלשאפטלע5ן - װאלטן נענעבן באטת אינטערעםאנטע אויםבליקן אויף דעם חילוק עװישן דאש פלאך־שרײענדיקע און דאם מיף־שעפערישע, אבער דאם א־ז א טעמע £אר זיך. שז נעפל גלויבן אבער אין דער צוקונפט און שװערן םיס װילליאם בלעיקם װערטער: ״איך װעל נישט אויפגעבן מײן קאמף, נישט אײנשלאפן זאל די שװערד אין מיין האנד — ״ביז םיר װעלן נישט אױפבויען ירושלים אויף עננלאנדס גרין״אנגעבעמען באדן־ — * אזוי אוםגעפער װעלן זײערע װערטער קלינגען אויף ײדיש, װען מען זאל עם סרײ איבערזעצן. אפראפא, װילליאם בלעיק — עס איז איצט אקטועל• דעם 12-מן אויגוסט װערט הונדעדט יאר, זינט ער איז נע• שטארבן און באערדיקט געװארן אויף א םיזעראבעלן אופן. צומאל קיץ אײנפאכע, באשײדעגע םצבה איז גישט סאדאן אויף זײן קבד. זײן קברו לײכט צו זאגן. װער װײסט, װו עס געםינט זיך. כען קען בלויז אנװײזן אוםגעפער דאס ארט, װו בלעיק איז באערדיקס געװארן מיט נאך זיבן קבצנים "אין אײן גרוב. אויב מען שטארבט דא, אן א פעני בײ דער גשמה, װערס מען באהאידלט אויך נישט בעסער װי ערגעץ אנדערש. א ״פאופער׳ איז דאך א פשוטזר קבצן, אין פאר אזא פארשױן איז נישט פארדן קײן ארט צוםאל אויך נישם נאכן טויט. ' װילליאם בלעיק איז געװען א געלטלאזער קינסטלער, א םע־ק־ װירדיקער דיכטער און מאלער. געבױרן געװארן דא אין לאנדאן, אפגעלעבט דא סד יאר און נישט אפגעשפארס גענוג געלס אום צו באצאלן פאר אן אײגענעם קבר. — בײם לעבן האט ער זעלטן־װען געהאט גענוג צו באצאלן פאר זײן עגנ װוינונגל און דא ערװאר■ טעט מען, אז בײם טויט, אין דער טיפער עלטער, זאל ער :אך האבן צו באצאלן פאר אזא לוקםום, װי אן ארט אויפן ביתיעולפ• האט מען איםיטאקע באמת אזוי באגראבן, אז מען װײםט שוץ אלײן נישט, װו אים צו זוכן איצט, נאך הונדערט יאר, װען כעז האט זיך אן אים דערמאנט — עם איז געװארן א לארם: מזן דארף עס"פארגיטיקן. עם איז אויך איצט נישט צו שפעט. םיו װעלן איס באערן מיט אפעפאריאל אין אונזער קאטעדראל. םען אפעלירט צ.-ם נאציאנאלן געװיסן. יעדער אײנער דארף געבן אװף אזא גאבעלן צװעק,'אויף אמעמא־יאל פאר דעם ״גרויםן לאנ■ דאנער״ — עם האבן זיך אונסערגעשריבן װיכטיקע פערזעניעכי קייטן, מיט דעם רעגירונגס״קאפ, ענגלישן פרעםיער בראש. גוט, גוס... מיטן גוף האט מען נישט געמאכט קײן צערעמאניעם, איז סאקע נישט םער װי ריכטיק אפצוגעבן דאס געהעריקע דעם ג־־סט םון א װיזיאנער, װאס האט געזען — ״א װעלט אין א בריגקי זאמד, און אהיפל אין איװילדע בלום; האלטן אופענדלעכקייס אין דער אײגענע האנט, און אײביקײט אין א שעה״. יצחק ליכטענשטײן יןנדן■;, *עברוער 1927. י נער אויסלןכינג פון איר פערזענלע5קײט. אנןר די *װײ װערק זענען װײט אײנע פין *װץטן, װי קאטארינקן־םידק 6ון א נוםן סים6אנישן ארקעםטער, װעל5ן שפילן דעם זעלבן םוזיקאלישן םאטיװ• װען ראלאנס אננעט קןםפט או; לײדם, לײדן טיר ציואסען םיט איר, װײל םיר האנן £אר ז־ך א רלזיקע גןשטאלם 6ון דער םארערנער פרײ, א £א־װעכטע םים םויזנטןר נלוטנדיקע נערװן ם־ט אונזער נאנצער װירקלן5קײט; איר 'לינן אױ טיף און טרא• ניש און נײ — די ליבע £ין א נײער 6רוי, 6ון א £רוי, װאם גןפינט זיך איי£ן װענ *ו באפרײונג; אירע נעדאנקןן װירקן אויף אײך זײער שטאיק, װײל דאם זענןן נןראנקען נישט אויף פרא־ קאט. נאר אננעטם טיף־אןכערנעלענטע און אויםנעטראנענע. זאל טען 6אינלײכן םאניקעם קאםף םיט דער געזעלשאפט־ לע5ער םײניננ 6אר א־ר פרײהײט, םיט אננןטם — און ם׳װןם פאר אלןטען קלאר װערן, אין װאם ןס כאשטײט דער אונטערש־ד. איז ענגלי פון פאריז קײן לאנדאן איז בלױז א קאצן־שפרינג, דער קאנטראםט איז אבער, װי מען װאלט אדורכגעשװימען אן אקעאן. בײ םענקעװיטשן ערגעץ־װו' אין א רײזע־באשרײבונג אנט• פלעקט זיך פאר אים ניו־יארק ״װי װענום, װאס װערט געבוירן פון ים־שױם׳. װאס פאדא יזיסער קאםפלימענט פאר דער מאסיװער, איפפאזאנטער גרויס־שטאט. אװאלט װהיטפאן־האט זיך װעגן דעם זעלבן ענין גאר אן אנדערע, מער אפעריקאנער, מײנינג. אויך װענן ענגלאנד האט זיך יעדער אײנער זיץ םײנונג. דאס איז אפהענגיק פון טעמפעראםענט אין אויך פונם געשמאק. אין אפתן דארפן זאכן װערן געמאסטן מיט א נעװיסע פאםנ• דע פאר זײ םאם — ענגלאנד דארף נישט װעין געמאסטן נישט מיט אן אײראפעישע און אויך נישט מיט קיץ אםעריקאנער פאס. ענגלאנד האט זיך איר אײגענע מאס, א טראדיציאנעלע, און פא• דערם, אז מען זאל זיך םיט דעם באנוצן אלם מאסשטאב נישט נאר אין ענגלישע ענינים. לויט דער אלגעמײן־אנגענוםענער םײנונג, אױ ענגלאנד א קװאל פון קאלט־בלוטיקן שװײגן. מעגלעך. אבער נישט אין דער קונסט. דא דארף מען זיך באנוצן מיט עפעס *אזעלכעס, װי רענט• גענשטראלן, אום צו געפינען דעם אםת קאלט־בלוסיק שװײגנדן ענגלענדער. װי עס זעט אויס, איז דער ענגלענדער נאר געװארן רע• דעװדיק, זאגאר היציק. און נישט נאר אין הײד־פארק אדער האוז אף קאםמאנס — עס איז שוין נישט קײן סוד, אז אינם לעטארגישן האוז אף לארדס... — דאס איז אבער פאליטיק, און איך װיל זיך נישט ארײנפישן. װאס שאדט עס פיר צו ״זײן א גאסס אויף א װײל, זעען אויף א פײל און שװײגן. אפשר איז דאם ענגליש, הײסט עס: פאלקאם אויםגעהאלטן אין לאקאלן סטיל. און דאך — װעגן פאר• שידענע אנדערע זאכן קען איך נאך שװײגן, אבער װעגן קונסט איז מיר זײער שװער צו פארבלײבן דער קלוגער, טייף־שװײגנדער חכם. עס איז גענוג, אז פען דארף אויף די נעפלדיקע לאנדאנער גאסן האלטן ס׳םויל, אויב מעז װיל זיך נישט אנפאמפען םיט זײער נישט־געשמאקע בײםנדע געפלען. איך קען אבער אזעלכע, װאס האבן א געװוינהײט צו רעדן װעגן לאנדאנם מערקװירדיקײטן אויף אן אײגענעם אויםערגעװײנ• לעכן אופז און דװקא אויף דער גענוג פינסטער־פארנעפלטער, טונקל־ברוינער גאס. און עס איז א פארגעניגן צו הערן אזעלכע פארשוינען. זײ רעדן נישט װעגן דער שטאט. נישס פיקאדילי, לעםפער סקװער אדער סטרענד קימערט זײ, ' נישט ענגלאנד און די ענגלענדער מיטן גאנצן פארשידנארסיקן פעלקער-מעלאנזש. גײן, נישט דאס. די קולטור װאם שװעבט ארום די אינזלען — דאטס די קװעשטשיאן. עס פארשסײט זיך, דאם זענען ענטוזיאססן, װאס אנמציקן זיך נישט מיט ענגלאנדם גלאריע. די פארגאנגנהײט אױ ם*ר זײ א טױסע היסטארישע דאסע, *ןײ גלויבן נישט די געגגװארט — זײ