Literarishe bleter · 1927-03-11 · 10 (11.3.1927) · p. Seite 191

191 לייסעד *רישו נל״םור 10 זא > ײיי״ א. אין מ• זילפורג^ מײבע אוביװערסיטעטז ► ► מאקסים גארקי 4 ► בילדוננ און װיםן. — װילן די מזננסשן — זוכן זײ װיסן? — ט װי, דען? געװיםו #ט איר — װילט דןןך? יןן, איך — האב געװןןלט. נאר—איך היןב געהאלםן אין זינען די װערטער םון דעם לערער *ץ געשיכטע: — ״םענטשן זוכן זיך בו םארגעםן, זוכן טרײםט, אבער •- גישט קײן װיסן*. םאר אזעלכע שארםע אידעען — איז די באגעגעניש םיט זיבצן־יעריקע שעדלעך, סון די דןןזיקע באגעגענישן װערן די אירע• ען אפגעסעמפט, און די מענסשן קוםט אויך דערפץ נישט *ו. םיר הןןט זיך אנגעהויבן דוכטן, אז איך םלעג שטענדיק באםעדקן אײנס און דאם זעלביקע: מענטשן געםעלן אינטערעסאנםע דערצײלונגען נאר דערפאר, װאס עס גיט זײ די פעגלעכקײט אױף א װײלע צו םארגעסן זײער שװערן, טאג־טעגלעכן לעבן. װןןם םער די מעשה איז אויםגעטראכט, אלץ להוטער הערס מען ד. דןןס אעטערעםאנטסטע בוך איז יענץ,װו עס געפינען זיך א םך שײנע אוים• געטראכטע םעשױת. הקיצור—איך בין געשװיםען אין א רויכיקן נעפל. דערענקאװ הןןט געפלאנעװעט צו עפענען א בעקערײ. איך געדענק — ם׳איז געװען גענוי אויםגערעכנט, אז די דןןױקע אונ• סערנעםוננ דארף טראגן נישט װײגיקער, װי סינף און דרײםיק פרא• צענט הכנםה פונם רובל. איך האבגעזאלס זײן דעם בעקערם אגע. הילף און װי .אן אײגענער םענטש׳ אכטונג גענן, אז אט דער בעקער זןןל נישט גנבענען קײן םעל, קײן אײער, פוסער און אויס• געבאקטע סחורה. איןאע הןןבאיך זיך איבערגעקליבן ם,ץ גדויםןןשפוציקן קעלער אץ א קלײנינקן, א רײגערן,—די זןןרג װעגן רײנקײט איז געלעגן אויף םיר. אנשםאט א קאםפאניע םון סערציק מאן, הןב איך סאר זיך געהאט נאר אײנעם,—םיט גרויע שלײסן, פיט א שפיציק בערדל ,פיט א טרוקן, םאררויכערט פנים, םיט םונקעלע םארחלום• טע אויגן און א פאדנעם םויל ־א קלײנינקער, װי אן ןןקון. די ליפן װײכע, גראבע און אזוי צוזאםענגעלײגט, װי ער װאלט בדעה געהאס זיך קושן. און עפעס לעכעו־לעכס לײנט דך אין דער סי• סעניש פון זײנע אויגן. געװענלעך, האט ער געגנבעט, — שױן אין דער ערשסער נאכט סון זײן ארבעס האס ער אפגעלײגט אץ א זײס א צענדליק אײער, א דרײ םינט םעל און א היפש שטיקל פוטער. — א דאס — צו װאם דארף מעןו — ן דאס דארף מען םאר א מײדל,—האט ער פרײנטלעך געזאגט, קנײטשנדיק מיט דער נאז, און הןןם צוגעגעבן:-א װויל פײדעלעי ׳ איך האב אים פרובירט איבערצײגן, אז גנבענען איז א זינד. אבער — צי איז מײן, כח-הרבור געװען צו שװאך, אדער איך בין אלײן געװען צו װײניק זיכער אץ דעם, װאם איך האב אים געװאלט דעדװײזן—םײנע רײד האבן קײן פעולה נישם געהאט. ליגנדיק אויף דער דײזשע טײג און קוקנדיק דורכן םענ• סםער אױף די שסערן, האט דער בעקער םארװונדערט געםורפלט: — םיך—לעדנס ערי אװדאי דאס ערשםע םאל און_פאר. טיק— עד לעדנט שוץי. און אלײן איז ער דרײ םעל ױנגער םאר מיר. צום לאכן, באםת... ער האס באקוקס די שטערן און געםרעגט: — דאם פרײםטע םאלק לויט דין גײסט,—האט געשמײכלט כײן הבר. — נאר, — זענס גישס בײז, איך דענק ריכסיק, אזוי דענקען פיליאנען םון אונז, זײ קענען נאר נישט ארויסרעדן... נ.ען דארף דאם לעבן פשוטער אײגארדנען, דאן װעט עם זײן בארמהערציקער צו די םענטשן... דער דאזיקער םענטש איז קײנמאל נישט געװען קײן ,טאל• ססאװעץ*, האט גישס ארױסגעװיזן קײן נײגונג צו אנארביזם, — א-ך קען גאנץ גוט די געשיכטע םון זײן גײםטיקער אנטװיקלונג. נאכן שפועס פיט אים, האב איך נישט װילנדיק א טראכט געטץ: אין װי איז, אויב אין דער אמתן םארטראגן די פיליאנען רוסישע כענטשן אט די יסורים ם.ין דער רעװאלוציע, בלויז צוליב דעם, הײל טיף אין האדצן טדײםסן זײ דך פים דעד האפנוגג אויסגע• ל״זט צו װערן סון דער ארבעם? םיניםום םון ארבעט-און א מאק• סימום םון הנאה, דאס פארכאפט און לאקט זײער, װי אלץ, װאס קאן נישט מקוים װערן, װי יעדער אוםאפיע. און אויםן זינען זענען פיר ארויף איבםענס םערזן: בין איך א קאנסערװאטיסט? א, נײן׳ איך בין אלץ דערזעלבער, װי איך בין געװען. — כ׳האב נישט ליב איבערשםעלן סיגורן, נאר—אינגאנצן צעװארםן דאס שפיל. איך געדענק נאר אײן רעװאלוציע, — די קליגפטע סאר אלע סון שפעטער, און װאלט אלץ םארניכסן געקאנט — סארשטײט דך, דעם װעלט-םבול, פײן איך. נאר — פ׳האט דעם טײװל אױך דאן אנגעםײםס! — איר תײםט—נח איז געװאוץ דיקםאטאר. א, אױב מ׳קאן עס נאר ערלעכער מאכן, בין איך גרײם אײך צו קיפען צו הילף, — איר באםיט זיך נאר װעגן א װעלט״םבול, און איך—װעל שױן גערן די תיבה אױפרײסןו דערענקאװס געװעלבל האס געטראגן א נישסיקע הבנסה, און די צאל מענטשן און ״עסקימלעך׳, װאם האבן זיך גענויטיקט אין כאטעריעלער הילף, — זענען אלץ געװאקסן. — מ׳דארף עפעם םאלן אויף אן המצאה, — פלעגט זאגן א:דרײ, ציפנדיק םארזזןרגט דאם בערדל אץ הןןט דערבײ שולדיק געשםײכלט און שװער געזיםצט. מיר הןןט זיך געדוכט, אז דער דןןדקער פענטש האלט זיך פאייפשפט אויף אײביקע קאטארגע לטובת די םענטשן אץ, כאשש ער האט םקבל געװען באהבה די שסראף, סונדעםטװעגן די־אס זי אים צײםנװײז. נישט אײנפןןל האב איך אים, פיס ,סארשײדענע װערטער, •-:־רעגס: — צוליב װןןס טוט איר דאס? נישט פארשטײענדיק, קענטיק, פײנע םראגן, פלעגס ער א ־ף דער םראגע— צוליב װןןס?—רעדן לאנג םיט א הארבן בוך•?--־ץ װעגן דעם שװערן לעבן םון סןןלק, װעגן דער נויטיקײט סץ