Literarishe bleter · 1927-03-11 · 10 (11.3.1927) · p. Seite 183

183 ליסןרורישז בלעטער סז זא א שעהי״זמיט שלום אש;איעט אז1י פזרנוםען. ןבער בעם זיך, נישס סנצורירן די ׳ סעםע. ער קןן נ$ך נישס רעדן דערפון• 8רעג א־ך *שן, װי ארום עם *יז געגאנגען לעגטנס זײן שאפונגםיװעג: ,קידוש• השם/ ,די םוםער׳, ,ס1ים״אורנײל', ,בריװ 8ון שפאניען׳ עון לם1ף — ,ד׳ר רעװרענד זילבער׳, — װי םיר זעען - פון עכס-ײדישע נו אלגעםײן-םענפשלעכע םעםעס• שאש אש פארטראכט זיך, װערם ערנסם, דעדנןך עעשםייכלס ער זיך פיםן הארעיקן טולן געלעכטעי■ און זןןגט: — איך װעל אײך זןגן: איך טראכס, אז די ײדישע ליסעראסור א־ז נישם קײן עוגאב גו דער אלגעסײנער ליםערא• סור, אז1י אז אלגעםײנע פראגן, פראבלעסען געהערן נו דער אלגע• םײנער ליסעראםור, און די ײדישע ליםעראסור דארף האבן *ו סון נאר םים ססעזניפיש״ײדישע בראנן *ון פראנלעםען• די יירישע ליםעראשור איז און דארף זיין םאר אונז אלעםען א װעלם-ליםעראםור, און דעריבער אלץ, װןום ס׳אינםערעםירס דעם םענסשן אלס מענטש — זוך איך ביי יידן. אז אידעען, פיאבלעםען סארנעםען םיך, אז זײ רירן און רײבן םיך — זוך א־ך זײ אין ײרישן לעבן. דאס יידישע לעבן אין אמעריקע איז אין דער גליקלעכער לאנע עוליב די גוסע אומשסענדן, אין װעלכע עס פליסם. דעריבער האם זיך עם באפריים פונם יידישן יאך, פונם ײדישן ה1יקער. ד׳ר זילבער איז אינםערעםאנם נישט עוליב זײן סיעביפישער ײדישקײט, נאר םים דאס םעגסשלעכע, רעװרענדישע, װאס ם׳איז דא אין א ם, װי בײ יעדן אײנעם פון אן אנדער קירכע• און אז1י האב איך אים אייפגעפאסם אין דער נײער דראפע. דער םענסש, האלם איך, איז נישם קײן םלאך, אונזער שײנקײם — איז אונזער שװאכקײט... און דאך איז ער ױדיש. דןר מאםענם פון ,פובש את יברו׳ איז דאם ײדישע, װאס ס׳איז דא אין דער דראםע. איך זוך דעם םענסשן אין זיץ טאג-סענלעכן לעבן, דא איז זײן העלדנטום. װען איך װאלם, לפשל, געשריבן א זאך װעגן דער העראישקײם פון די אםאליקע בוגדיםסן, װאלס איך זײ נישם געפאכם םאר העלדן א דאנק זײער גבורה׳ א דאנק זײער גרײםקײס א1יף קרבנות, נאר גויאד נעגעבן זײער טאג־סעגלעכן לעבן; נישט די אויסערגעװײנ• לעכקײם, נאר גראד דאס סאג-םענלעכע. די קרבנות. װאס דער םענסש ברעננט אין זײן געװײנלעכן לעבן, זענען סאר םיר װיכםיקער און אינםערעםאנסער, װי די א1יססערלישע העלדנטאסן. איך דערםאן אשן, אז ער האם בוריק םיט א פאר יאר נעהאס סארםראכם עסלעכע גר1יסע היססארישע װערק, א םין הםשך סון ,קידוש השם׳ און ,כישופםאכערין׳; װי חאלס עם םיט יענע װערקז — איך האב אנגעבײכנם םאר זיך—זאגס אש— נאך בװײ גרויסע היםסארישע װערק. איך שסרעב זײ אנעושרײבן. אנער דאם םאדערגע לעבן, דער םאדערנער םענסש ברעננם אזיוים פון זיך זײער פיל אינסערעסאנסע יראבלעםען, םערקװירדיקע און עלעגישע, דעם נעראננל םים זיך, םיס גאט, םים ג1רל, און דאם װענדם אס בײ םיר די אויפםערקזאםקײט סון די נאביאנאל־ העראישע םעםעס. בכלל קוםם םען בום אםאל, בו דער גע• שיצסע, װען דאס איבםיקע לעבן אױ ארעם און נישם אינםע• רעסאגט. װען כ׳זאל זײן זינער םיס א סאפלס סיזיש לעבן, װאלט איך רויק אװעקגעגענן עסלעכע יאר, א פינף יאר די צװײ חערק, װעלכע א־נטעריםירן םיך. ם׳װעס װארשײנלעך קוםען א עײם, װען כ׳װעל זיך נעמען בו די נעשיכםלעכע ראםאנען• דערװײל נישם• — וןרװאס-ורענ אין אשן-זענם איר נישס בווריק נאך* א הפםקה פון עסלענע, חדשים איז של1ס אש װידער נעקו• םען קיץ פ1ילן. .דער בװעק םון זײן איבםיקן קוסען קײן פ1ילן - האט אש די סעג נע• זאגס פאי דעם פיםאר• בעסער פון ,הײנס׳ - א־ז די בװעקלאזיקייס. ער האס, זאגם ער, פון בײט בי בייט די באדןרםעגיש, װי א ח־ה, װאס שפײזט זיך םים א געװיסן םין גראז ז־ך אנבועסן מים ײדן בו זאסקײס׳. ער איז לכתחילה געקוםען אהעד םיםן םײן בו פאר■ ברענגען דא עםלעכע װאכן, אבער שיין ברענם אים די ערד אונסער די ויס, און ער רײםם ז ך ש1ין בוריק• םער װי אלע םאל איז שלום אש איבס אוםרי:ק,ער נעםינס זיך קײן ארס נישם. ער האלם איבם אין םיםן ארבעסן א גרעםער װערק, װאם אױ אים בו-נאענם, בו• אינםים, ער זאל דער• 5ון קאנען שםועםן. ער איז םארםון אין זײן ארבעט םים לײב און לעבן, עס ליגס נאך א1יף אים װי א שװןרע םשא, ער האם נאך נײטיק גןנונ קרעפסן עס נ1בר בו זײן. איז ער, סשםעית, נעקופען זוכן אפרו און געװאלס רוען, אבער עם לאקס די ארבעם, עם בים ש1ין בוריק. ןש איז שון די שרײ• בער, ו&ןלנע מוזן כסדר שרײבן און זײ ׳שרײבן שםענדיק, אינם שאפן לעבם ער זין א1יס, דא קאן ער אנװענדן דעמ איבער• שלוס פון נעפילן, געדאנקען, ששיםונגען. ער איז נעװען אין דער רעדאקביע ,ליםעראו ישע בלע־ :ער׳, םען ה1יבם אן בו שפועסן, אבער םיר לײגן עם אפ ׳•ו1יף שפעםער. אש האם נישס דעם הרחבת־הדעת און די רו• ־קײס בו פירן א געשפדעך. רעדס םען א■ *ו טרעפן זיך אין זײן *יםער, אין ,בריסםאל׳. א1יך דא פילם זיך זײן אוםרו• נײסס. די לוסס איז אים בו עננ, עסנם ער א1יף א סענססער ׳זון פארסאנס עם שפעסער *וויק, לײנס ער זיך אין בעס און זשײם װידער־א1ף. ,איך בין קראנק* — זאנס שלום אש און קלאגס זין װי ןן אוםבאהאלפן קינד. אבער סיר סירן ןר1יף יעם שםועס א1יף ליסערןסור, א1יף שןפן, און של1ם ןש װערם װי קרעסםיקער, שםײפער, װוקםיקער און אין דער קאנבענ• זרירוגג באקוםס ער רו. *ין װיל דערגײן, םיס װאס פןר ן װערק ש• ןש איז