Literarishe bleter · 1927-03-04 · 9 (4.3.1927) · p. Seite 173

173 לים?ר*רישע בלעטער 9 זא בץ מיט זײ;ןקןרשט באקאנם געײארן• אץ דןן ערשט, םיט א יןןר *װײ בװײק, -דרײםיק יןןר נאד דעם ערשטן שמועס אויף דער דאזיקעד טעפע,—הןןב איו אים־ געריכט דערהערט די זעלביקע געדאנקען און מיט די אײגענע װער• טער םון םײנעם אן אלטן באקאנטן ארבעטר. אי״נפאל האבן פיר זיך אזוי אסנהערציק דורכנערעדט און דער דאזיקער מענטש—א .פןןליטישער קאך־לעפל׳ װי ער הוןט, נישט• םרײלעך שםײכלענדיק, זיך אלײן גערוםן, האט פיר׳ םיט א ספע• ביםיש רוםישער אוםרערשרןןקענער אויסריכטיקײט געזןןגט. — א. מ״ ־ליבער, איך דארף גןןרנישט,—אויף בפרות דארף םען דאס אלץ— די אקאדעםיעם, די װיסנשאסטן, אעראפלאנען, — אלץ איז איבעריקי דארפן דארף מען בלויז א שטילן װינקל און — א װײב; קושן װען םען װיל און, זי זאל דיר זײן איבערגעגעבן ערלעך-מיט לײב און לעבן,—ןןט װןןםו איר—דענקט פעשה אינ• סעליגענט, איר זענט שוין נישט קײן אונזעריקער, נאר אן אפנע• סםטער םענטש, בײ אײך שטײען די אידעען העכער םאר די פענ■ סשלעך, איר טראכט אויפן ײדישן ששײגער; דער פענטש — איז באשאםן סארן שבת? — די ײדן האלטן נישט אזוי... — דער רוח װײס זײ װי זײ האלטן,—א פינסטער םאלק — האט ער געענטםערט ארײנשלײדערנדיק דעם מונדשטיק םון פאפי• רןןם אין טײך ארײן און נאכקיקנדיק אויף אים מיט די אויגן. פיר זענען געזעסן בײ ברעג פון דער נעװע, אויף א שטײ״ גערנער באנק, אין א הארבםטיקער לבנה־נאכט, בײדע בעבראכענע 0רן א טאג איםנוצלעכע אויפרעגונגען,) םון עקשנותדיקן, נישס הצלחהדיקן םארלאנג אויסצוטון עפעס גוטס און נוצלעכס. — איר זענט מיט אונז, אבער-נישט קײן אונזעריקער, ןןט װןןס איך זאג,-האט ער גערעדט װײטער םארטראכט אי, זיך און שטיל. — די אינטעליגענטן איז אנגענעם זיך צו באאומרויקן. נאך םון אלםע צײטן אן האבן זײ געהאס א נטיה צו מרידות. פונקס װי כריסטוס איז געװען א אידעאליםט און הןןט געהעצט צום אוים■ שטאנד צוליב הימלישע צװעקן, — אזוי העצט די גאנצע אינטעלי• גענץ צוליב אן אוטאפיע, העצן העצט-דער אידעאליסט, און מיס זײ צוזאפען גײען אלע שליםזלס, אויסװורםן, לײדאקעס, און אלע— פון בײזער רשעות, װײל זײ זעען, אז ס׳איז נישסא פאר זײ קײן ארט אין לעבן. דער ארבעטער בינטעװעט סאר דער רעװןןלוציע, ער םװ אויםקעפםן םאר זיך די. ריכטיקע פארטיילונג םון די אר• בעטס-פראדוקסן. פארכאפנדיק, ענדלעך, אינגאנצן די מאכט,—פײנט איר, זײ װעלן םסכים זײן אויף א םלוכה? בשום אוםן נישטו זײ װעלן זיך צעלויםן א־ן יעדערער סון זײ װעס אויף זײן אײגע• נער ריזיקע זיך שאםן א רויקן װינקעלע... — די טעכייק, זןןגס אירז אט זי טאקע םארציט נןןך ענ• גער דעש שלײף אויף אונזער׳האלו, און בינדט אונז נאך פעסטער. נײן, באפרײען מוז פען זיך סון בוםיל ארבעט. דער מענטש װיל רו. די פאבריקן און די װיסנשאםטן װעלן קײן רו נישט ברענגען. אײן מענטש דארף װײגיק הןןבן. צו װאם זאל איך בויען שטעט, אז איך דארף נאר האבן א קלײן הײזל? דארט, װו מען װוינט אין קופעס-דארס דארף מען שוין װאסער־לײטונגען, קאנאליזאציע און עלעקטרע. פרובירט אבער לעבן אן דעם, - װי גרינג עס װעס זײןו נײן, םיר האבן א םך איבעריקע זאכן און דאם קיםש אלץ— פון דער אינסעליגענץ, דעריבער זאג איך טאקע: די אינטעלי• גענץ-איז א שעדלעכער קלאם פענסשן. איך האב געזאגט, אז קײגער איז נישט אומשטאנד אזוי טיף און גרינסלעך צו פאכן סון לעבן אן אופזין, װי מיר רוסן. (הפ*ך קומט) נאר דערצו, כדי צו שאםן נאך פאשינעס. דאם—איז נאריש. עם װערן אלץ מער ארבעטער, און נויטיק איז בלויז דער פויער, דער נ־אדוצירער סון ברוים. ברויט — דאט איז אלץ, װאס םען דארף בעמען פיט מי בײ דער נאטור. װאס װײניקער דער מענטש דארף— אלץ גליקליכער איז ער, װאס פער פיר סארלאנגען — אלץ װײני- קער פרײהײט. עם קאן זײן — נישט די דאזיקע װערטער, גאר טאקע ןןט די באטױבנדיקע, געדאנקען האב איך דאס ערשטע מאל געהערס׳ און באזונדערם נאך אין אזא שארפער, נאקעטער םארם. אויס• קליסשנדיק פון אויפרעגונג, האט דער מענטש שרעקנדיק געױענדט זײן בליק צו דער סיר, װאס סידט אין די אינעװײניקססע צימערן, ד,אט ארגע דך צוגעהארכט צו דער שטילקײס און װידער, כמעם כיט רציחה, געשעפטשעט: — שטעל ױך פאר—יעדעד מענטש דארף נישט פיל האבן: א שטיקל בתיט און א פרויענצימער... װען ער האט אנגעתויבן צו דעדן װעגן ידער פרוי מיט א :־ד־תדיקער שסילקײט, םיט װערטער, װעלכע איך האב נישט גע• קענט, מיט פערזן, װןןס איך האב נישט געלײענט, — הןןס ער פיר פליצלינג אויסגעװיזן, װי דער גנב באשקין. — בעאטריטשע, פיאמעטא, לאאורא, נינאן, — האט ער גע• שעפטשעט אופבאקאנסע פאר םיר נעמען, און דערצײלט האט ער װענן עפעם פארליבטע מלכים, דיכטער, האט געלײענט םראנצויזי. שע געדיכסן, אפקלאפנדיק די ריטפען םיט דער דינער, ביזן עלנ. בױגן נאקעטער האנס. — ״די ליבע און דער הונגער רעגירן מיט דער װעלט*, האב איך געהערט װי ער שעפטשעט היציק, און האב זיך דער• פאנט, אז די דאזיקע װערטער זענען געדרוקט אויף דעם טיטל. בלאט פון דער רעװאלוציאנערער בראשור ״דער קיניג הובער״,— דאס הןןט זײ אין םײנע אויגן צוגעגעבן א באזונדערע חשיבות - נ־ענטשן זוכן זיך צו פארגעסן, מענטשן זוכן טרײםט, אבער נישט - תורהי דער דאזיקער געדאנק הןןס םיך שוין ענדלעך אינגאנצן איבערראשס. איך בין אװעק פון קיך אינדערפרי — אױםן קלײנעם װאנס• ז״גערל איז געװען עטלעכע פינוס נאך זעקס-איך האב געשפרײזט אין דער גרויער טונקלקײט איבער די קופעס שנײ, צוהערנדיק זיך צו דעם װאיען םון דער זאװיערוכע און דערמאנענדיק ױך די צארנ• קי־יטשערײען םון דעם צעבראכענעם פענטשן אין געסילט הןןב איך, אז די װערסער זײנע זענען מיר עפעס שטײן געבליבן אין האלז און שטיקן פיך. עס האט זיך נישט געװןןלט ארײגגײן אין דער בעקערײ, אנקוקן די מענטשן און, טראגנדיק אױף זיך א קופע מימ שנײ, האב איך זיך געשלעפט איבער די גאםן פון דער טאטערי• שעי סארשסןןט, ביז ם׳איז געװארן ליכטיקיאין צװישן די כװא. לעס שנײ האבן זיך אנגעהויבן ארויססוקן די געשטאלםן פון די שדאט־אײנװוינער. מער האב איך קײנםןןל נישט געטרןןפן דעם לערער און הןןב א״ך קײן חשק נישס געהאס צו באגעגענען אים. שפעטער אבער האב איך נישס אײנמאל געהערט שפועסן װעגן דעם אופזין סון ל7ק און דער אוםניצלעכקײט סון דער ארבעט, — גערעדט האבן עס עס-הארצים װאנדערער, שלעפערם אן א דאך איבערן קאפ, . אלסטאװצעס׳ און הויך-קולסורעלע מענטשן. עס האס גערעדט װ־עגן דעם א קלויםטער מאנאך, א םאגיסטער פון גײסטלעכע לפודים, א לעמיקער, װאם ארבעט בײ אױםרײס־מאטעריאלן, א ביאלאג־א נע• אייישאליסט און א םך אנדערע. נאר די דאזיקע אידעען הןןבן שוין נ־־דט געמאכס אויף פיר אזא שםארקן תשם װי דאםןןלםט, װען איך