Literarishe bleter · 1927-03-04 · 9 (4.3.1927) · p. Seite 167

167 ליסערןעוישע בלעםער 9 זא קײן װןרם נישס שרײגן קןגן ןןם דער געזעלשאפט׳■ װען איך הןןג זיך געזעגנס םיס געןרג *ראנדעס ם#ר םײן ןעסארן סון קןאענהאגן און אים נעסרןגס *י ער װעם נאך אםןל םאכן *רײזע קײן אפעריקע, איז זײן שםים ■לו• עים ■#רענדערס געװןרן און ער הןןם שםיל געזןןנס: .נײן, איך סיל זיך ש1ין עו שװ*ך, עו פאכן 8י8 לןןנגע רײזע׳• איך האב אקוק געסון א1יף אים און געזען, אז זײנע אייגן זענען *ארלןןשן, דאס פנים און דער שסערן סול סיס םיסע קנייםשן און דער גאנבער גוף זײנער איז עועס װי קלענער נעמןרן״• וון םיר, אין *ל*נד, װו םײנע עלסערן און זױדעס זענען *זיי סרײנםלעך אייונענוםען געװןרן, בו שרײנן ״די געשיכםע סון עםיגרןנסן ליםעראםור׳ אמ *י יעיקלינח, ײןס קןנססאנם עון םןדןם דע סטאןל הןבן נעםײנס םיס זײער קןםף קענן דער נעזעלשןסם: כ׳הןב איבערהייסם נישס געדןרםש דערבײלן דעם נליקלעכן אין פרידלעכן בוזןסענלןבן 6ון אונזער נעזעל• ש**ט, און װען איך זןל זיך נןר נוס בןזינען װי גרייםםוסיק ■לאינס עלםערן אין זײדעס הןבן נעהאנדלס קענן םײנע על• סערן אין זײרעם און דערלייפם זײ *ו סון יעדע בןשעססיקינג (םיס דער אייםנןם םון כמעש ןלן בכבידיקע בןשעסםיקונגען) און בו בןקלײדן יעדן ןםם (םים דער אייםנןם פמ נםעם ןלע ןםסן), דןן בענײם םײן הןרץ פןר םרײד און איך קןן םער מײז אינסצעניזירונג פוז שלום אשס ״הדוש-השם״ ד׳ר מיכאל װײכערט / װארשע בינע״ז װי װןלם זײן, װען פען װןלס ןמןל װײזן * װערק אין זײן תחילתדיקן דערבײלערישן חןז איז עם באםת נישס םעגלעןז און איך הןב דעםןלם געשריבן: .בװײ װעגן םירן םין ון עביש װערק בו דער בינע. םען קןן ן קורבע דערבעלונג ןדער *ן אויםשנים םון ן לענגערער איגסבענירן■ דןם הײסם: אײנםןסן אין ן םבענישער רןם• נישם דרןםןםיזירן, נישס אי• בערפןכן, נישס ,בןןרבעסן םןר דער בינע׳■ נישס םןרבײסן די עפישע זןך א1יף ן דרןםןםישער■ נישס םןרװישן איר עפי• שע זײם, נןר אוגםערשסרײכן זי. נישם פסושסש םןגן דעם תחילתדיקן כןרןקםער, נןר םןרבידסן א-ם. םבעניש אילוםםרירן ן דערבײלוננ, װי םען אילוססרירם פוזיקןליש ן דרןםןסישע םבענע• ן װעג * שװערער אין דערפןר ן זעלםענער• ק־נדער און קינסםלער-רעזשיסערן גײען ןםןל פים אים׳• ,םארןן ן בװײסער. ן לײכםערער און דערםןר ןן ןםסע• רער. ןר1יםכ*פן פון ן דערבײלונג דןם א1יסערלעכע, ןר1יםסרײ• בע־ן די ,ןקב־ע׳, ןי1יסםרענען דעם םעור הםעשה, דןס, װ ן ם הןם זיך פןרלןשן• און ןװעקװןרפן, ןסםעקן דןס, װ י ן ז 1 י עס הןס זיך םןרלןין. דןם םליסנדיקע םון דער דערבײלונג׳ דעם חן םון בןשרײבונג, די שסיםוגנ פון דער שילדערוגנ• די בונסע ■ןרביקײס אין םןרװעבסקײס םון םענסשן אין געשעע• נישן• ןח םרײםן םןקסן םון פןרנס, פון דערמלס, פון סיף דערביײוננ, ןדורכװןרפן זײ, קניפן און בינק און װידער בע• רײםן (אײנסײלוננ אין ןקםן — בוםעליק און הפקרדיק אין דער בןןרבןסוננ, װי נ1יםװענדיק און אוםבןדינגס אין דרןמןםישן װערק) ןי1י םוס דןר םחבר םין ןן עפיש װערק, װען ער יןנם זיך נןך ן בינע-דערםןלנ. ןז1י סוס דער אקסיןר, װןס זוכם םןר זיך ן רןל. ןז1י םום דער ליפערןנס פון סיעםעס, װען עם םןרםעלס אים אײנענער םןדעש (םער װי 6ןדעם גים דער ליםערןנס קײגםןל נישם)'.*) םיס ן בײם שזעסער הןב איך זיך ןפנעשםעלס א1יף של1ם ןשם .קדוש השס׳. דןם איז געשעען נןך בוליב *סעם. אין די לעבסע יןרן הןלם זיך דער קןנסןקס בװישן בינע און טובליקום אין אײן רײסן. עס םעלן אין אונזןר רעעערםוןר ■יעסעס, װןס זןלן בןנײססערן דעם ע1לם. נישטן די ה ע ר ן• *) ,סןאטןר און דראסע׳ 11 ב*נד ז. 74,73 (■■רלאג ב. קלעבק-ן) םען קןן עס נישס *■לײקענען: םיםן רע*ערםוןר פןרן ײדישן סעןםער הןלם עם נישם פ1יגלדיק. הגם װײם נישט *זוי שרןניש, װי אונזערע קלןגװײבער, די םעןםרןלישע און די ליםערןרישע, װילן עס הןבן. ןבער *ונ1יפשסעלן ן שפיל־עלןן א1יף ן לעננערער בײס-איז נישס קײן לײכםע הלכה. א1יך אץ אײרןסע איז עס ן ביסערער ביסן. ן םך םבית זענען פןרןן דערבי. נישס איבם איז די בײם בו רעק דער״ םון• נןר דןרם קןן םען זיך לײכםער *ן עבה געבן. םען גןרנם: אײן לןנד בײם בװײםן, אײן שסיןך — בײ דער גװײםער. די װןרבלען פץ דרןםןסישער שןםוננ זענען די אײגענע, די ששןשן, װןס װעק בןהןנדלם — די גלײכע, די עלעםענסן םון בילדונג — ענלעכע. בײ אונז איז דןס ןלץ *נדערש. ןנדערש א1יך דער קוק אייף װעלם און םענסש. איז די םעגלענקײם בו נעניםן 6ון די שרית פון םרעםדער דרןםןםיק ןבןגרענעבסע• און די עובדא אייםבוקל1־בן אץ *ובוסןסן דראםעס פןי דער ײדישער בינע ן שװערע. ן סך ן שװערערע, װי עס דןכס זיך. םוז םען זוכן ןנדערשװו. םוז םען םןרברײםערן דעם נבול םון סעןםער• בוביןן װערק םון דער דערבײלערישער ליםעראםור. בוסןסן זײ בו דער בינע, בןןרבעסן די, *דןססירן. דןם הןם פען ש1ין נעסון. נישם אײן םןל. ב**רבעםװ• נען םון צזרעםדע דערבײלוגגען הןם םען געשפילם בײ אונז. (.יי זיבן געהןנגענע׳, ,דער גבור אין קײסן׳. ,דער גלןקנ. קליננער 6ון נןסרדןם׳). ײדישע עפישע װערק הןם םען בן. *רבעם פ*ר דער בינע (.סוביה׳, ,םישקי׳). ןבער װי *ז1י הןס םען דןס נעםון? סון ן רןםןן *דער *נןװעלע *יויסגעריסן עסלענע שסיקער״ בונייפגעשםעסס זײ יפנים םיס *ביםל אײגענער ■רןזע און איינגןסײלם זײ אין .*קסן׳ — נוםח דרןםע• *םןל הןס זיך נןך נןכנעשלעסם * סרןלןגל ןדער ןן עסילןגל. ן סך שהי1ת הןס ןזן .בן• ארבעסער׳ םים דער םרעםדער זאך נ־שס געםןכס. *בי װןם ג־נער *ובושםעלן דןם שםיקל םח1רד- און װןס סןנדײסנער. ביי דןר א1י6שירוננ שון .םישקע דער קרוםער׳ םים דרײ *יריק איז בײ םיר געס1ירן געװןרן *נעדןנק: װי װןלם זײן, װען םען ברענגס *ר1ים * שסןרק װערק שון דער עסי• יזער ליסערןםור ןן ן •*רםןםשנער, .***רבעסונג פןר דער