Literarishe bleter · 1927-03-04 · 9 (4.3.1927) · p. Seite 165

165 ליםער*רימע נל7 טזו 9 ז11 ױ ם ו ו ע ג ז ז י ר איך ה$ב אין א פןר האיגיק? װערס*ר ג;י8נקם געאוג בראנדעםן, אין גלײך דאיויף הןנ איך געקרןגן סון אים *ן אײנלאדמג, איך זןל קופען אים באזוכן שבת, *מײ זײגער. םיין ןרשםער בןװך בײ געןןרג בראנדעסן הןם געדויערם גאנבע 4 שעה. םיר הןנבן כםעס אויסשליסלעך גערעדס מןגן יידיש, יידישע ליטערגסור אין יידישע שרײבער. בראנדעס הןס םיר געזןגם, @ז ער הןם שוין בערעדס םים בענדליקער םענםשן װעגן דער ײדישער שבראך און ײדי• שער ליסעראטור, אבער אן אםת גוס װ$רס מענן דער ײדישער ליסערןסור האם א־ם נאך קײנער נישס געזאנס. .איך האב לעבםנס גערעדס׳, זאגס בראנרלס, ׳םיס אנע׳ בילדעסער ײדישער 6ר1י, מאס איז אבנים נום בןנהאמנס אין דער ײדישער ליםעראסור, און זי האס םיר געזןןנס, אז זי װאלם בןסער װעלן ז־בן אין ת6יסה און די װעלס״ליםעראסור זןל זײן בוגענגלעך 6אר איר, אײדער זײן אויף דער 6רײ און זײן 6ארםשפס נלויז צו שסילן איר דוושס נאך מיסן 6ון די ביכער, װאם זענען דא אין דער ײדישער שםראך... איך הןב איר געענס6ערם', זאגם װײסןנר בראנדעס, .*ז דאס איז אין א געמיסן סרס דער 6*ל םים אלע שםראכן סון קלענערע םעל־ קער. אין דער דענישער שסראך איז נישם דא גענוג לערן־בי־ נער אויף צו שסודירן םעדיצין און דער דענישער ססודענס םוז אנקומען צו דײכש אדער צו ענגליש. .איך האב געלײענס*, זאגם בראנדעם, .דוד אינסקים דרא־ מעס אין דער ענגלישער איבערזעצונג און א פאר ז*כן סון י. ל. פרץ אין דײסש און אײניקע אנדערע זאכן 8ון שרײבער, ױאס שרײבן אויף ײדיש. איך װעל בײ א געלעגנהײם שרײבן װעגן דעם׳. איך סרעג בראנדעםן צ• ער האס נעלײענס י. ל. פרצס ,באנצע שױײג׳ און אברהם רײזענס דרײ הוםארעסקעס, װעלכע איך האב א־ם מיס א צײם צוריק צונעשיקס אין א דענישער אי־ בערזעצונג, און בראנדעם ענסאערס: יא, איך האב געלײענס, די סעםע װאס פרץ באהאנדלס אין ,באגצע שװײג׳ איז אן אלסע, און דער מוסר השכל איז א נאלװער, — ער זןנס נארנישס. .״ביהם רײזען׳, זאנט װײםער ברא:דעם, .שײנט צו זײן א שרײבער םים אן אײראםעישן סארנעם• באזונדערם ,א״זן׳ א־ז נאנץ אריגינעל׳. געארגם בראנדעס האס ארוסגעװיזן אן א6ענע צוסרידנ• קײס, מאם מען װענדם זיך צו אים לעצסנס, אז ער זאל געבן דערלויבניש אויף איבערזעצן זײנע זאצן אין יידיש. דאם איז א צוסוידנק״ם אין א צװײסאכן זין. ,נעװענלעך איבערזעצס םען םיך אן מײן דערלויבניש׳, זאגם בראנדעם איראנ ש. .איך האב זיך נאך װענן דעם פיס קײנעם נישס געםשפס. אין א םך זאכן, לםשל אין דער רוםי• שער איבערזעצונג, איז פשוס נישטא קײן זין. די דײםשע אי• בערזעצונג און םײלמײז די עננלישע האב איך אלײן רעדאקסירס׳• בײ םײנע ערשםע צװײ באיוכן האט םיר בראנדעס, פיט א צוסרידענעם שמ־־כל אויף זײן פנים, געװיזן די יאפאנעזישע איבערזעציגנ 6ון ז״נע .הויפס־שםרעםונגען 8ון דער ליםעראסוד 6ין 19־יארהונדערם' אין דערבײ געזאגס: ,בשעת איך האב איויםגעגעבן .די ה1יפס־שסרעםונגען' אין דעניש האב איך נישס געמלוםס, או זײ װעלן איבערזעצס װערן אץ יאפאנעזיש. איך געארג בראנד אין נױ־יארקער ,סאג׳ איו אפנעדרוקם אן ארםיקל פון ישראל כאלעײא. אין דעם ארסיקל זענען דא אינסערעסאנסע פרסים װעגן ג. בראנדעסעס דערציוננ ױן װענן זײן באצױנג צו ײדן• דער ארםיקל ה1יבס זיך אן אז1י: ,חשובער פרא6. געארג בראנדעס: — ,איר זענם ביז איצם אוםבאקאנס די לעזער, װאם רעדן ײדיש. דאס איז באסת א ניויםער שאד. װען אײערע מערק ואלן איבערזעצם װערןאין ײדיש. װאלם א־ר צוגעקראגן היפשע עשלעכע םייזנס דאנקבארע לעזער. דערלויבם םיר דעריבער אי• בערצוזעצן אין ײדיש אײערע ארסיקלען ,קלײנן אפהאנדלונגען איבערן תנ׳ך׳. ,די עלםערנם גלויבן׳ אין אנדערע. אײער א בערנעגעבענער ישרצל כאלעװא. םםודענס פון דער קאפענהאגענער אוניװערםיםעם׳. אס אזא בריװל האב איך אפגעשיקס צו געא־ג בראנדעסן. אין אין דרײ םענ ארום האב איך דערהאלםן א לענגערן בריװ פון א־ס,—דא װעל א־ך נאר ברענגען אן אויסציג: ,חשיבער ישראל צאלעװא: — ,איר מענס גערן איבערזעצן אין ײדיש ,אפהאנדלונגען װענן תנ׳ך׳ און די .עלסערנם גלויבן׳, מאס געפינען זיך אין פײן ביך .נאפאלעאן אין נאריבאלדי׳. .סאדנע איז, װאם איך בין ם״ן גאנץ לעבן פארהאסס און סארפאלגם געװען סון דער ײדישער פרעסע: אנגעהייבן האס זיך עם ארום דעם יאר, גלײב איך, 1695, בשעת פאקס נארד1י האס םיך אין דער .ענםאר• םונג׳ אנגערו6ן: .די װידערלעכע ערשײנוזג דער נאנצן אײראפע־ ישן ליםעראםװ׳ און ןר האס סארזיכערם, אז ווען די עלסערן אין קאפענהאננן װאלסן געמוםם(!) װאס איך לערן זײערע קינ• דער אין דער קאפענהאגענער אוניװערם־םעם ,װאלםן זײ םין דערהרגעם אין םיםן גאס׳. נאך דער דאזיקער דירעקסער א1יס• פאדערוננ צו םארד. האס די ײדישע פרעסע, באזונדערס די, װאם איו נעװען אונסער נארדויס אײנסלום, 6ארםנעזעצם אין דערועלבער שפדאך. א סך באדײסנדיקער װי די קדײנע זאצן, װאס איר דערםאגם, איז די גרעםערע אפהאנדלונג מעגן בעו־ נע אין הײנע, װאם נע8ינס ױך אין זעקסםן םײל םון .די הויפם שסרעמונגען׳. דאם בוך װענן לאסאל, דאס בוך װענן לאיד בי• קאנססילד, אפהאנדלינגען װעגן אלםן און נײעם םעםבאםענס, װעלכע געפינען זיך אין םיינע געזאםלםע שריסםן• א חוץ דעם דער ארסיקל .די ײדן איןרוםעניע׳, .פאלקסלײדן און איסאפיעס׳, װעלכע געפינען זיך אין פײנע שריפסן אין די בענדער 6, 7, 11 און 17. א1יף װי6ל איך װײס, איז 6ין זײ גארנ־שש איבער־ זעצם. אדער םען האס םיר (םסתםא םיר נישם צו געבן קײן הא• נאראר) ק־נסאל נישס נעלאזם װיםן װעגן דעם אין םיר נישט געשיקס קײן שום עקזעםפלאר. .עס םום םיר אביםל װײ װאס דער ײדישער ארבעסער שײנס זיך נישש צו אינסערעסירן םים עפעס אנדעדש, נאר בלייז סים דעם, װאס עס װערס געשריבן װענן ײדן. ,אין דער לעצסער צײם װער איך םענלעך פשים 6אר• שסורםש סון ײדישע זשורנאליססן, וועלכע װענדן זיך צו מיר, איך זאל ארייםזאגן םײן פײנוננ װענן דעם אדער יענעם, בא• װנדערם סון דער אפעריקאנער ײדישער סרעםע. ,װען איך מאב װען עס א ז געענססערס, האש די צענ־ זיר אויסגעשםראכן כםעס דאס נאנצע ארסיקל. םײנע סײנונגען הןנן זעלסן מען דעם םזל *ו געסעלן די צענזורן׳...