Literarishe bleter · 1927-03-04 · 9 (4.3.1927) · p. Seite 162

לים״רזורי** נלוטעו 162 9 זא .הםייץ׳ 6*ר אנאנסן. אין כדי *רויסניגעבן ״די ױדיעע ני1לי$• םעק• כוז ירץ אײנגײן א1יף גרויםע נשרית און גזגק יין זײן לײס ארסיקל .ביידוגנ׳ *זייגע שויות, װץס זזגען קעגן זײן אײנענער איכערנײגונג: ,סיר װילן נילק דץס £ץיק און שרײנן זשארגןן, װײל םיר הוןנן אן ןרך 6ין דרײ םיייןן ג8ש1ת, וד*ס #*ישםײען גור זשארנןן. נור ם־ר האלסן גישם דנם זשארגןןן 6*ר הײליק. םיר םיםנאטיזירן ג*נץ *סן םים די, װאס װ־לן דעם זשארגאן אייף א יעבןדיקער שאראכע 6אים1ישן'.״ און-״זשארנאן הןס קײן פרעסענסיע ני פןרסרעסן די םוםערם שסעלע אין א ײדיש ה1יז; זײן פלאץ 6ארנעםש און רארף 6אר• נעםען-לשין הק1דש; זשארגאן האס קײן פרעסענסיע נו דער לעהרער-שםעללע, זײן סלאץ פיז לע׳ע פארנעםען א לאנדןם• שפראנע; זשארגאן איז נור א ניאנקע, זי װיל נור אויסלערנען גײן, זיען, א נ ה 1 י ב ן רעדן... דערנןך-םעגס איר די ניאנקע ארייםװאדפן, אדער אייס דאנקבארקײם איר איבערלאזן אן איס בײם םישן׳ <זע די יודישע ביבליאסעק׳, װארשא, 1891 זײסן 10, 15). אין די דרײ זאפלבינער נעפען אנסײל על־פי־ר1ב אײנע אין דיזעלבע שרײבער,-אזא א־עסקײט האט דאן געהערשם אין דעם ײדישן ליםערארישן װעלםל. א1יב אק דער אפסײלונג בעלעסריסטיק אין פאעדע אין פרעעס .ױדישע נינליאסעק׳ האנן מיר נןך גאנץ אינםערעםאנםע זאכן—6ריער פון אלץ 6ון פרנן נו6א <א באםתער נם אין יענער *ײס!), איז אין די איבעריקע אפסײלונגען-א נעװאלדיקער דל״ת און אוםנאהאל6נ• קײס, װאס אילוסםרירם נאנץ ויכסיק די דעםאלסדיקע ײדישע װעלס ם־ס אירע אינסערעסן, באגריאן אין דישגות. אין דער רובריק ,וױסנשאפםלעכעס׳ האבן םיר דער עיקד, פאפולער• םעדיעינישע עע1ת, אין דער רובריק .םוסר׳-נלײכװערםלעך פון גסרא, אין דער .קריםיק׳-נאם־ען װעגן נישסיקע ניכלעך און לזחית. און מעגן קילסיד-געזעלשאפגלעכע פראגן-איז אפגערעדס. דער אײן און אײנביקער .קילםור-בענםער׳ דאן אין װארשע איז געװען ערגעץ נײ א העברעישן םוכריספריס, װו די ,קפח ס1לת' פלןנם זיך ביג1יסםרע6ן, װוהין אױגנערםאן א םפכיל 6ון •ראװינץ פלעגס קוםען נעניםן 6ינם .עץ הדעת׳. בײ אם דעם ם1כר.ם6רם האם אייך דער זאמאשב־ר בשכיל און .פישך בשבש סופריס׳, יבחקלײניש פיץ, זיך לכתח־לה באקעגס םים די באװיססע העברעישע שרײבער און זיך א1יך דעוװוסם װענן דעם, או אין קיעװ גרײם זיך ארײםבוגעבן א.ױדישע פאלקש• ביבליאםעק׳ דירך אײנעם אנבירישן ױגגערפאן של1ם ראבינאװיסש, װעלכן פרץ (ש1ין דאן אלס 37 יאר) האם םארביםן םיש שײס יעקב אבראםאװיסש, און געםײנם, אז ער, ראבינא־ מיםש, איז דער ממבר 6ין ,סישקע דער קרופער׳, מאש קלע״ םענס ױנאשא האס איבערזעבם אין פ1יליש. און ם׳דארף נאך דערבו ביגעבן, אז רוםלאנד איז דאן געמען כםעט די אײנביקע ײדיש-םרענערין, און אכעריקע האם ערשס שפעםער אננבהויבן איייסבוגעבן בײסשריפסן, זאםלונגען אין בלעכער פין ײדיש. און די ,װארשעמער שרי6סן'? אםגעזען םון דעם ױערס 6ון דער אדעי יענער דערבײלוננ, ליד אדער ארסיקל״ — אבער םיר האבן דאך דא ארײכע פילפארביקײם, אן עשירות 6ין סעמעס, עס זענען דא פארטראסן פארשסײער םון ײדישן פארל־יאג ב• קלעצהיי שוין ערשינען מ• 3ארײע)א (פגחם) דערגלגול (ייאלאג אין בװײ באגעגגישן) ' פדײז 3.50 נילדן לײכםען אונד שײנעם ד ײ ס ש געםיהרס װערדען סאנסען. אײנעם ױדען קאן עם ראך ניכס זא שװער זײן די דײםשע שפראכע בו פערשסעהעןד און די רעדאקביע ענםפערם זײ בײדען: .ױאס די שפראכע אנבעלאננם נעבען װיר אונם אללע ם־הע יעדןם, זאגאר דענען, דיא אלן איהרעם לעבען נאך קײן אנדערע בײםונג געלעזען האבען, פערשסענדליך *ו םאכען• װיר שרײבען ניכש עו םיעל דײסש אונד ניכס בו זעהר ױדיש׳. (ועה ש. ל• ביב• ראן-די געשיכסע 6ון דער ײרישער פרעםע, ז. 86-85). און ס׳איז אז1י באשערס געװען, אז דאם .ױדישעם םאלקס־בלאס׳ (1890-1881) זאל םגולנל װערן בו א םםורף, בו ישראל לעװי, װעלכער האס אייף דעם םיאוםםן א61ן באשםיבם ײױיש אין דער ײדישער װאכנשריםס, װעלכע האט בשעת1 קאנ• בענסרירם ארום זיך די בעסםע ײדישע שרײבער פין יענער בײם. אש שרײבם דער װילרער לעװי: ,םיר האבען ש1ין נישט אײן םאל אפ£ען אר1 סגןזאגם, או דער זשארגאן-דאס איז אננע-ברעת, ױאס פארלוישיג ם<ז םען לײדען 6ון איהם... פיר האבען געהערם 6ון גאנץ קלונע, אין אפילו אםת׳ע םאםריאסען, װעלכע םײנען, אז דער זשארגאן דארף אונז ש1ין הײליג זײן, װײל פיר נזםבען ש1ין איהם זעהר לאננ, און םיר זענען פים איהם דורכנענאנגען א גאנבע שול 6ון בר1ת; נאר דאס איז אבער ניס ריכםיג: שםוםץ בלײבם שםוםץ אפילו אז ם׳א־ז גע• בליבען אין א פק1ם-קד1ש, און עם קאן קײנםאל נישם הײליג װערען... מיר קענען נור פונס טיעםסםען הערבען א66ען םיט א רײנעם ערנסם װינשען, אז גאר בקדב היםים זאללען םיר םעהר קײן אבאנענטען נישש האבען, מײל זײ מעלען ש1ין קענען לײענען עטדאס נעםערס. נאר די עבה, רעכענען םיר אונז םחײב אײך, ליבע לעזערם׳ בו געבען. היטם אײך אללײן םון די אללע שםוםץ, דענן שםוםץ םוז זיך אנקלעגןנן, װי םען רײבש זיך נאר ארזם איהס־, נאר פזן א־יך אלײן איז אבהענגליך, אז דער שםוםץ זאל נישט ארײנקיפען אין אײערע עיםםערן, און אנדערע קאננען אײך דאם ניס העלפען... דאכס זיך, איך האנ ניס אײנםאל געזאנס בש־הםיא, אז איך האב שיינד דעם זשארגאן א סך ע־גער אלס א שפין, אז א ך מאלם דאנקען גאשט, אז םײן ארגאן זאל אוגסערגעהן, װי־ל קײנער װעם איהם ש1ין נים דארפען לעזען/ ודארס, זײם 163-162). אש בײ אזא םץ באבױנג בי ײזיש האבן אננעהייבן עו דערשײנען די זאםלביצער.־ של1ס*עליכםם ,ױדישע 6אלקם.ביבליא• סעק׳, םרדכי ספעקסארם ,ה1יז פריינד׳ אין פרבעס ,ױדישע בינל-אסעק׳, װעלכע זענען א נײע תקופה אין דער ײדישער ליסעראסור און קולםיר-נעשינסע. איז ש1ין געװען א •אסיקע סביבה 8אר די זאמלגיכער? איז ש1ין יענער ד1ר םוכשר געװען א1י6*ינעםען דאם נײעם, װאס די אייסגאבעס האנן ארײנגעבראנסז געװיס נישטו עס װאלם מײם פארשירם, םען זאל װעק דערבײלן, װאס 6אר א תיהו ובוהו ס׳האם דאן געהערשס א1־ף דער ײד־שער קולסור• נאס, און בײ װאס 6אר אן אוסנאס־רלעצע אזן ססש-לעכערלעכע נאדינגינגען די אר1יסגעבערישע ארבעם איז דאן געפירט גע• װארן. פרץ סוז שרײבן העברעישע דערבײלונגען אין .הב6ירה' 6אר די אנאגסן, װאס ער װיל דארם אדירכזעבן װעגן זײנע אייסגאנן (פרץ איז ש1ין דאן געװען העכער 40 יאר אלם און א שםיק ם)ורםס!). זײן העפיעישע דערבײלונג רײםס םען אינםיםן א בער, װײל די חסידים ז^נען אוםבופרידן פים איר. פרץ בעם זין בײ י. דינעזאנען (אין זײנע נריװ, װאם ער שיקס איפ םון װארשע קײן קיעװ). ער זאל .דאס נעםלעכע׳ אויסאינעסן נײ *עדערב1יםען - בו דריקן זײנע זאנן אין