Literarishe bleter · 1917-02-25 · 8 (25.2.1917) · p. Seite 158

8 זא ב י לו ק י נ * ס .כראניק דע זשור׳ האס געװימהן אספעציעלן נוםער טש. טשאפלינען. צ ויק אנדערן געםינט זיך דארס אן ארטיקל םינם באקאנטן סראנצויױשן״ שרײבער פאל ראנד. ער שרײבט; .םען זאגט׳ אז סשאפלין איז א ײד. דאס װאלט *דערקלערט המ עקזאטיזם סון״זײן פנים און אינטעליגענץ זײן עמסינדלעכקײט; זײן אײדלקײט. ז״ טבע צו שרײען, אײדער ער האט נאך ב* קומען דעם שטוים מיטן סוס; יאדער, רזן ער האט שוין דעם שטויס באקוםע;, ד קונץ, זיך אױסצודרײען און סון זײן אינ• גליק ריזיקע געלט-סומען ארויםצושלאנ;. פען םילט אונטער דעם זיגער סשאפלץ דורות סון געשמיסענע און געםוטשזמן עלטערן׳. ס דער ױנגער פוילישער רעזשיסזר לעאן טריםטאן איז צוגעטרעטן צו רעאיי■ זירן אסילם ״דער בונט סונם בלומ און אײזן׳, װאס שטיצט זיך אויף דאנילזןױסץי: צװײ נאװעלן. נרױס אויפפערקזאפקײט װעוז געלײגט אויף די דעקאראציעס פ נם פייס, װאס װעלן איבערשסײגן אלע ביז איה געפאכטע בײ אונז אין פוילן. ס אין סשעכיען האט מען אויפגעפיש אםילם, װאס ששיצט *זיך אויף טאלסשןה .קרײצער סאנאטע׳. דער רעזשיסער פין דעם פילם, םאכאטי, װ>ןם האט דורכנעבאמ א צװײ־יעריקע פראקטיק אין האליװוד, קס מיט דעם ערשטן ארויסטריס באװיזן פל סאלאנט. ס עם איז ערשיגען אין ענגליש א מן פון אירים בארי ,לאמיר גײן אין קיגן׳ דאס דאזיקע בוך איז אפשר דאם בעססז װעגן קינא־פילםען. ס דער באקאנטער רוסישער פילם־ ארטיסס און רעזשיםער איװאן םא;שוני[ איז ארויסגעפןורן קײן אפעריקע. פאזמודן האט א לאנגע צײט געשפילט ערנסטע דויי פאטישע ראלן אין רוסלאנד. אין יאר 19.9 איז ער אריבערגעפארן קײן םראנקרײך, ײ ער איז ביז איצט סארבליבן. אס װןןס כן־ זשיכין אלײן האס געזאגס; ״אפאל יז רוסלאנד האב *איך אלײן אריבערגילסיח אויפן םילם״ קרענקלעכע ראמאנען <י אילנרא-רעאליסטישע טעאטעסשםיק, אבעו דעמאלט זענען נאך קײן אפתע פ־למן נישט געװען. קינןן האט גאר ק"1 שײכות נישט צוליטעראטוריי אפעריקאנער האבן דאס בעסער םאו שסי■ נען אײדער פיר, און דעריבער זענען ז״י רע קינאגראפיסטן נענטער דעם ,ר״ני6 פילם״. קינא איז בסדר אין באװעגונג קיג? דאס איז א קונסט םון דער באװ נגמ״ א"דינאפישע ק.יגסט. מיר דארפן נישיו גיי לאדן די סילפען פיט פסיכןןל^גיײ אײנצלהײטן׳. י 8יו ליםערארישעבלעטער ו ו ע ל ט ־ כ ר א קונםט און מיזיק ס אין לעגינגראד האט מען געעםנט אן אקאדעםיע פאר םןןזאיק-ק-גסכ; דאס איזדי פאדערנסטע קונםשאנשטאלט אויף דעם גע• בים. װי דער רעקטאר פון דער אקאדעםיע האט געזאגס אין א פארלעזונג, קאן םען םאזאיק־קונסט-װערק שאפן אין 17.000 פארשײדעגע פארבןינױאנסן. ס דעם 31 יאנואר איז געװארן 130 י. זינט פראנץ שיב״רם איז געבוירן געװארן. ש,-בערט איז געבוירן אין יןןר 897ז ״אין װי,; דאם הױז, אין װעלכן ער איז געבוירן געװארן א.-ן געשמארבן, איז דערהאלטן אין דעם ועלבן צ.-שגואנד, װי בשעת שובערט הא.ז אין אים געװוינמ; עס געפינט זיך ד״רש א שובערט-פ,■,״, אין װעלכן עס איז אויפגעהיט אלץ, װאס האט א שײכות צ.-ם גרזיסן פ,-זיקער <וײן קדאװיר, גיטארע, אפילי זײנע ברילן א-ן בתב־ידן). ש.-בערט איו־ געשסארבן אין 8צ18, אלם זײענדיק אינגאנצן 32 יאר, א.-ן דאך האט ער באװיזן אנצ.-שרײב,, אין א.א קורצער צײט, העכער 0נ4 לירער און באלאדן, צװעלף אפערן, אבט סיפפאניעס, א רײ םא.עטן, פאנטאזיעם און קאפער־שטיק. ש.בערט אלײן איו אויפ״ געטרעט, בסך״הכל אויף אײן פריװאטן קאנצערט. ס דער באקאנטער פאלער אסקאר הא• בערער ןא ײדן, װאס װוינס איצט אין בער• לין, איז דעם 16־ט) פעבריאר געװארן זעכציק יאר. אחוץ אגאנצע רײ אױסצײכ• נרנגע, או, דיפלאםע,, האט ער אין יאר 1909 באק םען דעם ,גראנד־פריז׳ פ.-ן די פארײ• ניקםע שטאם,, און אין יאר 1910 אגאל• דננעם םעדאל אין בריסל.אײניקע םון זײגע בעסםע צײכנונגען און סקיצן פינם ײדישן םאםיליען־לעבן געפינען זיך אין דער ק נםם• זאפלונג פ ן דער בערלעער קהלה. ס עס איז ערשינען אין דײטש די צװײ• טע אויפלאגע פון ״פאגטעאן*, — עס איז אן אי.ט*רנאציאנאלער אדרעס־בוך פיט א גענויעם אנװײז װעגן קונסט־זאםלער, הענד• לער, ביבליאטעק,, ארכיװן, פוזײען, ק,-נסט• םארײנען א'א װ. דאס בוך האט אגוויסן װערט פאר יעדן, װאס אינטערעסירט זיך מיט קונסט. ס יאזעף דוװען (נױ־יארקו האט אפגע• קויפש רעמבראנדס בילד ,סיםום אין אנלען• שטול׳ פאר ססס.270 דאלאר. ס צװישן דעם 12 מאי און 16 ױני װעט םארקומען אין גענף די ערשטע אינטער־ גאציאנאלע פוזיק אויסשטעלונג. עס װעלן זיך דארט געפינען אינסברופענטן פון פאר• שײדענע מינים, דער היסטארישער טײל םון דער אױסשטעלונג װעט פארשטעלן די אנט• װיקלונג פון די פוזיק*אינםסרוםענטן פון די עלטסטע יארן ביזן הײנטיקן טאג; עס װעלן דארט אויך געװיזן װערן פאםסקריפטן און אוטןןגראםן םון באקאנםע פחיקער. ל י ט ע ר א ט ו ר ס דער נישט-לאנג געגרינדעטער .לענין• אינםשיטוס׳ אין מאסקװע פארפאגט שוין איצט 21 טויזנט דאקופענטן, װאם האבן א שײכות צו לענינען. דארט געפינען 'זיך אויך לענינם 355 װערק, װאס זענען דער• שינען אין 653 אויסגאבן *און 605 ביכער װעגן לענינען. ס די באקאנטע אונגארישע שרײבער ם־אנץ םאלנאר און עוגענױש העלטאי, װאס זענען זײער פאפולער אין פאריז, האבן באקופען סונם' פ־אנצויזישן רעפ־בליק• פ־עױדענש א מעדאל פונם ערן־לעגיאן. ס די ,ליטערארישע װעלט׳ האט דער• קלערש א קא.קו־ס אױף א געדיכש םאר יונגע ליריקער צװישן העכער 0ו 6 צ געשיקטע לירער האט זיך נישט געפינען אפילו אײנס, װז)ש ײאלט עפעם װעיט זײן. ס אין פ־אנקפ רט אם מײן האש זיך געבילדעש א םארקש־ענגעלם־ארכיװ־פארלאגם• געועלשאפש, ײאס װעש ארויםגעבן פון צײט צו צײש א צײטשריפט, געװידמעש דער גע• שיכשע פ-־ז דעם סאציאליזם. דער ערשטער באנד איז שוין ערשינען. ער אנטהאלט גישש פאיעפנטײעכטע םאנוסקײפטן סון םארקס און ענגעלסן, רעצענזיעם װעגן ביכער, װאס פארנעמען זיך םיטן היסשארישן םאשע,־יאלי.ם און א רײכע ביבליאנראפיע. ס אן עננלישער קריטיקער האס אנגע• שריבן אן ארשיקל, אין װעלכן ער לויבט די פראדוקטיװקײט םץ די שפאנישע שרײ• בער. צ. ב. אזא יוננער שײיבער, װי םאר• טינע סיערא האש שוין אויך פארפאםט 42 קאםעדיעס. דעױיף האט אים נעענשפערט א שפאנישער קריטיקער, אזנישט דער פםות איז דער עיקר, נאר דער איכות. ס עם זענען פארעפנשלעכש געװארן די םעמוארן פון דער גרעפין קילםאנזעגע װעגן נאיאלעאן דעם ערשסן. די גרעפין איז געװען א דײטשקע, װאס האט לטובת נאפא• לעאנען שפיאנירט אין דײטשלאנד, און דערנאך זיך באזעצט אין פאריז. זי איז געװען נאפאלעאנם א הײםע אנהענגערין. ס אין דער .ליטערארישער װעלט׳ איז ןןפגעדרוקש אן ארטיקל װעגן דעם זײער אינטערעסאנטן דיכשער דאװיד סערדינאנד קארעף. קארעף, א זון סון א ײדישן דאקטאר אין בריסל, איז געװען באקאנט אלס דיכ• טער, איבערועצער, פעדיציגער ןאײנער סץ די ערששע םארטרעטער ם ן דער ,מאגנע• טישער׳־הײל-מיטלען), פראפעסאר אין בער־ לינער זנ ניװערםיטעט, םחבר פון אן אפערן• טעקסט ער האט געלעבט אין װין,בערלין, און געשםארבן'אן ארעםאן אין פאריז אין יאר 1851. װעגן קארעםן איז דןן נישט לאנג ערשינען א בוך אויף פראנצויזיש. ס אין צםון״אפעריקע געפינען זיך עלף םיליןןנען נעגער; זײער דראנג צו ק.-לטור איז זײער גרויס; דאס קאן באװײזן די צאל צײטונגען און צײטשריסשן, װאס דערגרײכט העכער סס4 םים אריזיק גרויםן מיראזש.