Literarishe bleter · 1917-02-25 · 8 (25.2.1917) · p. Seite 156

8?א ליסערארישע בלעסער 156 ״מארפױם״ אין װ. י. ק. ט. עטלעכע ורערטער דעם ״פעדאגאג״ פרץ דער ״פאלקם־צײטונג״ ןם איז באװיסם; יןדן ם$ים; לױבש איר קינד אין די נרי-סן .■ןןלקם־בײםיננ׳ הןןט בלױז טבחים **ד איר .קליינןר #*לקם־ב״ם :;•. אובט טום זר עם דירך איר אײנענןם ,איקם׳. פײ דעם אלקם איז זײן ,■ארםײא;שער זשארנןןן• םענלעך בדייש, און א י ם א:ז אלץ אײנם אױף־װאם אױםבולײדיקן זײן ■א-ביע סזוזן אױף א נוארײן, װאם האם זיך אאנןשאאלטן, אױף א ■ארםײ. ־אס לאזט נישט ,פאהערשן׳ דל אינאנלזירטע ײרלשע ארבןטערשאםם, אדעי נאר אױף א צו־האנט-נעקיםענןד אןדאנאנישער ■ראנע. אלזן דעד- זןלבעד םיטל םין שטײען קלןק און זידלען זיך (װער ןם זידלט־זיך- דןײ זלדלט ז ל ך!). אולף םײן ארםלקל ,דד״ נײן קינדער-ב״טוננען׳ (.ללם. בלן• םןער נום. 6) ענטבןרט דןר .איקם• און רןבנם זיך א■ םלט זײן א״• דעלן םןנהלסון אי, בי אזא ניטןר נעלעננחײט *ארנןסט ער אײך נ־ז# ו-ן ,קלאםן־שונא׳.. די ,ליט. בלעשעד׳. ז״עד חשא באשטײט דא *לן דןם. װאם זײ האבן נןנןבן ארם םאר ,א נ ע װ ל ם ן א. דםשק• (רןר ,נושא־איקם׳ איז אזוי אויסנעװײקט אין אינזע־ שול־א־בןט, או;ד װײםט נןבןך נלשט, װןד אש דער ,גןװיסער• איז!1 *י באהאנדלן■ די ש־אנן װענן די שןדלןכק-ט 6ון באזונדןרן ■ארם-שן קינדעד■!'• טונגןן שון א ■ןדאגאניש־םאביאליםטישן שטאנדאונקט. ם־לא, אלן ד;ס 8אל זענןן דל .בלןשןד• נדאד .ביײםןר■ םון דןר 0. *., רריקנרק דעם .געװיםנם• םײנוננ. דל ,טאלקםצײטוננ• האט אבע־ אזױנם ניסב ערלויבט אטילו אן אנהענגער אירן, װעלכןד האט אױך וישט נענאיס קרן נרויםע התטעלות 6ון דןר .קלײנער טאלקסגיםוננ*. םיר םוזן דןם .איקם׳ אויך נלײבן אויטן װארם װענן דל םיפ■ ■אםיןם .ם*ד טויזנטןר קינדןר, הינדןײטער טאלקםלןדער אין טיל ײדישע שרײפער׳. םלד אין װארשע זעען דאם נלשט בײ רי שול־נךנדןר, די ,קל ט *.* אלײן דרוקט ברלװ, װי אזוי לעדןד זןנען קענן 6*ר• שטרײטן דאם צװישן דל קינדןר אין די שולן, א-ן די שריבןר, זןןן םיו טאקע, װי זײ ,טא־םלײצן• דל ש*אלםן םין דןר *ײטוננ.. עם א־ז ד םעשה, װי אין דןם באקאנם חםידישן װי׳ן: םילא, ברענט נישט, ,אבןר װי נעטןלם אײך דער קיק!*.. טלן ט״נוננ.-זאגט ןד-טאלט *ונױף םלטן קלײנןם .םאםענםל׳- איז דאם אויך א קנאםןד בײז. הלםאי. אין איר האם *ו דןר ,אידבןק• *יע־ האט די .טאלקםבײטיננ• טארבינדןםן אטילו אין *ױניסטישן י*• נןײ! און די ,קל. ט. *.• האט נאד ק-ן םו־א גישט נא:*יטון דןם ,קרל םען שפ־גל׳ און דרוקז א .ג־ויםן דע־צײלוננ׳ אין טארםזעצוגנע;, זײ יעדער טריםלק װעלן אנדע־ן קינדןר ׳.*ושאטן״ אלײן נײן םילן. עם בליבט נאך איבןר דער נײעײ ,םאציאללםטישער •רלנצי•' םים װעלכן דןר ה׳ .אלקם׳ באקענם אונז: ■ו*ן שטיװל בײ די אינןנן םארטײיםירער. אטשד נללט םןן בי זײ דירך אזא קירם םין םאציאליזםי אדןד .איקס׳ |אין זײן לןצטן נלנול האם אזא ■רוװ״שול דורכנעםאקפ■ אלנטאלם, אלן דער נןב־אכטןד ,נאטין״ א־ז ןר טאקע נלשם םע־ זוי אזא םין שטיװל־םיבןר— װןנן דןר ט־אנן אבער ניםא םין זאכלןכן שםאנדטונקט, װעין שױן םוזן נןםןן א װארט נישט די טאטןנטירטן ,שםיװל־טיצןר׳, :א' דװקא איױנע ,נןװיםע• טןדאנאנן און שול־טוער. א. דםשק, פונם קאאפעראטיװ ״ביכער״ אפן יעדו טאג (אויםנר םיײם ק) 6ון 7 ניז 8 ןװבם. שנת-זין 5 ניז ײ ארײנגאנג פרײן ,םארםױם•, א רראםן אין 4 אקםן, םין ד׳ר לודװיק העיצער, ײדלש-י. טורקאװ, דעזשל-אלדא קאםינםקי. פרעםיןדן, שבח דעם 19-םן טעב־ואד. ,םארטיוס׳ איז גזןנאנגען אין די דײטשזן טןאטערן א לענ־ געיע זײט. און ם׳איז גאנץ פארשםענדלןך. אין די גרעסטע אײראפעישע שםעט יאיז דער ענין נזאר&ױם א טרןנלעם, אן אקםועלע װײטאקדיקע םלאג, א גע6ערלעכע נעץ, אין װןיכער ם׳זענען געפאנגןן 6יל־6יל םענששן. 6אר אונזער היגן ײדישן קולם איז די נאנצע געשיכםע םיפן םוןרפױם א ל י ט ע ר א־ רישע טעםע, א םעםע א פיעטדע, אן אױםערלעכע. פאר אונז דא איז עס בלױז א ש פ י ל 6ון א־טיםטן. די םעשה אליין אין דער רראטע איז א קייזע. ער, א ליטעראט (ז. םור־ קאװ) נאך שװעײע נעשעענישן אין ז״ן לעכן, גים זיך איבער דעם טאיפױם־כם, 6ין װעלנן ם א־ז אים שװע־ זיך אפזװנע־ װועען. 6אלם א״ן רעם דאקטא־ אין;ײן אסאליקער?ארעיע־־ רץ אים *ויאםעװען, זי (אן ארםיםםין—אידא קאםינםקא) פאר־ שכעלש דך פא־ א כאײםהערציקע שײעכםער אין קוםט אײכער *ו אים אין שטיכ און םױכש אים הײלן םיטן *װײםן ,סם׳, םיט ליבע. ױאס נעסם שױן לאנג אין איד הארץ *ו אים. םיט 6יל געשיקשקײט אין אײ:6אלן ם־ובט זי אים ,םחויר לםיככ״ *ו זײן. עײ ג־ט איר אװעק דעם םאיפיים, ער שװערט קײנמאל םער איב נישט *ו באנוזן. די ליכע פאיכײם *ײטװײל־ק יענעם םם. אבעי ם׳דױעדט נישם לאנג, ערי יאנגלטזיך ם־ט זיך און לםיף... שיפס קר זיך. ז י איז דערשלאנן, ז י האט אים נע6־רם *ום טױם. אין לויף פון די האנדלונג אין ר׳ער פיעםע זענען 6אראן עםלעצע אינטערעםאנםע, שפאנענדע ם*ענעס און סיטוא*יעם. זיגםונד טורקאװ אץ אירא קאםינסק• שפילן די רא-ן מים הארץ און םיט 6א־שטאנד. די קײענקלעכע אופבאהאלפנרךט, די פאר- שאלטענע 6ארמשפשקײט פירש םורקאװ נעלענ*נד אדורך. עם איז אין זײן םםיל, אין זײן צאראקטער. אט איז ער װי א קינד, גרײט *ו אארםררען ייך איננאנזן, זיכט א גלעט, א נוטן כליק, ׳ און גיײך ױאקסם־אוים אין אים דער 6א־שאלטענעד שד, און *וליכ זײן האװה איז עד גרײם אלץ םקריב *ו זײן: זיך און זײן הײם־נעליבםע, און הנס די 4 אקםן דרײען זיך כםעם אלע ארום *װײ פערזאן און אײן אץ דעם זעלבן אינ• האלט, — קוקט טען די נאנ*ע *ײט טיט נײניר און אינטעיעם אויף דעם נעראננל 6ין א י ם טים א י ר, די פיעםע איז זײעד זויבער אץ 6ײן נעשסעלש, ד נײט נלאטיק, װי אםזםור. נ■ מ• פאר ד?ר ײדישער גיםנאזיע געד־^ט־רשימז־ץ נומ• 5 ב. קלע*קץ, מילגע — 200 נילדן ם. װײכבערנ, װארשע — 10 אבינדור שפרי*ער אזנאױ 5 ״ 215 נייח ־שיטית ניט. 6- 1 600 ״