Literarishe bleter · 1917-02-25 · 8 (25.2.1917) · p. Seite 138

6;א ליזורןריסן נלז סור 136 קזנרס, אײנזנר ײז}ס האסט, וױל די זאך, װןןס ער האסט, ןן*שײדן םון ױך און זי משטערן*. סון איץ זײם װןןגשןןל אלע ליבעס־רןןםאנען און ■ןןזמיעס אץ סון דער אנדערער ןןס די דןןדקע באפערקינג עום 13 לערנ• זאץ סין 3״סן טײל סון דער ״עטיק/ אריגערװעגן װעס דןןך די דיט, װו עס װעט זײן פער אפוז. און אויף װעלבער זײט װעט זײן םער אפת? אזוי סיל אין דעם װןןרס און אין דער לערע. און דאס לעבןז דןןס לעבן שסינאזאסז דאס לעבן שסינןןזאס איז דאך דןןס לאנגװײליקסטע םון אלע לאננװײליקע לעבנס. אסילו םארן חרם, דעם אײנביקן ג ע ש ע ע נ י ש אין זײן לעבן, איז ער אנטלןןסן אין דןןרף ארײן קײן ןןדערקערק. סנים־על־פנים שסײן םיט אגעשעעניש איז סאר אים געװען כםעט אוםםעגלעך. ןןסס דערפןןנס ער, אז ער קאן נישט אויםהאלסן א סקאנדאל. אלץ יןן—נןןר א סקאנדאל קען ער נישט אריבערסרןןגן. און קײן םרוי הןןט זײן לעבן גישט געקרײבם. אלע לע• גענדן מענן דעם פדס זענען װײניקער אסילו די לעגענדן. זײ זענען פשוט נארישקײטן. אין 4$ סון 11 קאפיטל סון דעם ״טראקטאט װעגן דער פלוכה׳ זאגט ער דאך: די ליבע םון מענער גו סרויען איז דער עיקר נןןר א פיזישע לײדנשאסט און זײ אכפערן נןןר אויף אדי סיל די^ םרויענס גײםט און קלוגשאפט, אויף װיםיל זײער גײסט איז םיט זײער|שײנקײט םארײניקס. דאס הויז אין ריסנבורנ, װו שפינאזא האט נןװויס <///•/!ן־מ; זןויי■ שסינןןזא הןןט די סרויען נישט געהאםט. ער האס זײ נישט םאראכטעט. נישט גרינגגעשעצט. דאס זענען דןןך אלץ אםעקטן און אין אים זענען קײן אסעקםן גישט געװעץ. ער הןןס די םרויען בלוױ סארשסאנען. הןןט געהאט װעגן זײ א קלןןרע און אדעקװא• םע אידעע. און דןןם איז גענוג. זענען געקוםען דיכטער און סין קגאה ארײנגעשנילץ אץ זײן לעבן סרױען. מי אוםזיניקי אבער דער קןןנסראסט הןןט צוגעצויגן און פארכישוםס. איך װעל נישט איבערסרײבן, װען איך װעל זןןגן, אז אלע דיכטונגען װעגן און ארום שפינןןזא האבן אזא שײכות צו איס, װי די אוםצןןליקע לידער צו דער זון—צו דער זון גוםא. עם איז נישס דןןם םארהעלטניש סין 1 צו 10.000.000, נײערס דןןם םאר• העלסניש סץ 0 צו 1... זײ םרײען זיך און ער אח אופםארענדלעך. זײ פײנען, אז זײן װןןרם אח שײן און זײן װןןרס איז נור םול םיט זץ. זײ פײנען, אז זײן װןןרס אח גוס אץ זײן װןןרס איז נור פיל םיט זין. דער גןןם סון די רעליגיעס איז א בילדערישער, אײגגע• בילדעטער גןוס. א סאנסאסםישער מענטש םיס א הארץ װי א ים וילע ו יס1־־ ד י 1 דל ג*ס אץ *פסשן־דאם װי שסלנעזא האט נןװוינם די גרױס, אן ןןדלער םיט צענסויזנט שארםע;ןדלער־אױגן, םיט אײן װארט—א דיכסערישער גאט• דער גאס שפינאזאס איז—אויף װיםיל מיר דערקענען אים פים אונזער מענסשלעכן סארשסאנד— א סופע פון באאבאכטבארע נלאדוסן, און אין יעדן םץ זײ די צװײ באאבאכסבאדע אסריביטן אויסשפר״טונג אץ דענקען אץ אלץ צוואםען: ס ו ב ם ט א נ ץ, אדער פשוט: ש ט ןן ף, װעזנ• סלעכער שטאף. גאט—שםאף,—הזרס אײן דער דיכטער און א גתיל נעםס אים ארום םאר דער אומפןןעטישקײט סון דעם דןןזיקן װןןרט און באגריף. איז - װןןס גרעסער דער קאנסראסס, אלץ גרעםער זײן צוצױנגס• קראםט. די פאעזיע איז דערעסן װי עפערס מיט הןןניק און נןןך זאלץ לעכצט דאם פענטשלעכע בלוט. דער קאנטראסט איז גרוים. װי א בארג װאקסס ער אױם םאר די אויגן און עם װילס זיך ארויםשטײגן אויף אים. דוקא, װײל ער איז אזױ הויך און גרױס. די בילדער האבן זיך אײנגעפרעםן אין הארץ און נםאם געװארן. פאעסישע בילדער זענען פאנטאססיש און דןןך נישט ראציןןנאליסםיש. זײ םארשטעלן סוף כל סוף דעם קלןןרן בליק םון די אויגן. דער פןןעט זינגס: אין; דײנע ש ײ נ ע אויגן װױנס גאש. און דער שסינאזיסט זאגס: אין אלע אויגן װוינט גןןס. שפינאזא איז דאס אײביקע גלײכגעװיכס אץ אלע גײםטיקע דערשײנונגען םון דער װעלט. אויף אײן װןןגשןןל—א פןןעטישן װעלפ-באגריף און אויף דער אנדערער — דעם דאצו געהעריקן סענדאנס צװישן די םיל, םיל לערנזאצן םון דעד .עטיק׳ און רןןס גלײכגעװיכט איז שױן דןן. און ןןםטםןןל צים סיף און שװער אריבער די װאג. עםיק, 111*סע טײל, לערנזאץ 13. באםערקונג: ״ליבע איז נישם עפעס אנדערש, װי נאר א סרײד, באגלײט סון דער אידעע פון אן אױסעדער סיבה: אץ האס—נישם עפעם םער װי טרויער, באגלײט סון דער אידעע פון אן אויסערער סיבה. םיר זען דעדיבער, אז אײנער, װןןס הןןט ליב, שםרעבט די זאך, װןןס ער תןןס ליב,בײ ױך צו הןןבן און צו דערהאלטן; און סאר•