Literarishe bleter · 1927-02-18 · 7 (18.2.1927) · p. Seite 130

ליטערארישע בלעטער 130 1 .א יטיה צר טרז װיסנש*םשל;נן א־נםשישום) ע ל װ א ר ש ע די פןלקדןןריםםישע םאסעריאלן ד<ר6ן פןרע6נםי7:ס װערן דורך אםשע פערי$דישע ןדער אײנםןליקע *1יסנ*נ;, װןם דארפ ל1יס זײער ■*■ילערן כןרמקשער, ביליק ■רי־ז אין םפילא דורך זײער גר1יםער 6*רש#וײםונג דןדגרײכן װןס > גיעםערע עןל לעזער. דןס ק$ן םען סון, לםשל, דורך *ו• געכן םפעעיעלע בײלאגעם בי עקזיםםירנדע ■עריןדישע אייב• נ*בן. קידם-כל ד*רף אין יעדן נוםער 6ין די .ידיעית* סין אינםםיסוס, װןם איז ביז איבם געװידםעס םןר ןרגאניזאעיע- און רעגיםםראעיע״עװעקן, א1ין זײן *ן ןדם, מו ם-זןל נע• דרוקט װערן *ן אייםװאל םון םןסעריאל, װןם ■ליםש ןרײן אין דער פאלקלןריםסישער *■סײלוננ פון אינםסיםום. דער דןזיקער םןםעריןזל ד#רף זײן קורץ אין אינסערע• ס*נם, ד#רף באשםײן פון שפרינװערםער, רעדעסןרםן, לידער, לעגענדעם, וזיבן, רעטענישן א. ד. גל״ ער ױעס אנכ א1י3הויבן דעם װערם 8ון די .ידיע1ת* און זײ םןכן אינטערעםןנםער. דןס דןזיקע םןרםל1יפנדע און פארל1יפיקע פןרעפנםלעכן פין די םאםעריאלן װעס בלי ספק םארשםןרקן די בוגענונדנקײס צו אים פצד דעם םרײװיליקן םיםארבעםער. דער אינםערעס, די איבעוגעגעבנקײם סון דעם זןםלעי װןסנישם םער גןלװ&־ ניזירם װעין דורך ןן ןבםסראקס פליכסבאװוכםזײן לגבי ע#עס * װײםע װיסנשןססלעכע סעסיקײם, נןר װעם װערן נןלוינס דורך אוםמיסלבןרן ■ערזענלעכן גענום פק שנעלן רעזולסןס סין זןםל־םעסיקייס. דער פןרשלןג, װןס װערס דן נעםןכם, איז איבעריקנס נישם נײ ער האס ש1ין ןן אחיזה אין דער בײם, װען דער יידישער פןלקלןר איז נןך געלענן אין די קינדער-װיגעלעך. ש1ין אין בעדערנ1יםס ■עסערבורגער ,?ןלקסבלןם/ בוריק םיס בענדליקער יןרן, םלעגן זיך דרוקן סיםסעמןסיש קלײנע זןםלונ• נען פין יידישע שאריכװערכער, װןס זענען זיך דערנןך ןיע בונייפגעקוםען אין בערנשםײנס װערק. ם׳דןרף םשער זײן, *י ניש■ װײניק לעזער זענען ןפןל בל1יז דורך די םןרעפנםלע• כוגגען אין ,סןלקסבלןס׳ ןננערענס געװןרן בו זןםלען פןלקלן• ריםסישע םןםעריןלן אין הןבן דורך דעם געסון ןגר1יםע און װ כםיקע ןרבעם אויםן דןזיקן גענים. דןס שנעלערע פןרעפנכלעכן, הגם בל1יז ןסײל ןדער סרןנםענסן פון דעם ןרײננעסלןםענעם םןסעריןל אין ן ■ן<וי לערער אויסגןבע, הןם גןך די גר1יסע םעלה, װןס דורן ד;ם װערן אויסגעםיםן, אז בװײ ןדער י1יך בענדליקער ןדער נןר הונדערסער פערזןן זןלן סון אײן און די זעלבע ןרבעס, סןר־ בײצנענדיק און וןםלנדיק אײן און די זעלבע םןםעריןלן, אץ דער בײס, װען *נדערע, בוליב םורא סןקע 6*ר דער עװענ• סוןליסעס םין ןזן ןר1יסנעװןו0ענער םי, זןלן בןלד לכתחייה 6ין איר רעזיגנירן. דערבײ םוז ןננעװיזן װערן *לם זעלבסםפןרשסענדלעך, *ז םים דער דןזיקער פןרעפנסלעכונג 6ון געװיםע ■*סנדע אינסערעסןנסע, הנם ענסנילסיק נישס קלןםיפיבירכע און נןןר בעסע פןלקלאריסשישע םןםעריןלן, דןרף נישם אין דער פינד• סםער סןס נעשסערס װערן דער נןרםןלעד גןננ 6ון דעו שםרענג׳װיםנשןפנלעכער םעסיקײם 6ון אינםםיסוס, װעלכעי דןרף די פרוכס פון זײנע גרינדלעכע פןרשוננען ןר1יסנענ; אץ װןניקע, םעגלעכםסיאויסשעונרע זןסל־װערק. וראס ס׳איז בו־ (ןשלעצע װןיםןר דןם יידישן ש מ ע ו ן ש פ י ג ןן רעש און םופל א־ז בוגעגאננען די גרינדונג פון ײרישן װיםנשןסםלעכן אינםםיםום. פןרסרןכם אין געשןפן דורך עשלעכיע געבײלסע ײדישע םןרשער און קולכור-םוער, הןם ער ביז איבס, כםעם ןן א זײם םון דער ײדישער נעזעלשןפם, גע• פירש ןן אינםענסיװע און פױכסבןרע םעסיקײם םון א1יםז*כלען און ןפהיםן די ײדישע קולםור־װערםן• דער ערםאלג, װןס איז ןש דער םעסיקײם בןשערם געװען, איז ןן אוםגעװײנלעך רײכער. ס׳זענען ש1ין בונ1י6געז*םלם א1בר1ת םון ײדישער געשיכשע, ש*ר*ך, ליסערןסור אין עםנןגרןפיע. פיםן פןכןנדערװןקםן זיך םון אינסםיסום און פיט דער *נשװיקלונג פין זײן *רבעט, םיז ער זיך שסיבן א1יף ן םער• געזיכערםן יכ1ר, אין הןבן בי זײן רשות *לץ״גרעסערע םן• סעריעלע םיסלען, כד• בי גןםרידיקן די א1יםנ*בן, װןס ער הןש זיך געשסעלס. ןכער גרןד אין דעם םןל איז נעלס נישם *לץ. דער אינסםיםום אינסערשיױם ז ך נעפלעך פין יעדער *נדערער אינסםיסוביע, װןס ער נוים־קם זין םןר זײנע אוםםיסלגןרע א1יםנ*כן אין דער *קשיװער פיםןרבעס סון פןלק אין די םיסװירקיננ פון בןלרײצע אײנבלנע זןםלער, װןס זןלן םיס זײער פרײװיליקן םלײם בונ1יפשרןנן די צעזײסע און בעשפרײסע ש־^ײנרלעך צום גר1יםן בנין. דער אינםסיכום םיז *לזן שסרעבן בו ש*פן ן גר1יסע זןמל־ןרגןניזןציע, װ1ז.ם דןרף, װי םים ן געריכשער נעץ, *רוםנעםען ןלע ישובים פון יידישן שפרןך-געבים. אין איצשיקן םןםענם הןלם םען ןבער אין דער דןזיקער ה־נזיכש נןך נןר בײם ןנהויב. און די פןסולאי־יסעט פין אינסםיסום גײם נישש *ר1ים איבער די נרענעבן פון *ן איבער־ געגעכענעם, ןבער דןך לסי ערך בןנרענעצסן קרײז סיםסןםי• קער. ם׳איז ןבער זיכ,ר, ןז דער אינסםיסום הןס בבח בו װערן אײנן פון די סןסולערססע און באליבסכטע אינססיסוביעם בײם פןלק; ער דןרף סןרשםיין בו געװינען די סיםפןטיע םון די ברײםע ײוישע קרײזן אין לןזן *רײנדרינגען אין *לע שיכשן דןש £*רששענדגיש פ*ר זײנע א1יסג*בן. רער אינסםיסום דןרף דעריבער שסרעבען בו בןנוצן װי װײש םעגלעך בײ זיין *רבעם פןלקםשיםלעכע םעשןדן, און נישס זיך |8שײלן פון די^י םןסן דורך ן װײםער פחיבה פון בו-הויכער *בסםרןקםער, ןדער, װי םיר װןלםן גןנזןגט, ,בױרןקד*םישער* װיסנש*פסלעכקײס. ןם די בןםערקונג ב*ביס זיך קודם-כל א1יף דער זוסשײלוננ 6*ר פןלקלןר, װןס איז םער װי עפיס אנדערש נןענם בום ה*רץ ■ון סןלקס-מ*םן. די דןזיקע ןפנײלוננ ד*רף *םםײססן װערן אויכנעגובם בײם פן*ול*ריזירן דעם אינססיסזם און זײנע בילן. ם׳איז נ1יםיק אנסקעגנבוקוםען דעם נ*סירל;כן אינםערעם 6ון די ברײםע םןסן אין זײן הײםן פןרלןנג זיך בו באקענען םיט זײנע נשםה• א1בר1ת. און נישט א1יסשסעלן זײן אומנעדילר א1יף ן בו־לןננע •רןבע דורך ארבעסם סרןגרןםען 6ון * צו־נרויםן פ*רנעם• דער אינסםיסום דןרף זײנע פןלקלןריסםישע ם*םערי*לן װןס־ניכער בונעננלעך םןכן דער ברײסער עפנםלעצקײם. ם׳װעם אז1י-*רום א1יסגעד.*לכן װערן *ן ן£שעו און לעבעדיקער קןנטאקס םים די ברײםע פןלקש״שיכםן און עס װעם א1יך, *גב אורחא, ערבילם װערן פןרן אינםשיםום ן ■רןקסישע •רן־ ■אנןנדע פין םעשים, ן װירקזןםע סרן**גןנדע דורך ןנװייזן *חוש א1יף ד• פרוכם פון זײן סעםיקײם•