Literarishe bleter · 1927-02-18 · 7 (18.2.1927) · p. Seite 128

ליטערארישע בלגעסער 128 7 ײיי״ א אץ מ• זילבורג £ ► מײבע אוביװערםיטעטן ן מאקםים גארקי זאפט םיט בײזער שנאדי, פליסט ער צזריק ארײן אין שםאט. איך האב באמערקט, װי אין די דאזיקע לעבער, װוהין דער יצר הרע און דער אוםעט סאריאגן די מענםשן, װערן פון אופגעלוםפערטע ױערטער געשאפן רידנדיקע לידער װעגן צער און לײדן םץ ליבע, װי עס װערן געשאפן פיאוסע םעשױת װעגן דעם לעבן םץ ,געבילדעסע מענטשן״; עס װאקסט אויף אבאציונג פול שנאה און חוזק צו דעם, װאס איז פאר זײ אומסארשטענדלעך. און געזען האב איך, װי די ,פרײלעכע הײזלעך׳ זענען די אוגיװערסיטעטן, םון װאנען מײנע חברים טראגן ארויס זײערע גיפטיקע תורות. איך האב צוגעקוקט, װי די ״פרײלעכע םײדלעך׳ באװעגן זיך איבער דער שמוציקעד סאדלאגע, שארנדיק םויל מיט די סיס, װי העסלעך עם טרײםלען זיך זײערע אויסגעםאגערטע קערפערם צום טאקט פץ דעם זלידנעם הארפאגיק־גערימפל, אדער סון דעם דענערװירנדיקן באמבלען סון דעד צעבראכענער פיאנינע. איך האב צונעקוקט און עס האבן זיך דערװעקט בײ מיר עפעם אוםקלארע׳ נאר אוםרויקע רעױנות, סון אלץ ארום האם געװײט מיט לאנגװײל, פארםמענדיק די נשמה מיט אן אנםעכטיקן פארלאנג ערגעץ׳װו אװעקצוגײן, ערגעץ־װו באהאלטן זיך. בעת איך פלעג אין דער בעקערײ אנהויבן דערצײלן װענן דעם, אז עס זענען פאראן מענסשן, װאם זוכן אן שום סנױת די װעגן פון פרײהײט און גליק פארן פאלק — םלעגט םען צו םיר טענהן; - אבער, די מײדלעך, זעםטו, רעדן גאר אנדערש װעגן זײ און אן רחםנות, םיט א ציגישער בײזקײט, הןןבן זײ פון םיר ח־זק געמאכט. בין איך אבער געװען אבײסיק הינסל, װאם האט זיך געהאלטן נישט נארישער און דרײסטער פון די דערװאקסענע .הינט,—און האב זיך אויך געקאכט. אנהויבנדיק צו סארשטײן, אז די רעױנות װעגן לעבן זענען נישט װײניקער שװער, װי דאם לעבן אלײן, האט אפט בײ מיר זיך דערװעקט אין הארצן א בײזע שנאה צו די געדולדיק׳לײדנדיקע מענטשן, מים װעלכע איך הןןב געארבעט. דער עיקר טאקע האט םיך אויפגעברויזט זײער פעיקײט צו לײדן, זײער הכנעהדיקע האפנונגסלאזיקײט, פיט װעלכער זײ פארטראגן די חחקדיקע שגעונות פון דעם באלעבאס. אבער — װי אויף צו להכעים: — איז םיר גראד אין די דאזיקע שװערע טעג אויםגעקומען באקאנט צו װערן םיט אגאנץ נײער אידעע און, כאטש זי איז מיר ארגאניש געװען גאנץ סײנט־ לעך, האט זי מיך םונדעםטװעגן שטארק צעסוםלט. אין אײנע פון יענע שנײ־זאװערוכע־נעכט, װען עס דוכט זיך, אז דער ביױ־װאיענדיקער װינט האט צעריםן דעם גרןןען היםל אויף פיצלעך, א-ן זײ שיטן זיך א־יף דער ערד; באגרןןבנדיק ד אונטער קופעס אײזיקן שטויב, און עס דוכט זיך, אז עם איז גע־ קופען א סוף צו אלץ, װאס לעבט אויף דער ערד: די זון איז אויסגעלןןשן און װעט שוין פער נישט אויסגײן,—אין אזא נאכס, אין דער װאך פון פאסלעניצע, האב איך זיך צוריקגעקערם פון די דערענקאװס אין דער בעקערײ• .איך האב געשפרײזט, םאר־ פאכנדיק די אוינן, אנטקעגן װיגט, דורך דעם םוטנעם דדן סו1 גראען כאאס א־ן פלוצלינג—בין איך אגידערגעסאלן, אנשטויסנדיק זיך אויף א מענטשן, װאס איז געלעגן אין דער קװער אױפן דאס פערציקיעריקע .מײדל״, די. פולע און שײנע טעדעזע בארוטע. ״אן עקאנאמקע״, האט קוקנדיק אויף מיר מיט קלוגע אויגן פון א ראסן־הונט, געזאגס: — לאמיר אים צו דו לאזן, חבר׳טעס — ער האט אודאי א כלה — יא אזא העלד האלט זיך נאר מיט דער כלה, און מער מים גאר נישטז זי איז געװען א שיכור׳טע, װאם פלעגט זיך אםט אנזויםן, און, שפודערהײט, איז זי געװען עקלדיק. נישט צו קוקן אויף איר, אבער ניכטערערהײט האט ד מיך פארװונדערט מיט איר טיסזיניקער באציונג צו די מענסשן און מיט איר רויקן פארשן דעם זין פון זײערע םעשים. — אס די סםודענטן, די אקאדעפיקער, אם דעם עולם, פאר־ שטײ איך שוין גארנישם, — פלענס זי דערצײלן פאר מײנע חברים, — זײ מאק אט װאס מיט די מײדלעך: הײסן אנשפירן די פאדלאגע םיט זײף, שסעלן אװעק דאס נאקעטע מײדל אויף אלע פיר, םיט די הענס און סים אויף טעלערס און שטויםן זי אין הינטן—װי װײט זי װעס פארן איבער דער פאדלאגע. אזוי — םיט אײנע, אזױ םיט דער צװײטער•.אט װי. צו װאס איז דאס ו _ דו זאגסט ליגך — הןןב איך געזאגס. — אױ, נײןן — האט אויסגעשריען טערעזע נאנץ רויק און נישט באלײדיקס. אין דער דאדקער רױקײס איז געװען עפעס אזוינס, װאס האם דערדריקט. — דו האסט עס אויסגעטראכט: — װי אזוי קאן א פײדל אזוינס אויםטראכטןו צי ביך איך חסר־דעה? — האט זי געפרעגט מיט אויסגעגלאצטע אויגן. די לײט״ האבן זיך צוגעהערט צו אונזער שטרײם פים א גיריקעד אויפמערקזאפקײט, אץ סערעזע האס אלץ דערצײלס אין א רױקן טאן, אן היציקײט, װעגן דער שפילערײ םון די געסס, װי א םענטש, װאם װיל נאר אײנס.׳ פארשטײן—צו װאם דאס איזז די צוהערער האבן פיס עקל נעשפיגן, משונה געזידלס די םטודענםן, און איך, זעענדיק װי טערעזע דערװעקט שנאה צ,: םײנע געליבסע פענסשן, האב איך דערצײלט, אז די סט-דענםן ליבן דאס פאלק און װינשן אים גוטס. — אודאי אזוי — די ססודענסן םון װאסקרעסענסקער גאס, די ציװילע פון אוניװערסיטעט יא, און איך רעד גאר װעגן די גײםםלעכע סון ארסקן־םעלח זײ, די גײססלעכע, זענען אלע יתיםים, און א יתום פוז אויסװאקסן א גנב אדער אן עזות־פנים, א יתום װאקסט אוים א שלעכטער םענטש, ער איז צו קײן זאך נישט צו־ געבונדן, דער יתום. די רויק דעדצײלטע געשיכטעס פון דער ״עקןנאמקע״ אוז די בײזע טענות םון די פײדלעך אויף די סטודענמן, באאמטע און בכלל אויסן ,בעסערן עולם׳, האבן ארויםגערוסן בײ מײנע חברים גישט נאר עקל און שנאה, נןןר כפעט אפרײד, װאס האט זיך אויםגעדריקס אין די דאזיקע װערטעו־: — הײסט עס,—די געבילדעסע זענען נאך ערגער פאר אונז• ס׳איז םיר געװען שװער און ביטער צוצוהערן די דאזיקע װערטער. איך האב געזען, װי אין די האלב־טונקעלע, קלײנע ציםערלעך סליסס ארײן, פונקט װי אין גריבער, דער גאנצער שםוץ סון שט$ס, װערס אויסגעקאכט אױף א רויכיקן פײער און, אנגע־