Literarishe bleter · 1927-02-18 · 7 (18.2.1927) · p. Seite 125

125 ליטערארישע בלעטעד־ 7 זא פוד ד אמות־לוולטור צו װעלט-הולטור נ י ו * י א ר ל> לער אירע*;-שםןף םיז 6ריער אוםבאדינגם םןורניליקס מערן, םענסאציןןנעל ײערןז איך װעל קײנםןןל נישש ם*'געסן די §ארװורף־בליקן 6ין קןלענן, בעת איך חןזב ם#רע6נסל*כש םײן בוך איבער םנירי• םואליזם: םםוגען חסר־דעד.! — אין דןס זענען ש1ין די םײנססע עע־םעסן״. איך װיל דןן קיינעם נישם אײנשםועסן, אז דןס נוך איז הונדערס פרןןנענס װיסנםאפסדעך באארבעם. ןןבער 6אר די םןרװורףיםאכער איז דןןס כלל נישס װיכשיק געװען. ש1ין דער 6אקם אלײן, אז א ײדישער שרײבער םארנעםס זלך סיס עעעס אזא ענין, װןס איז נישם אין בוזוםענהאננ םים ליסעראסור. בי כןןםש סןןזײאלע ןדער פןליםישע םראגן (םישםײנס נעוןןגם, װןס םאר א שײכות הןןם עעעם בו אונז די שסערבלענקײם ןןדער אוםשטערבלעכקײס םון דער נשמה?.. ) - הןם זי אויסגעקוקס םשונהדיקיוױלר. און װידער זזנען עם נישט נןןר םראגן 6ון ןקולסיזם אדער םעןסןםין, װןס זענען ב־י אונז, אין אונזער ק לסור־ נבול-אסור. דןן ק$ן נןןך גילסן דער תירוץ: משוגע. װי-זשע װעם זײן, װען א ײרישן שרײבער ז$ל זיך ■לוצלינג םארװעלן, םחמת אן אינערלעכע נויםװענדיקײס, ןנבושרײבן *ן ^ס• האנדלוגג םנח ןןן אלגעםײן פילןזןפישן, ןן סשיםא-שוין 6 רע• ליגיעזן-ענין? װעם ער געםינען ןץים #6ר דעם אין אײנעם 6ון אונזערע זשורנאלן? די דערםארונג װײזם״ אז גישם. װידער 8 בײשסיל סון זיך םלײן — זןלם איר םיר םיחל זײן דערסמרו כ׳שלןןג־םןןר א רעדןקםןר םון א ײדישן זשורנאל *ן עסײ: ,די אירעע 6ון א װעלם-דערלײזער אםןןל און הײגס*, ענססערם ער סיר: ,שרײבם םנח דעם םשיח געדאנק אין דער ליםעראםור, װעל איך עס נ#*ן םים בײדע הענם׳. נןןסירלזך איז דער םשיח׳געדןןנק אין דער ליסעראסור זײער און זײער א װיכסי• קער ענין, ןןבער כתם םש־ח געדאגק, משיח-אידעע ס1יג נישס. עו יעדער סראגע םוז בוגעםשעסעם װערן: ליסעראםור. אנדערש האם עס קיין ןןרס נישס. כתם אזוי פלובלינג םילא• זן6ירן, אדער ןןרוםרעדן ןןזןן םין ,נישם נעװײנסלעכע׳ 6ר#• גע, — דןןם איז דןןך משוגע, דאם אױ בײ אונז נישט קײן ליםעראשור, קײן קולסור. פ׳האם אװעקגעשםעלט א כינעזישע װאנס, ביז אהער םעגססו. װײסער — נישס. און בלויז די אנ• געעײכנםע ד׳-אםית זענען, הײסם עס, די קולםור, אונזער קולםור. א1יב איך װעל געםינען אן ארס אין ןן ײדישן זשור• נןר סאר ןןס דעם ןןרםיקל, װעם $ם זײן בלויז אץ זכות, װןס עם הלם א שײכית בו דעם אננעבײכנסן קולסוסנבול, מעג עם אסילו זײן לגנאי. בעת םען סשםלם זיך װענן דעם םינדססן קובו־של־ױד 6ון ןן 6אלקםליד, 6ון א םאלקסװערכל, פדי דורך דעם זיך בו דערגרונסעװען בו דער םאלקספסיכיק און דורך איר־ בו דער שסראך־אויםבילרוגג און אנםװיקלונג, האלט מען אין חום *לע םלסערע סראבעסן 6ון דער נשםה, 6ון דער אוניװערסאל• םענסשלןכער און םםילא אויך ײדישער, װןס געםינען דן און דןרס אויך אויסדרוק אין דעםזעלביקן םאלקלןר. אז *זעלכע סראבעסן גײען ןןן אין דער םענכשלעכער נשפה, װןם דןןך דער ערגסטער ביניקער נישס לײקענען—רעליגיעזע רעגונגען (און װען איך זןןג רעליגיעזע, םײן איך נישס דוקא דןנםאסיש״ײדישע). ן גןנבער קאםסלעקס 6ון םרןגן בנינע װעלס, שענסש, נשםה, א• אלמי םײנער 8 6רײנם, א באקאנסער ײדישער שריסששםעלער, ד.אש ןנגעשר־בן אן עסײ א1 ף דער םעםע: .סעאסןןסיע׳. *ז א שריםסשסעלער שרײבם עסעס ןןן, װיל ער, םארשסײס זיך, אז עס זאל נישס בלײבן בײ אים אין םישקזסטל, ער איז שארלנםערעםירם, אז עש זןןל ערנעץ נעדרוקש װערן. אנדערע ןאלן אננערענס װערן פין דער םראנע, װ#ס הוןס אים גערעגם בו שוײבן. אבער דןן הוןם זיך אננצהויב; די שװעריקײם. ער האס £אר זיך דערזען אן אײזערנע װאנש, נישם דורכצוברעכן: .איונזער זשורנןל גים זיך נישם ןןס םים אזעלכע זאבן׳, .עם א־ז נישם 6*ר אונז׳ — דאס זענען נעװען רי געױײגםלעכע ענסזערס, םינדלעכע און שריססלעכע, װןם ןלר הןס בזקופען שון אונזערע זשורנאל-רעדאקםןרן. בו קײן סןןנ־צײם ננ הןם ער זיך לבתחילה נישם געװענ• דעס. די עם־י אױ כלל נישם געװען אץ בײםונגם-סןןן, נישם נעגונ סזןסולער, אן דעם עלעםענם פון סענסאצ־ע... װו־זשע איז דןןס $רס 6ןר אזא ןסהאנדלוננ? נאםירלןך אין דעם בע• סערן זשורנןל. אין דעם ,בעסערן׳ זשורנאל נעפינס םען ןבער, אז עם הןם ,קײן עײטת נישס׳. פארװןס? םחםת דןרם האנדלס זיך דחלוםין נישס םכח ליםעראסור, קונסם *כלל, צום װײ• ניקסםנס װעגן פילןלןניע, סעדאגןגיק — ןדער װעגן סתם א קולםור-פראנע. אלע אונזערע זשורנאלן םארנעםען זיך םים ליסעראםור, און ליסעראםור הײסם דארט: בעלעםריםםיק און װיםנשאפםלע• כע ןעהןנדלונגען װענן ןדער ארום בעלעסריסםיק, סילןןלןניע, עעדאדןגיע, פןלקלןר און עגלעכס; אלע אונזערע זשורנאלן פןרנעםען זיך םים קולסור, נןר קולםור הײםס דןרם, — נו, ןלץ, װןןם גײם ןרײן אין דעם פריערדיקן געביס... די זשור• גןלן, װןןם זענןן םןרבוגדן, דירעקם ןדער אוםדירעקס, םים װןסער־נישם־איז סןדסײ, שליסן א1יך אײן סןביןלע און סןלי• סישע פרןנן. דערםיס ענדיקס זיך עס. געװים הןס םעןסןפיע ן שײכות, ן םיף־אינערלעכע שײ• כות, בו ןס די ןלע גושע זןכ,: םײ צו בעלעםריסםיק און סײ צו סעדןגןןניע און פןלקלןןר; םײ בו סןליםישע און סײ צו סןציןלע םרןג;; בקבור, בו קולםור אץ דעם ברײםםםן און דעם שיפסםן פןרנןם 6ין דעם װןןרס, װןןרום סעןסאפיע איז אוני• ויערםןל, קןןסמיש, ןלםענםשלעך, נןר כרי דןם אײנבוזען, דןרף םען דןך. ק1דם װיסן, װאס םעןכןפיע בכלל אױ... זןל זיך קײנער נישם רעישרעקן• איך גײ דן נישם ןרײנשםונלק ק־ן סעןסןפישן שםועס. איך װיל נןר 6ןרבײ• גײענדיק זןנן, ןז די סעןןסןפישע געזעלשןפסן בײלן םיליןןנען אנהעננער איבער דער ברײסער קולםור׳װעלם, בװישן זײ די פיינסםע גײסםער 6ון דער ןלםער און נײער װעלס; די םען• סןפיע איז געװןרן ן םקים-םקלם 6ןר דעם םידן קולסור• םענםש, פןר דעם, װןס זוכס ןן ןןפפרישונג פןר זײן גײסס. הןס דןם גןרנישס קײן שײכית םים אונז? איך הןכ ןננעכןסם סעןסןפיע װי ן םשל. אין דער נוײםער װעלם שסרודלען פיל נײע, ןלסע און בןנײםע אידעען; עם קוםם פןר ןן אוישקןך אין דער םיף 6ון דער םענסשלע• :ער נשםה, אין דער סיף 6ון דער קולסור. סןר עם נײ אונז :־שס געפינען קײן אויסדרוקז סןרן ײדן גישם װיסן דערפון? יגרף םען עס איבערלןזן דער סןג־צײסונג, װו ןזן אײדע•