Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 113

113 6 זא ליסזרורליזן בלדט?ר א באגעגעניש מיט הערמאו יאדלאװלוער טײן ניונזוער קינסטלערישןר 6ארנ5וננזןנהײש, איו טיר אין תיך נןנוטען נימם קלאר, אארװןןם איך האב א ר׳ענן-לאננ 6אר= בראנט אויף קיןנזץרט־עםטראדעס און אץ א6ערן־טע>וטזןרס אין אײראבע און א־ן אטעײקזן און נישט נעבױװט ז־ך אפנעבן טיט ײדישער אוןלקם-מוזיק, טיט ײרישע לידער. איך רערקלער עם נאר רערטיט, װאם עם איז םשוט קײן צײכ נישט נעװןן, איך בין חטיד נזןװען אזוי 6אריאנם, 6ארדאנהט... אנער איך בעט אײך — רו6ם אײם יארלאװקער םים א קול, 6ול תחנונים — זאל טןן טיך נישט חושד זײן אין שלעצםע כװניח, אין א שלעכטער באעױננ זנו ײרישע םוויקאלישע שא6ונגעןו און אידמ: טײן םינוננ װענן די ײדישע פאלקם־לידער. איך האלט, אז םען האט זײ עו־ 6יל םאדערניזירט. זנוליב דע־ אינערנעטריבענער סםיליזאזויע האבן זײ 6ארלוירן א םך 8ון זײער אםתער זא6טיקײט און חן. טען דארף זיננען די לידער אווי, װי די ײרישע פאלקם־טאםן זיננען זײ. םען רארף אפהיטן ראם פר־טיטיװע אין זײ. איןי בין אין רינע טאקע געװען ט־ט א זנײט זױריק אויף א קאנזנעיט 6ון דעם באקאנםן ײדישן זיננער 6ון לידער און ראטאנםן, דאװידאװ. ער האם אננעהײנן טיט זנינײנערישע, ארםענישע ראט>.נםן. דאס *ובליקום האט אב־םל יא 6ארשטאנען און נישט פא־שטאנען. זום םוף זענען אנער אלע^ װי אײן םאן, נעװארן שטא־ק אנט־ זויקט, און א6שר טער פון אלע — א־ך. דאװירןװ האם געזוננען א קלײן ײריש לידל, פשיט װאם ישוט הײםט, אבער װי6יל חן א־ז דערין געלענן. און יאדלאװקער הוינט אלײן אן נאצביזיננען דאם לידל: זונטיק — כולבעס, טאנטיק — בולנעם —- — זעט איר, — נאםערקט װײטער יאדלאװקער — אט אזוי װי דאװידאװ האט דעטאלט נעזינגען דאס ראזיקע לידל, רארף טען זיננען די ײרישע 6אלקם־לירעי: אן דער ריטטיזירוננ לײם די םאדערנסטע נללים, און שײן נישט װארטנדיק אײף װײטערדלקע 6ראנן, זאנט םיר הערמאן יאדלאװקער: — איך האב נעזען אץ נערלין די ״הניםה״, די ,דבוק*־ אײ66ירוננ, וײל איך אײך דערזוײלן, װאם 6צר א תשם זי האט נעטאצט אי־־ף םיר. איך האנ דעם ״דניק״ נעזען נאך םיט א די בײע געזעלשאפט סאציאד־ייסטישער חודש־זשורנאיד־, רעדאקטאר יחיאל האלפערן עדש־נען דער ןרשטןד ניםער םיט פ$לג?נדן אינהאלט: ם¥*י*ל״ד*מ$קר*טיע. י. ה. — ״סןג. ■ר$בלעמ*ן״ 8ין מ. ניעדזי*ל$װםקי. ב. ל. — 6רײע םןייעליססיעע עריםטן י• ד#*#ט$״ט - ^לינים״ סין *ני יי בארביס. א. בי*ולאפן*לםקי - די אגראר־•*- ליטיק *ין יי םז*. •#רסײען אין עססרײך, דענעמארק אין ענגלענר. י• ם. נײםטן — ײדיע סעאסער. נ. םײזיל — דער ײד. ־דיכענע. אינ- ססיםיט. פרידריך אדלער ׳- דער 6עלקער- נמד און דער ס$*. אינסערנאניןנאל ג. ל$קןר — די ױדישע אינדיסס• ריעלע *רבעטן אין •1ילן. י. היןלפע-ן — די נײםסיקע איבע־ סער און די ם$עיאלע 6ראנע ד״ר י. רובין — ם^לק—נאגיע ־ג״ית — *רץ־ישי־אל. ש. ה$ר$נםשיק — אין גערײש פון סאשינען. ס^זיאליסט־שער ארכיװ: דער ני׳יער ■רןגראם סון דעי עססיױכישער אדרןסנ װטרשן שװ. יעדםק• 36 34 - םטױ געלט •. ק• 13.48.2. ■רײז םון אײנ*ל-עקזעמ#לאר 80 גר. 6ערסעל*ערלעך-2 גילדן. הערםאן יאדלאװקער נעהערט זנו רי באריםטםםע עםטראדע• קינסטלער פון אונזער צײפ, צו די ,אלט־טײםטער״. אטאל האם ע- 6ארנוםען א נאר בכבור איט באנלײך טיט יאן קובןליק, א-ש>וי; קארוזא און אײניקע^אנדןרע/רױסע טוזיק־ק־נסםלער 6ון װןלט־רזם. װי זײנע באריטטע חנרים, האט אויך יאדלאװקער נאך נײם לענן זוכה נעװען *ו װןרן א העלר 6ון שײנע 8אלקם• לענענדעם. די יאדלאװקער־לעגץנרע װןרט ניזן הײנטיקן טאנ נעװענם און נאצרערצײלט אין 6ארשײרענע לענרער בײ די ײרי־ שע 6אלקם םאםן׳ צװישן די ליבהאנער 6ון ננינה. װעי האט נ־הט נעהערם די טעשד״ װ־ אזוי דער עקם־קײזער 6ון דײםש־ לאנר, װילהעלם דער צװײטער, 6לענט אויף הײף־נעלער ארום־ נ-; געארעטט טיט הערטאן יאדלאװקערן, דעם נעװעזענעב ״םשורר״ אין רער ריגער םינאנאנע, און 6לענט ויך באײטען: אס איז טײן .הײף־זינגער'! אנער צײטן נײםן זיך. קײזןי װילהעלם איז ארא■ 6ון דער א־ענע... זײן .הױף־זיננער״ אבער קינינט װײםער אױף דעס קהכשלער־טרא; אלם פארערטער ,אלם־םײםטער״. זײן איענע איז נישט נעשטירעטט נעװארן. זי איז אויםנעברײםערט איבעי נאר דער װעלם. יארלאװקער האט איזום נעװײלם אין •וילן און נאטרעטן אלנזער קאנצערט-עםטרארע. װארשע, לאדז, װילנע זענען אים נישם 6רעטד, ער קען דא אויםגעצײצנט דעם ײרישן קאנצערט• עולם. אין אז^טיר האנן פארבינדן אונזער נעשפרעך, האט יאילאװסער זײער גערן אננעהוינן רעדן םאםע־לשון. ער האט םיר נאר געזאנם, אז דער װילנער ײדיש, דער ײדיש 6ון די ליבװישע ײדן, איז אים הײטישער און נענטער. איך האכ אים געבעטן צו נענן קודם־כל א פאר ניאנראפי־ שע דאםן װענן זיך. ער האם געענםסערם: נענױרן נין איך אין ריגע. דארם אננעהוינן צו זיננען, שםידירט שפעטער אין יערלין, אננעהיינן םײן קינסטלער־ קא־יערע אין קעלן אין יאר 1900. אין 1909 בין איך אװעק־ נע£אין קײן אםעריקע און נעשפילט בלז 1912 אין רער אוערע אין נױ־יארקער ״טעםראפאליטאן״ צוזאםען טיט קארוזאן. 6ון 1912 אן — ערשםער טענאר 6ון דער נערלינער אפערע; 6אר אבב אײף קאנצעיטן אץ םארשײרענע לענרער, האנ איצט אן א־נלאדונג אוי6ווטרעטן װירער אין אטעריקע... — צי קאן טען לויט אײער אײנענער םײנוננ רערקענען :דיינדערם דעם ײדישן .קנײמש* אין איער ויננעןז — אויף דער דאזיקער 6ראנע איז טיר שװער צו גענן א קלארע תשובה. ײדן האנן געזאנט אײף םײן אוט6ארגי<םלעכן פי״ינט ייטף שװארץ אין ואנן אויך אײף םיר, אז נעת איך בין אי־ף דעי עסטראחן, דערקענט םען אין םיר דעם .םשורר* 6ון דער רינער שול. אטת, לוםף שװארץ און איך האכן צוזאטען אננעהויבן ם־ט אונזער זיננען כײ א חזן אין רינע. צי זענען טיר א־־ך שפעטער אויף די װעלט־עםטרארעם נענלינן .םשוררים״ז א ר נלויב עס נישט. איך מײן, אז דאם איז א לעגענדע, װעלצע ײ, שא5ן זיך צולינ זײער טונה-װעגן... — איר קענט זינער די ײרישע 6אלקם־םוזיק,* ײדישע -א־קס־לידער, װאם איו אײער םײנוננ װענן זײז — יא, א־ך האנ זײ אפ־לו ששותרט דא נישט לאנג, אץ םײן נעבורטס־שםאט, אין תנע. דער קאמפאזיטאר ראזא־ו־ ײי• םין 6רײנט, האט זײ םיר צונעשםעלט. איך װיל אײך, אנכ, זאנן: אז איך װארף איצט אן ארורצררינגענרן נליק אויף