Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 114

6 זא ליסערארישע בלעסער!!4 א סך פין ז״ן אאלקמ־צזןדזזקמער. סונקמ אזױ האנ א־ך, זײענ־ ריק א־ן אטעריקע און ניזזוצנדיק ז>6ט די דארטיקע ײריעע טעאטערם, נ־שט געקאנם קײנטיןל םוחל זיין דעם קןןסיקער, װק ער האט זיננענריק א קיפלעטל, ארײננעװאד6ן תםיר אין רע8רען אן עננלישן זא׳ן, מי, לםשל: .אײ ראנ׳מ גאו׳ (״א ך חײם נישט׳). דזןןם איז עפעם א נעםיש, און נישט ק-ן שײנער נעם־ש. און ם׳איז 6ארא, ראך א שײנע רײן־ײרישע קונפט י יארלאװקעד אנםשולדיקט זיך. ער איז ז-ער עו6ריך;, װאכ ער האט נעהאט אנעלעננהײט זיך פאנאנדערעזשםיעכן װענן ײרישע קו.סט־ענינים. ער אײלט זיך אכער אײף ז-ן קאנ־ זועיט. םיר נעזעננען ז־ך. ער װעם נעדן, נײ א זיװײטער נעלעננ- הײם, זיך װידער טײלן םימ זײנע םײניננען ם־ם רי לעזער 6ין ײדישן װארט. דאכ אל׳ן — רער ײרישער לעזער, ראם ײרישע נעירוקטע װארט, ײדיש, זענען א־ם אזוי ליב און אװי נאענםו א• אלפערין *א־ יאר זויײק כײ דעי .װילנע־ טרופע׳ אין ױארשע. א־ך נין דאך אין םײן לעבן שײן עפעם אויםנעװע; אין םעאכעים אויף רער װעלט, האכ נעזען איי66*רוננען פין די נרעםטע רעזשי־ סערי, אכער איך זאג אײך דעם פילן אםת: קײן שום 6אישטע־ לוננ אין םײן נאנין לעבן האם אויף טיר נישט איכערנע־ לאזם אזא נײױאלדיקן רושם, װי יענע דכיק־אוי66ירוננ. שפעםער האכ אין נאצאםאל נעזען דעם .דנוק■ אין בערלין, אויך אין דעי אויפפיריננ 6ון דער ״װילנער ט־יפע״, אבער שזין םיט נע־ װיםע ענדערונגען. דאם םאל איז רעי א-נדרוק נעויען א שװא־ צע-עי, א6ש־ האם דא א םד זני זא:ן רי םכיבה, איך בין זי־ כעי, אי א.דכיקי־אי'66ירוננ א־ן ,װא־שע, אין דעם נעדיצם־ קכו*ז פון װעט אױף דעם זעלכן כאייכע־ מאבן א סך א ששא־קע־ן רושט, װי א־ן א פיעםרעי פביבה, אץ בערלץ לטשל. די .רכיק'־או-66יריננ אין רעי .הביםה״ א-ז םיר שיין געװען שםארק פ־עםר■ איך 6אישם- העב־עןש. אכער איך ם-ן. אז אין דע־ רעזשי פי; דער ,הביםה״ ר,אב דעי ״יניק" פארלוירן װעגן די רעפעראטו אױה דער פראװינע. נויסיק פאר דעם גענעב:נעם עולם. ם׳פארלאנגט צוגיענדיקע אעםעס, אזױ, אז אויך די בעסערע רעפץרענשן מ,יזן זיך לאזן אויף פיקאנטע. קיצלדיקע דרכים, כרי נישט צ.י כלײכן הינטער• שטעלי׳ק. פץ דעם אלעם שאפט זיך א מוראדיקער מיש־פאש אין די קעפ פין דער פראװינצער ױגנט.אנשטאט דעם, װאם רי דעפע• ראטן דארפן ארײנכרעננען קלארקײט, ברענגען זײ אכאאס אינם ארט דענקען פון די צוהערער. דערצו איז פאר דעם שטעטל שװער צו צזןלן א העכערן פרײז. די רעפעראטן קאסטן, פארהעלטניספעםיק, טײער. יעדן בעסערן רעפערענס קימט אויס צו הערן סענות אין די שסעטלעך, אז די רעפערענטן בארײסן. דער עילם איז אממײנםסן אן ארעםער און ס׳קען זיך נישס פארנינען צ,י צאלן א העכערן פרײז פאר בילעסן. די טענות זענען, אין אמתן, גערעכטע,—װען םען קופנז אויף דער פראװינץ און מ׳זעט די מאטעריעלע באדינגונגען, אין װעלכע מ׳לעבט דארט. דעם שטעטל דוכט זיך: א מענטש קוםט אראפ אויף עסלעכע שעה—הלמאי ק.ימט אים דערפאר הונדערט זלאטעסו אבער אויםער די עטלעכע שעה, װיפיל ס׳דויערט דער רעפעראט, דארף זיך נאך דער רעפערענט שלעפן גאנצע םעת־לעתן אויף באנען און אױף אקס■ א רעפערענס, װאס האט צװײ רעפעדאטן אין דער װאך, איז כמעט א גאנצע װאך אונסערװעגנס. אט באקומט א רעפערענט אן אײנלאדונג קײן םלאנים. דער װעג סון װארשע ביז אהין דויערט היפש. קוים דערלעבט צוריק• צוקומען אהײם, באקימט ער אן אײנלאדונג קײן באראנאװיגש, װאם ליגט אויף דער זעלבער ליניע, אפט געשעט, אז א דעסערענט בא פארלאג ״אחיספר״ װארשע יעלןב ךײעזאן—רער קי־יזים . . 2.00 ״ ״ —פאליק און זין הייז . . 2.00 רחל םײגענבערג - א *נקם פון א םויטער שכאם 3.50?. װענדראח הוםארעםקן און רעיעי־ לוננען (גײע אייפלאנע) 3.00 אדר;ס: •28!]!.ופ!•(־? ,8*\823ז 8^\ פ<*־ געיש: ■ ק. א. 196 13 לעצטנס איז געװארן א מאדע׳זאך צו חוזקן און צ־ נישט צו םאבן דעם גא:צן ענין פון רעפעראטן אדיף דער פראװיגץ. עס איז אבער נישט קײן אביעקט אויף װיצן. רעפעראטן אויף דער פראװינץ, א־יב זײ װערן נאר געהאלטן פון קװאליפיצירטע רעפע- רענסן און םיט םיםסעם, ״זענען געױיס א גרויסער קולשורעלער אויפסו. ס׳איז נישט אמת, אז ביכער קעגען פארטרעטן רעשעראטן. נישטא נאך ביי אונז ײדן יענע ביכעד, װאס זאלן אין זיך גענוג אפשפיגלען די צײט, אין ױעלכער מיר לעבן און״במילא סארבינדן דעם לעןער םיט דער גרויסער װעלט און מיט אלע הײנטצײטיקע ערשײנונגען. די פראװינץ איז איזאלירט קולטורעל, און א גוש• געהאלטענער רעסעראט איבער אן אקטועלע טעמע איז פאר דער פראװינץ םעד װי נוצלעך. רעפעראטן פון דיכסער װעקן דעם אינ• סערעם צו דער ײדישער ליםעראטור און בוך. דאם האבן פאר• שטאנען די ,ליטערארישע בלעטער״ און מיטגעהאלסן ארגאניזירן אט די רעפעראטן. אויב אבער דער ע;ין רעפעראטן אריף דער פראװינץ האט לםוף אנטוישט און געבראכט דערצו, אז מ׳זאל אים גרינגשעצן, איז עם נעשען ציליב א רײ םבות: די ערשטע און גרינם־סברי: ס׳האבן אנגעהויבן פארן אויף דער פראװינץ אזעלבע מיני רעפערענטן, װאס האבן נישט קײן שום קװאליפיקאציעם רעפערענטן אומבארופענע אין אלע הינזיכטן. יעדער אײנער, װאס האט נאר געװאלט, האט געגעבן אן אנאנס. אין געסארן האלסן רעפעראטן. מ׳האט אויםגעטראכט פלערלײ סענםאציאנעלע טעמעס. אט די םשטײנס געזאגט רעפערענטן האבן מיט זײער עם-הארצות קאמפדאמיטירט אויפן העכסטן אדפן דעס נאנצן ענץ. אין .ױאסער שסעטל מ׳קומש נישט, הלרט פע זיך אן אן אשיער מעשױת אין קיריאזן. איך אלײן האב אנגעסראסן אויף אײנעם א שאנטאזשיםס, װאס פארריפט זיך נישט אנדערש װי אלס פראסעסאר םץ דער לײפציגער איניױערסיסעט,אז אזעלכע לײט נעמען גראשנס פאר זײערע ״דרשות״. פארששײט זיך אי״ײן. דאס אלץ צוזאמעו האס געברענגט דערצו, אז פיל שטעט, איבערהויפס די קלײנע שטעטלעך, זענעו אײף א םוראדיקן אופן באשװינדלט געװאין םײ גײס:יק, סײ מאטעריעל. כ׳האט געבראכט דערצו, אז מ׳האט בכלל געװארפן אן אוםחן אויף רעפעראטן, נישט אונסערשײדנדיק שוין ווער דער דעפױרענט זאל נישס זײן. דער צװײטער חסרין: װאס די פארלעזונגען קופען פאר אן קײן ש־ם םיםטעם סעגן די פארלעזונגען נעהאלטן װערן פון בא■ הןןװנטע, םאיאגטװארסלעכע 'שריםששטעלער — א־יב ס׳איז נישטא קײן םיםשעם צו די רעפעראמן, איז ןײער נוץ זײער *צװײםלהאססע. אײן שבת האלש םען אין שסעסל א רעדע װעגי פרצן, דעם צװײטן—װענן היסנאטיזם, דעם דריטן—װעגן עקספרע׳ סיאניזם, דעם סערסן — איבער עראסיק. נישט דאס שטעטל אץ נישט די רעפערענטן קיםערן זיך װעגן דעם, װאם ס׳איז באפת